Inleiding
Polystyreen-isocyanuraat (PIR) is een veelgebruikt isolatiemateriaal in de bouwsector, met uitstekende thermische isolatie-eigenschappen en een lange levensduur. De circulaire economie vraagt echter niet alleen om productie op een verantwoorde manier, maar ook om verantwoorde afbraak en recycling van afvalstromen. Tot ongeveer drie jaar geleden was chemische recycling van PIR-isolatieplaten technisch en commercieel niet haalbaar. Inmiddels is Unilin Insulation, een toonaangevende producent van PIR-isolatieplaten, als eerste in Europa in staat om PIR-isolatieplaten volledig chemisch te recyclen. Deze innovatie maakt het mogelijk om gebruikte PIR-platen terug te brengen tot hun basisgrondstoffen, waarna deze opnieuw gebruikt kunnen worden om nieuwe PIR-isolatieplaten te maken.
Dit artikel behandelt de huidige stand van de kunst op het gebied van PIR-isolatieplaten en hun recyclage, met een focus op de technologische en logistieke oplossingen die Unilin en andere spelers zoals Insus en GP Groot hebben ontwikkeld. Daarnaast worden de voordelen van chemische recyclage vergeleken met mechanische recyclage, en wordt ingegaan op toekomstige plannen voor het uitrollen van circulaire systemen voor PIR-isolatieplaten in de bouwsector.
Wat is PIR-isolatie en waar wordt het voor gebruikt?
Polystyreen-isocyanuraat (PIR) is een synthetisch isolatiemateriaal dat wordt gemaakt door polyol en MDI (methylene diphenyl diisocyanate) chemisch met elkaar te laten reageren. Het resultaat is een lichtgewicht, maar stevig isolatiemateriaal met een zeer lage warmtegeleiding (lambda-waarde), wat betekent dat het goed is in het houden van warmte binnen of buiten een gebouw, afhankelijk van de toepassing.
PIR-isolatieplaten worden vaak gebruikt in:
- Muren en vloeren van nieuwbouw of renovatieprojecten;
- Platte en hellende daken, waar thermische isolatie van groot belang is;
- Sandwichpanelen, die bestaan uit een PIR-kern met een buitenlaag van bijvoorbeeld aluminium of papier.
Ten opzichte van traditionele isolatiematerialen zoals glaswol, steenwol, XPS of EPS heeft PIR een hogere thermische isolatiewaarde en een lager gewicht, wat het makkelijker en veiliger maakt om te installeren. Daarnaast blijft de isolatiewaarde gedurende jaren vrijwel constant. Na 50 jaar is er volgens Unilin praktisch geen afname van de isolatieprestaties.
De uitdaging van PIR-isolatieplaten recyclen
Ondanks de voordelen van PIR-isolatieplaten is er tot ongeveer drie jaar geleden sprake geweest van een circulaire knelpunt: PIR is een kunststof, en kunststoffen zijn lastig te recyclen. Mechanische recycling leidt vaak tot een verlies in kwaliteit van het materiaal, waardoor het niet opnieuw gebruikt kan worden voor hoogwaardige toepassingen zoals isolatieplaten.
Daarnaast bevat PIR-isolatie vaak schadelijke drijfgassen, zoals pentaan, die bij het verwerken vrijkomen. Het zelf vernielen van PIR-afval is daarom wettelijk verboden, om milieu- en gezondheidsrisico’s te voorkomen.
Mechanische recyclage van PIR-isolatieplaten
Mechanische recyclage is de oudste vorm van recycling van PIR-isolatie. Het proces bestaat uit het vermalen, scheiden en opnieuw samenstellen van het materiaal. Het resultaat is een gerecyclede vorm van PIR in de vorm van kleine deeltjes of pellets. Deze pellets kunnen gebruikt worden voor minder kwalitatief gevoelige toepassingen, zoals bouwplaten of onderdelen in andere producten.
