In de installatie- en isolatiebranche is veilig en gezond werken van essentieel belang. Werknemers en werkgevers moeten zich bewust zijn van de verschillende risico’s die voorkomen bij het uitvoeren van werkzaamheden in deze sector. Deze risico’s variëren van fysieke belasting en blootstelling aan gevaarlijke stoffen tot werken op hoogte. Om deze risico’s te beheersen, is de Arbocatalogus ontwikkeld: een bundeling van afspraken, richtlijnen en praktische maatregelen die bedoeld zijn om veiligheid en gezondheid op de werkvloer te waarborgen.
In dit artikel leggen we uit wat de Arbocatalogus inhoudt, waarom deze van belang is voor de installatie- en isolatiebranche, welke specifieke risico’s er in deze sector aan de orde zijn, en welke maatregelen en strategieën de Arbocatalogus aanbeveelt om risico’s te beperken. We richten ons hierbij vooral op de nieuwste ontwikkelingen, zoals de herziene Arbocatalogus voor kwartsstof, en het werken op hoogte, die zowel voor professionele monteurs als opdrachtgevers relevant zijn.
Wat is een Arbocatalogus?
Een Arbocatalogus is een officiële publicatie waarin werkgevers- en werknemersorganisaties afspraken maken over hoe zij voldoen aan de eisen die de Arbowet stelt. Deze wet regelt hoe veilig en gezond werken in de Nederlandse arbeidsomgeving moet worden georganiseerd. De Arbocatalogus bevat daarnaast technieken, goede praktijken en handleidingen om risico’s te beperken.
Volgens de bronnen is een Arbocatalogus een krachtig instrument om doelvoorschriften uit de wet in praktijk te brengen. Zo kan een bedrijf bijvoorbeeld kiezen hoe het het maximum geluidsniveau op de werkplek bereikt, maar de eis dat dit niveau niet overschreden mag worden, is wettelijk vastgelegd. De manier waarop dit wordt gedaan, is een keuze die in de Arbocatalogus kan worden verwerkt.
De Arbocatalogus voor de installatie- en isolatiebranche is ontwikkeld door een samenwerking tussen verschillende sociale partners, waaronder UNETO-VNI, NVKL, VIB, FNV Bondgenoten, CNV Bedrijvenbond en De Unie. Deze samenwerking zorgt ervoor dat de inhoud op maat is gemaakt voor de specifieke omstandigheden in deze branche.
Belangrijkste onderwerpen in de Arbocatalogus
De Arbocatalogus voor de installatie- en isolatiebranche bevat een reeks onderwerpen die specifiek relevant zijn voor deze sector. Deze zijn niet willekeurig gekozen, maar zijn gebaseerd op het analyseren van de meest voorkomende risico’s. Hieronder geven we een overzicht van de belangrijkste thema’s.
1. Werken aan elektrische installaties
Elektriciteit is een essentieel onderdeel van installatie- en isolatieprojecten. Tijdens het monteren of onderhouden van elektrische systemen kunnen ernstige risico’s optreden, zoals elektrische schokken of branden. De Arbocatalogus bevat richtlijnen over het veilig uitvoeren van elektriciteitswerkzaamheden, inclusief het gebruik van geschikte arbeidsmiddelen, het toezicht op de omgeving en het volgen van veiligheidsprotocollen.
2. Werken met gevaarlijke stoffen
In de isolatiebranche wordt vaak gewerkt met materialen die gevaarlijke stoffen bevatten, zoals asbest en kwartsstof. Deze stoffen kunnen zowel voor de werknemer als voor andere personen in de omgeving schadelijk zijn. De inhalatie van respirabele kwartsstof kan bijvoorbeeld leiden tot silicose of longkanker, zoals duidelijk vermeld in de nieuwe Arbocatalogus voor kwartsstof die in april 2024 is gepubliceerd.
De Arbocatalogus voor kwartsstof bevat uitgebreide informatie over hoe blootstelling aan deze stof kan worden voorkomen of beperkt, met praktische maatregelen zoals het gebruik van beschermend gereedschap, luchtmaskers en isolerende technieken. Ook is de STOP-strategie uitgewerkt, die helpt bij het identificeren van risico’s en het kiezen van passende maatregelen.
3. Werken op hoogte
Een van de meest voorkomende en gevaarlijke situaties in de installatie- en isolatiebranche is werken op hoogte. Het aantal valongevallen in deze sector is aanzienlijk, wat maakt dat het een prioriteit is om het veilig uitvoeren van deze activiteiten te waarborgen.
De Arbocatalogus voor werken op hoogte is onderverdeeld in drie delen:
- Deel I legt de algemene principes van werken op hoogte uit en beschrijft de risico’s.
- Deel II richt zich op werken langs gevels en aan plafonds.
- Deel III behandelt werken op daken, bordessen en werkvloeren.
In deze delen worden verschillende oplossingen beschreven, waarbij de voorkeur gaat uit naar permanente voorzieningen boven tijdelijke maatregelen. Hoewel permanente oplossingen vaak durer zijn om in te richten, zijn zij vaak efficiënter bij herhaalde werkzaamheden. Daarom is het belangrijk om deze opties in overleg met de opdrachtgever te overwegen.
