Het isoleren van woningen is tegenwoordig een essentieel onderdeil van duurzame woningbouw. PUR (polyurethaan) is een veelgebruikt isolatiemateriaal dat vooral in vloeren, spouwmuren en daken wordt gespoten. Het isomorfere PUR-schuim is bekend om zijn uitzonderlijke isolatie-eigenschappen en eenvoudige toepassing. Toch blijkt uit recente onderzoeken en praktijkervaringen dat het gebruik van PUR bij vloerisolatie gepaard kan gaan met gezondheidsrisico’s, met name als het niet correct wordt toegepast. In dit artikel worden de risico’s, klachten en aanbevolen maatregelen beschreven, gebaseerd op de laatste informatie.
Wat is PUR en waarvoor wordt het gebruikt?
PUR staat voor polyurethaan, een schuim dat wordt verkregen door twee vloeistoffen — polyol en isocyanaat — met elkaar te mengen. Dit mengsel ondergaat een chemische reactie die een stevig, duurzaam en isolerend schuim vormt. PUR wordt vaak gebruikt voor het vullen van kieren en gaten, maar ook voor het isoleren van vloeren, spouwmuren en daken. Het is een veelgebruikt middel in de woningbouw om energiezuinigheid te vergroten.
De toepassing van PUR bij vloerisolatie gebeurt meestal onder de vloerplaten. Het schuim wordt op locatie gespoten en verhard zich binnen enkele uren tot dagen. De toepassing is populair bij renovaties en nieuwbouw, omdat het relatief snel en efficiënt is en het schuim zich goed aanpasbaar is aan onregelmatigheden in de structuur.
Schadelijke stoffen en gezondheidsrisico’s
Hoewel PUR een effectief isolatiemateriaal is, kan het bij het aanbrengen schadelijke stoffen vrijlaten. De belangrijkste bron van gezondheidsklachten is het vrijkomen van isocyanaten. Deze stoffen zijn gevaarlijk bij inademing en kunnen bij gevoelige personen zware klachten veroorzaken.
Isocyanaten zijn chemische componenten die bij de chemische reactie van PUR vrijkomen. Ze zijn bekend als sensibilisatoren en kunnen leiden tot allergische reacties en luchtwegklachten. Bij hoge concentraties kunnen ze ook giftige effecten hebben, vooral bij langdurige blootstelling.
De risico’s zijn het grootst tijdens de aanbrengfase van PUR. Hierbij is het belangrijk dat het schuim in de juiste verhouding wordt aangebracht. Als de verhouding van de twee vloeistoffen niet klopt, kan de chemische reactie niet volledig verlopen, waardoor schadelijke stoffen blijven vrijkomen. Dit is een veelvoorkomend probleem bij onjuiste toepassing.
Gezondheidsklachten bij PUR-isolatie
Er zijn diverse klachten gemeld bij personen die in hun woning PUR-isolatie hebben laten aanbrengen. De klachten variëren per persoon, maar de meest voorkomende zijn:
- Hoofdpijn
- Kortademigheid en benauwdheid
- Geïrriteerde ogen en keelpijn
- Huidirritatie
- Vermoeidheid en lamlendigheid
Mensen met bestaande luchtwegaandoeningen of allergieën voor isocyanaten lopen een groter risico op klachten. Ook kinderen en oudere personen kunnen gevoeliger zijn voor de effecten van isocyanaten. Er zijn zelfs gevallen van mensen die ernstig ziek zijn geworden als gevolg van PUR-isolatie, met klachten die maanden of jaren aanhouden.
De schadelijke dampen kunnen zich in de woning ophopen, met name als de naden en kieren niet goed afgedicht zijn. Dit betekent dat ook mensen die niet direct betrokken zijn bij de aanbrengfase, zoals kinderen of partners, blootgesteld kunnen raken aan schadelijke stoffen.
Oorzaak van het probleem
De klachten worden voornamelijk toegeschreven aan foutieve toepassing van PUR-isolatie. Dit kan op verschillende manieren gebeuren:
Onjuiste mengverhouding van de componenten: Als de verhouding van polyol en isocyanaat niet klopt, kan het schuim niet goed uitharden. Dit leidt tot het vrijkomen van schadelijke stoffen zoals isocyanaten.
Onvoldoende afzondering van de woning tijdens de aanbrengfase: De bewoners moeten tijdens en kort na de werkzaamheden de woning verlaten om blootstelling aan schadelijke dampen te voorkomen. Als dit niet gebeurt, kan dit leiden tot gezondheidsklachten.
Onvoldoende afzondering van de kruipruimte: Als de kruipruimte niet goed afgedicht is, kunnen schadelijke stoffen zich in de woning verspreiden. De regels voor de kruipruimte zijn strikt: de vochtigheid moet binnen grenzen blijven, de hoogte minimaal 50 cm zijn en alle naden en kieren moeten afgedicht zijn.