Een voorbeeld hiervan is Rezillo, een vochtbestendige bouwplaat die in 2024 door Unilin werd gelanceerd en gemaakt wordt van mechanisch gerecycleerd PIR-plaatafval. Dit is een stap in de richting van circulaire economie, maar het is geen volledig circulair proces, omdat het gerecycleerde materiaal niet langer gebruikt kan worden voor het maken van nieuwe PIR-isolatieplaten.
Chemische recyclage: de oplossing voor een volledig circulair proces
Chemische recyclage biedt een radicaal andere aanpak. In plaats van het materiaal fysiek te verwerken, wordt het chemisch afgebroken tot zijn oorspronkelijke bouwstenen: polyol en MDI. Deze componenten kunnen vervolgens opnieuw gebruikt worden voor de productie van nieuwe PIR-isolatieplaten.
Unilin Insulation heeft dit proces ontwikkeld en in juli 2025 in Desselgem een volwaardige recyclinginstallatie in gebruik genomen. Dit betekent dat het bedrijf niet alleen zijn eigen productie-afval, maar ook post-industrial PIR-isolatieplaten kan chemisch recyclen. Het proces bestaat uit drie stappen:
- Vermalen: De PIR-isolatieplaten worden fijn vermalen tot kleine stukjes.
- Filteren: De PIR-deeltjes worden gescheiden van eventuele coatings zoals papier of aluminium.
- Chemisch recyclen: De PIR-deeltjes worden in een reactor geplaatst en via een proces van glycolyse afgebroken tot hun grondstoffen, zoals polyol. Deze kunnen vervolgens opnieuw gebruikt worden in het productieproces.
Deze technologie is het resultaat van jaren onderzoek en investeringen. Unilin heeft hierbij €8 miljoen geïnvesteerd in R&D en technische ontwikkeling. Het doel is om tot 50% van het polyolverbruik te dekken met zelf geproduceerde, gerecycleerde polyol. Dit maakt Unilin niet alleen een pionier in PIR-recycling, maar ook een acteur in de overgang naar een circulaire bouwsector.
Een uniek proces, ontwikkeld in-house
Het recyclingproces is volledig intern ontwikkeld door Unilin, inclusief de aangepaste glycolyse-technologie. Dit is een unieke prestatie, aangezien velen tot nu toe alleen mechanisch gerecycleerd PIR gebruikt hadden in minder kwalitatieve toepassingen. Het proces om PIR-isolatieplaten chemisch te recyclen, van plaat naar plaat, was tot nu toe niet mogelijk.
Jeroen De Temmerman, President van Unilin Insulation, benadrukt de betekenis van deze doorbraak:
“Sommige isolatiespelers verwerkten al PUR- of PIR-afval uit andere toepassingen, zoals sandwichpanelen, in de productie van nieuwe PIR-platen. Van PIR-isolatieplaat naar PIR-isolatieplaat was nog niet mogelijk. Die code hebben we nu via eigen R&D gekraakt. Een belangrijke mijlpaal.”
Recyclage van PIR-sandwichpanelen
Niet alleen PIR-isolatieplaten, ook PIR-sandwichpanelen zijn nu recyclebaar. Insus, een andere speler in de bouwsector, heeft samen met GP Groot een installatie opgericht waar PIR- en PUR-sandwichpanelen volledig gerecycled worden. Het proces is vergelijkbaar met dat van Unilin, maar gericht op de afzonderlijke componenten van de sandwichpanelen.
Bij Insus worden het PIR-schuim, het drijfgas (pentaan) en de cachering (de buitenlaag) volledig gescheiden. Het PIR en pentaan worden in de eigen fabriek verwerkt, terwijl de cachering wordt doorverkocht aan derden voor verwerking tot grondstof.
Harry van Dam van Insus benadrukt dat het proces eenvoudig is voor bouw- en sloopbedrijven:
“Bouw- en sloopbedrijven hoeven het isolatiemateriaal eigenlijk alleen maar apart te scheiden in een container die uitsluitend PIR- en PUR-sandwichpanelen bevat. Het maakt niet uit of dit bijvoorbeeld montageafval is of vrijkomt bij een sloopproject. Nadat GP Groot het bij ons aflevert, doen wij de rest.”
