Het Nationaal Isolatieprogramma: Aanpak, Doelen en Subsidies voor Slecht Geïsoleerde Woningen

Het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) is een centraal instrument in de Nederlandse strategie voor energiebesparing en klimaatneutraal wonen. Het programma richt zich op de isolatie van 2,5 miljoen woningen tot en met 2030, met een focus op de 1,5 miljoen slecht geïsoleerde woningen in het land. Hierbij spelen financiële subsidies, lokale aanpakken en een duidelijke set van voorwaarden een belangrijke rol. In dit artikel wordt een overzicht gegeven van het doel van het programma, de actielijnen, voorwaarden voor deelname, beschikbare subsidies en de rol van gemeenten en woningeigenaren.

Wat is het Nationaal Isolatieprogramma?

Het Nationaal Isolatieprogramma is een initiatief van de Nederlandse overheid dat gericht is op het verbeteren van de energieprestatie van woningen, met als doel het verlagen van het energieverbruik en het verminderen van energiearmoede. Het programma is opgesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en maakt deel uit van een bredere strategie voor de energietransitie in Nederland.

Het NIP is niet bedoeld voor alle huishoudens, maar voor diegenen die het hardst isolatie nodig hebben, vooral wanneer het financiële middelen ontbreken om dit zelf te doen. In totaal is er 4 miljard euro beschikbaar gesteld voor het programma, verdeeld over meerdere actielijnen.

Doelen en Kaders van het Programma

Het Nationaal Isolatieprogramma heeft als kerndoel het isoleren van 2,5 miljoen woningen in de periode 2021 tot en met 2030. De nadruk ligt op de 1,5 miljoen woningen die slecht geïsoleerd zijn, zoals aangegeven door energielabels E, F of G. Deze woningen verbruiken aanzienlijk meer energie dan gemiddeld, wat niet alleen schadelijk is voor het milieu, maar ook voor de woningeigenaar of huurder in de vorm van hoge energierekeningen.

Daarnaast is een van de doelen van het NIP om het risico op energiearmoede te verminderen. Dit doel is vooral relevant voor huishoudens met een laag inkomen die moeite hebben om de kosten van isolatie te dragen. De programma’s zijn daarom ontworpen om subsidies te bieden aan huishoudens die voldoen aan bepaalde voorwaarden.

De Vier Actielijnen van het NIP

Het Nationaal Isolatieprogramma is opgebouwd uit vier actielijnen, die elk een specifieke benadering van het isolatieprobleem bieden. Deze actielijnen zijn bedoeld om zowel individuele woningeigenaren als gemeenten in staat te stellen om aan de hand van hun eigen omstandigheden en prioriteiten deel te nemen aan de isolatieaanpak.

1. Lokale Aanpak: 750.000 Woningen

De eerste actielijn richt zich op de lokale aanpak van isolatieprojecten. Hierin werken gemeenten nauw samen met woningeigenaren om 750.000 slecht geïsoleerde woningen te verbeteren. Deze aanpak is vooral gericht op eigenaar-bewoners die bepaalde obstakels ondervinden bij het financieren van isolatieprojecten.

Gemeenten ontvangen subsidie uit het NIP om bewoners te adviseren, te activeren en financiële ondersteuning te bieden. In 2023 was er bijvoorbeeld 306,6 miljoen euro beschikbaar voor deze actielijn, met gemiddeld 1.790 euro per woning. In sommige gevallen kunnen subsidies zelfs tot 4.000 euro per woning bereiken.

De lokale aanpak omvat activiteiten zoals isolatieadvies aan huis, waarbij een objectieve adviseur een maatwerkadvies geeft op basis van een woningopname. Daarnaast kunnen woningeigenaren direct offertes ontvangen van gekwalificeerde bedrijven, waarbij subsidies direct worden verrekend. Dit vermindert het financiële risico voor de woningeigenaar.

2. Isolatie van 1 Miljoen Huurwoningen

De tweede actielijn richt zich op de isolatie van 1 miljoen huurwoningen. Deze woningen worden doorgaans door verhuurders aangepakt, zoals woningcorporaties of particuliere verhuurders. Het programma stimuleert verhuurders om hun huurwoningen te verduurzamen door subsidies te verlenen voor de uitvoering van isolatiemaatregelen.

De nadruk ligt op het behalen van een energieprestatie die voldoet aan de standaard voor woningisolatie, waarmee de woning toekomstbestendig is. Deze standaard is een uitgangspunt voor de benodigde isolatieprestaties om aardgasvrij te worden.

3. Versneld Isoleren op Eigen Initiatief

De derde actielijn stimuleert woningeigenaren om op eigen initiatief hun woning te isoleren. Dit betreft vooral koopwoningen die in prioritaire wijken liggen of waar de woningeigenaar onder de inkomensgrens valt. Deze eigenaars kunnen subsidies aanvragen om de kosten van isolatie te verlagen.

Daarnaast is er ook een actieplan voor woningen met een energielabel D, E, F of G, of woningen zonder label die duidelijk slecht geïsoleerd zijn. De subsidies zijn hierbij gericht op zowel individuele woningen als appartementen.

4. Laagdrempelige Energiebesparing

De vierde actielijn is gericht op het stimuleren van kleine, laagdrempelige maatregelen om energie te besparen. Deze maatregelen kunnen bijvoorbeeld het aansluiten van een energiecoach, het uitvoeren van een energiecontrole of het installeren van eenvoudige isolatieproducten zijn. Deze aanpak is bedoeld voor huishoudens die geen grote investeringen willen doen, maar toch energiebesparing willen bereiken.