Onkwalificieerde bedrijven: Niet alle bedrijven die PUR-isolatie aanbrengen, voldoen aan de vereisten. Sommige bedrijven gebruiken verkeerde technieken of gebruiken materiaal dat niet volledig geschikt is voor vloerisolatie. Dit verhoogt het risico op schadelijke emissies.
Verantwoordelijkheid en regelgeving
De verantwoordelijkheid voor het veilig aanbrengen van PUR-isolatie ligt voornamelijk bij het bedrijf dat de werkzaamheden uitvoert. Het bedrijf moet ervoor zorgen dat de aanbrengtechniek correct is, dat de woning tijdens en na de werkzaamheden leeg staat en dat alle veiligheidsmaatregelen worden genomen.
In 2020 stelde de Gezondheidsraad vast dat bij juiste toepassing van PUR-isolatie de gezondheidsrisico’s klein zijn. Echter, bij onjuiste toepassing kunnen deze risico’s aanzienlijk toenemen. Het huidige kabinets wil daarom aanvullende eisen opnemen in het bouwbesluit voor de zomer van 2025. Deze eisen zullen gericht zijn op het verplichten van metingen om te verifiëren of schadelijke stoffen nog aanwezig zijn in de woning.
Hoe voorkom je gezondheidsklachten?
Om gezondheidsklachten te voorkomen bij PUR-isolatie zijn een aantal maatregelen aan te raden:
Kies voor een gecertificeerd bedrijf: Gecertificeerde bedrijven zijn betrouwbaar en voldoen aan de nodige kwaliteitseisen. Op de websites van SKG-IKOB en Insula Certificatie staan lijsten met gecertificeerde bedrijven.
Voorzorgsmaatregelen tijdens de aanbrengfase: Zorg ervoor dat je woning tijdens en na de werkzaamheden leeg staat. Dit voorkomt blootstelling aan schadelijke dampen.
Controleer of gaten en naden afgedicht zijn: Voordat PUR wordt gespoten, moeten alle gaten en naden in de vloer afgedicht worden. Dit voorkomt dat schadelijke stoffen het huis binnendringen.
Gebruik van siliconenkit: Bij het afzonderen van gaten kan siliconenkit gebruikt worden. Let echter op dat in het begin een soort azijnlucht kan vrijkomen, wat normaal is maar tijdelijk is.
Vraag om een kwaliteitsgarantie: Sommige bedrijven bieden een garantie op de kwaliteit van hun werk. Dit kan geruststellend zijn en extra zekerheid geven.
Contact opnemen met de GGD: Als je gezondheidsklachten hebt en vermoedt dat deze door PUR-isolatie zijn ontstaan, neem contact op met de GGD. De GGD kan beoordelen of de klachten daadwerkelijk door PUR kunnen komen.
Alternatieven voor PUR-isolatie
Hoewel PUR-isolatie een efficiënt en populair isolatiemateriaal is, zijn er ook alternatieven die minder risico’s bevatten. Deze omvatten:
- Mineral wol: Een duurzaam en milieuvriendelijk isolatiemateriaal dat geen schadelijke stoffen vrijlaat.
- Cellulose-isolatie: Gemaakt van gecertificeerd papier en vrij van chemische additieven.
- Styropor of EPS (expanded polystyrene): Een isolatiemateriaal dat goed te verwerken is en weinig risico’s biedt bij verkeerde toepassing.
- Zand-isolatie: Een natuurlijke en duurzame optie die vaak wordt gebruikt in kruipruimtes.
Deze alternatieven kunnen veiliger zijn bij verkeerde toepassing, maar hebben wel hun eigen nadelen en beperkingen. Het is daarom belangrijk om de voor- en nadelen van elk isolatiemateriaal te overwegen voordat je een keuze maakt.
Conclusie
PUR-isolatie is een effectief middel voor het isoleren van woningen, maar het kan ook gezondheidsrisico’s met zich meebrengen bij onjuiste toepassing. De schadelijke stoffen die vrijkomen tijdens de aanbrengfase, met name isocyanaten, kunnen leiden tot ernstige klachten, vooral bij gevoelige personen. De klachten variëren van hoofdpijn en kortademigheid tot lamlendigheid en duurzame luchtwegklachten.
De oorzaak van de problemen ligt vaak in de toepassing van PUR. Foutieve mengverhouding, onvoldoende afzondering van de woning en gebruik van onkwalificieerde bedrijven verhogen het risico op gezondheidsklachten. Daarom is het belangrijk om voorzichtig te zijn en ervoor te kiezen om PUR-isolatie aan een gecertificeerd bedrijf te overlaten.
De regels en eisen rondom PUR-isolatie zijn in ontwikkeling en worden steeds strikter. Tegen 2025 zullen aanvullende maatregelen opgenomen worden in het bouwbesluit om de veiligheid van bewoners te waarborgen. Tot die tijd is het aanblijven van voorzichtigheid en kennis van de risico’s essentieel bij het isoleren van een woning.