4. Fysieke belasting en ergonomie
Werkzaamheden in de installatie- en isolatiebranche vereisen vaak lichamelijk inspanning. Het tillen van zware materialen, het werken in ongemakkelijke houdingen of het uitvoeren van herhaalde bewegingen kan leiden tot mehanische lasten en arbeidsgerelateerde ziekten.
De Arbocatalogus bevat richtlijnen over hoe het werk zo moet worden opgezet dat fysieke belasting zo ver mogelijk wordt beperkt. Dit omvat het gebruik van geschikte tools en gereedschappen, het trainen van medewerkers in het juist aanpakken van lasten, en het aanpassen van werkplekken om de lichamelijk inspanning te verlagen.
5. Psychosociale arbeidsbelasting (PSA)
Niet alleen fysieke risico’s zijn van belang, ook psychosociale belastingen, zoals werkstress of ongewenst gedrag op de werkvloer, kunnen negatief zijn voor de gezondheid van werknemers.
De Arbocatalogus bevat richtlijnen over het voorkomen van overwerk, het creëren van een positieve sfeer op de werkvloer, en het aanbieden van hulp bij mentale problemen. De werkgroepen in de catalogus hebben hierbij benadrukt dat veiligheid en gezondheid niet alleen fysiek, maar ook psychologisch moeten worden beheerd.
Nieuwe ontwikkelingen in de Arbocatalogus
In april 2024 is de Arbocatalogus voor kwartsstof herzien en uitgebreid. Deze catalogus is van toepassing op zowel de installatie- als de isolatiebranche, gezien de vele keren dat medewerkers hier met kwartshoudende materialen te maken krijgen, zoals beton, kalkzandsteen en tegels.
De nieuwe versie bevat een uitgebreidere STOP-strategie (Stop, Think, Organize, Plan), die helpt bij het bepalen van welke maatregelen het meest effectief zijn om risico’s te beperken. Ook is de registratie van medewerkers duidelijker gemaakt, waardoor bedrijven beter in staat zijn om te controleren of hun medewerkers voldoen aan de vereisten voor het werken met kwartsstof.
Bovendien is de rol van de opdrachtgever duidelijker omlijnd. Opdrachtgevers zijn nu verplicht om ervoor te zorgen dat er voldoende informatie beschikbaar is over de materialen waarin wordt gewerkt, en dat er passende maatregelen zijn genomen om blootstelling aan kwartsstof te beperken.
Praktische maatregelen en tools
De Arbocatalogus bevat niet alleen richtlijnen, maar ook een reeks praktische tools en hulpmiddelen die bedoeld zijn om veilig en gezond werken te faciliteren. Deze omvatten:
- Factsheets: Informatieve documenten over specifieke risico’s en hoe deze te beheersen.
- Toolboxfilms: Korte video’s voor medewerkers om bepaalde procedures te leren.
- Voorlichtingsmaterialen: Brochures of folders die kunnen worden meegenomen naar projectlocaties.
- Keuzehulpmiddelen: Tools om snel te bepalen welke maatregelen het meest geschikt zijn in een bepaalde situatie.
Deze hulpmiddelen zijn gratis beschikbaar en regelmatig geüpdatet. Het is aan te raden om regelmatig te checken op de officiële websites, zoals arbotechniek.nl of arbocatalogi.nl, of om je in te schrijven op de nieuwsbrief voor de laatste ontwikkelingen.
Verantwoordelijkheid van werkgevers en opdrachtgevers
Volgens de informatie in de bronnen is het de verantwoordelijkheid van zowel werkgevers als opdrachtgevers om ervoor te zorgen dat alle veiligheidsmaatregelen worden nageleefd. Werkgevers moeten ervoor zorgen dat hun medewerkers goed op de hoogte zijn van de risico’s en van de beschikbare maatregelen. Opdrachtgevers, daarentegen, moeten ervoor zorgen dat de projectvoorwaarden veilig zijn en dat er voldoende informatie beschikbaar is over de materialen en omgeving waarin gewerkt wordt.
De Arbocatalogus bevat ook richtlijnen over het indienen van rapporten over risico’s en over hoe bedrijven kunnen samenwerken met de sociale partners om veiligheidsmaatregelen verder te verbeteren. Dit laat zien dat veilig en gezond werken niet alleen een individuele verantwoordelijkheid is, maar ook een collectieve taak die gedeeld wordt door alle betrokken partijen.
Conclusie
De Arbocatalogus voor de installatie- en isolatiebranche is een essentieel instrument om veilig en gezond werken in deze sector te waarborgen. Het bevat niet alleen richtlijnen en maatregelen, maar ook praktische tools die bedoeld zijn om risico’s te beheersen en te beperken. De nieuwe versies van de catalogus, zoals die voor kwartsstof en werken op hoogte, tonen aan dat de sociale partners zich continu inzetten voor verbeteringen in de werkomgeving.
Zowel werkgevers als opdrachtgevers zijn verantwoordelijk voor het toepassen van de richtlijnen die in de catalogus zijn opgenomen. Dit is niet alleen een wettelijke eis, maar ook een ethisch verantwoord kader dat helpt om ongelukken en ziekteverzuim te voorkomen.
Voor werknemers, opdrachtgevers en projectleiders is het belangrijk om regelmatig de Arbocatalogus te raadplegen, de hulpmiddelen te gebruiken en het aanpassen van werkmethoden te overwegen. Zo kunnen we zorgen voor een werkomgeving waarin veiligheid, gezondheid en efficiëntie hand in hand gaan.