Voorwaarden voor deelname aan het NIP

Om deel te nemen aan het Nationaal Isolatieprogramma moeten woningeigenaren aan een aantal voorwaarden voldoen. Deze voorwaarden zijn ontworpen om de subsidies te richten op huishoudens die de meeste voordeel kunnen halen uit isolatieprojecten.

1. Soort woning en woonstatus

De regeling is alleen beschikbaar voor eigenaars van een koopwoning die daarin zelf wonen. Huurwoningen vallen onder andere subsidies of programma’s, zoals de actielijn voor huurwoningen.

2. Inkomen

De woningeigenaar moet een laag inkomen hebben, meestal op of rond het bijstandsniveau. Dit is een essentiële voorwaarde om aan het programma te kunnen deelnemen.

3. Energieprestatie van de woning

De woning moet minimaal een energielabel D, E, F of G hebben, of geen label hebben wanneer bekend is dat de isolatie slecht is. Dit is een maatgevend criterium om te bepalen of isolatie noodzakelijk is.

4. Locatie in een prioritaire wijk

De woning moet gevestigd zijn in een wijk die door de overheid is aangewezen als prioritaire wijk. Deze wijken zijn geselecteerd op basis van energiearmoede en lage woningkwaliteit.

5. Deelname aan een deelnamegemeente

De woning moet zich in een gemeente bevinden die meedoet aan het Nationaal Isolatieprogramma. Elke gemeente heeft haar eigen regelgeving en programma, waardoor het noodzakelijk is om te controleren of de eigen woning in een deelnamegemeente ligt.

Financiële Subsidies en Budget

De subsidies die via het Nationaal Isolatieprogramma beschikbaar zijn, zijn bedoeld om de kosten van isolatiemaatregelen te verlagen of zelfs volledig te dekken. De hoogte van de subsidies varieert afhankelijk van de actielijn en de omstandigheden van de woningeigenaar.

In 2023 was er bijvoorbeeld 306,6 miljoen euro beschikbaar voor de lokale aanpak, waarbij per woning gemiddeld 1.790 euro kon worden aangevraagd. In sommige gevallen kunnen subsidies tot 4.000 euro per woning bereiken. Daarnaast zijn er ook subsidies zoals de ISDE-subsidie, die direct als korting op de offerte kunnen worden verrekend.

Daarnaast zijn er ook extra subsidies voor klimaatrechtvaardigheid en energiearmoede. De 19 gemeenten van het Nationaal Programma Lokale Verduurzaming (NPLV) ontvingen bijvoorbeeld extra fondsen vanuit het NIP om 30.000 woningen te verduurzamen.

De Rol van Gemeenten en Energiecoaches

Gemeenten spelen een centrale rol in de lokale aanpak van het Nationaal Isolatieprogramma. Ze ontvangen subsidies uit het programma om bewoners te adviseren, te activeren en isolatieprojecten uit te voeren. Daarnaast werken ze samen met energiecoaches en energiefixers om woningeigenaren te ondersteunen bij het nemen van beslissingen over isolatie.

Energiecoaches zijn professionals die woningeigenaren informeren over isolatiemaatregelen, subsidies en het proces van verduurzaming. Ze helpen bij het beoordelen van de energieprestatie van de woning en geven advies over de beste aanpak. Energiefixers zijn daarentegen gericht op het activeren van huishoudens die zich niet bewust zijn van de mogelijkheden voor energiebesparing en isolatie.

Aanpak op Maat en Persoonlijke Adviezen

Het Nationaal Isolatieprogramma benadrukt het belang van een aanpak op maat. Elke gemeente en elke woningeigenaar is anders, en daarom is het programma georganiseerd om flexibel en passend te zijn voor de lokale situatie. Dit betekent dat gemeenten hun eigen actieplannen kunnen ontwikkelen, afhankelijk van de behoeften van de bewoners en de beschikbare middelen.

Een voorbeeld van deze aanpak is het “isolatieadvies aan huis”, waarbij een objectieve adviseur een woningopname uitvoert en een maatwerkadvies geeft. De adviseur kan ook direct offertes laten komen van gekwalificeerde bedrijven, waarbij subsidies direct verrekend worden. Dit helpt woningeigenaren om de kosten te beheren en maakt het proces minder ingewikkeld.

Conclusie

Het Nationaal Isolatieprogramma is een essentieel onderdeel van de Nederlandse strategie voor energiebesparing en klimaatneutraal wonen. Het programma biedt subsidies en ondersteuning voor woningeigenaren die moeite hebben om isolatiemaatregelen te financieren, met als doel om het risico op energiearmoede te verminderen en het energieverbruik te verlagen. De vier actielijnen van het programma zijn gericht op zowel individuele woningen als grotere verduurzamingsprojecten, met een nadruk op lokale samenwerking en maatwerkadviezen.

Door deelname aan het Nationaal Isolatieprogramma kunnen woningeigenaren profiteren van voordelen zoals subsidies, energiebesparing en een verbeterde woningkwaliteit. Het programma is een waardevolle bron voor huishoudens die geïnteresseerd zijn in verduurzaming, maar financiële middelen ontbreken. Met het juiste advies en ondersteuning is het mogelijk om een woning efficiënt en duurzaam te maken, terwijl het risico op energiearmoede wordt verlaagd.