De voordelen van chemische recyclage
Tegenover mechanische recyclage biedt chemische recyclage meerdere voordelen:
- Hoogwaardige grondstoffen: Chemische recyclage levert grondstoffen van dezelfde kwaliteit op als nieuwe grondstoffen, waardoor het mogelijk is om opnieuw hoogwaardige PIR-isolatieplaten te produceren.
- Langer circulair gebruiken: Aangezien het materiaal teruggebracht wordt tot zijn basiscomponenten, is het eindeloos recyclebaar.
- Verkleinen van het ecologische voetafdruk: Door het hergebruik van grondstoffen wordt het gebruik van primaire grondstoffen verminderd, wat positief is voor het milieu.
- Reductie van CO2-uitstoot: Het circulaire proces vermindert de koolstofvoetafdruk van de productiecyclus.
De toekomst van PIR-isolatieplaten en circulaire economie
De opkomst van chemische recyclage maakt een echte circulaire toekomst voor PIR-isolatieplaten mogelijk. Unilin Insulation heeft duidelijk gemaakt dat het proces niet alleen voor eigen afval geschikt is, maar ook voor post-industrial afval, zoals afval dat vrijkomt bij sloopprojecten of in de montage.
De capaciteit van de recyclinginstallatie in Desselgem zal stelselmatig worden opgebouwd. Eerst zal het proces worden toegepast op intern afval, daarna op post-industrial afval van op werven. Op basis van de ervaring in Desselgem is gepland om in 2026 een tweede recyclinginstallatie op te richten in het Verenigd Koninkrijk. Daarnaast wordt verder onderzoek gedaan naar technieken om ook MDI-componenten te recyclen.
Daarnaast heeft Unilin het Unilin Recover-programma gelanceerd, waarbij samen met de bouwsector PIR-afval op werven wordt verzameld en teruggebracht naar de eigen productiesites. Dit model maakt het mogelijk om het recyclingsproces volledig in de keten te integreren.
De rol van de bouwsector in de circulaire overgang
De implementatie van circulaire modellen zoals chemische recyclage hangt sterk af van de samenwerking tussen producenten, bouwbedrijven en sloopbedrijven. Het is van belang dat afvalstromen van PIR-isolatieplaten niet gemengd worden met andere materialen, aangezien dit de recyclageprocessen bemoeilijkt.
Daarnaast moet er duidelijk worden gemaakt hoe het proces voor de bouwsector in te richten is. Voor zowel PIR-isolatieplaten als PIR-sandwichpanelen zijn er nu specifieke containeroplossingen beschikbaar die alleen voor PIR-afval bestemd zijn. Bouw- en sloopbedrijven hoeven alleen maar het isolatiemateriaal apart te scheiden en af te geven aan de juiste partij.
Conclusie
De innovatie op het gebied van chemische recyclage van PIR-isolatieplaten is een belangrijke mijlpaal in de overgang naar een circulaire bouwsector. Unilin Insulation heeft hierin een pioniersrol gespeeld door een volledig in-house ontwikkeld proces tot stand te brengen dat niet alleen technisch haalbaar is, maar ook schaalbaar. Deze technologie maakt het mogelijk om PIR-isolatieplaten eindeloos te recyclen, zonder verlies aan kwaliteit of prestaties.
Daarnaast is het belangrijk om te erkennen dat de bouwsector als geheel betrokken moet zijn bij de circulaire overgang. Het scheiden van PIR-afval, het gebruik van specifieke containeroplossingen en samenwerking tussen producenten en afvalverwerkers zijn essentieel voor het succes van deze modellen.
Met de opkomst van chemische recyclage van PIR-isolatieplaten is er nu een concrete oplossing beschikbaar voor een van de grootste uitdagingen in de bouwsector: het verantwoord verwerken van isolatiematerialen aan het einde van hun levensduur. Dit maakt een duurzamere toekomst voor de bouwsector niet alleen mogelijk, maar ook haalbaar.