De transitie naar een CO₂-neutrale woningmarkt is een van de grootste uitdagingen voor de huidige en toekomstige generatie in de bouwsector. Atriensis, een initiatief dat zich richt op verduurzaming van bestaande woningen, is een voorbeeld van hoe innovatieve en duurzame aanpakken het verschil kunnen maken. Deze organisatie heeft zich gespecialiseerd in het ontwikkelen van oplossingen voor energiezuinige renovatie en het integreren van circulaire principes in bouwprocessen. Een van de meest aandachtige ontwikkelingen is de toepassing van circulaire gevelisolatie. In dit artikel bespreken we de kernaspecten van circulaire gevelisolatie, de rol van Atriensis en de voordelen en uitdagingen van deze aanpak.
Inleiding: de rol van Atriensis in de duurzame renovatie
Atriensis is een organisatie die zich richt op het verduurzamen van bestaande woningen, met name binnen stedelijke omgevingen. Zij werken samen met woningcorporaties, bouwbedrijven en andere partners om innovatieve en duurzame oplossingen te ontwikkelen. Eén van de belangrijkste projecten is het 3iv-concept (integraal, innovatief en inspirerend verduurzamen), dat gericht is op eengezinswoningen uit de jaren 1970 en 1980. Deze woningen zijn vaak uitgerust met gemetselde gevels, zadeldaken met een hellingshoek van ongeveer 35 graden en twee volledige verdiepingen. Het doel is om deze woningen volledig te transformeren tot all-electric woningen, die voldoen aan de eisen van de Renovatieversneller.
Het 3iv-concept is een voorbeeld van hoe Atriensis gevelisolatie integreert in een integrale aanpak. In plaats van alleen afhankelijk te zijn van traditionele buitengevelisolatie, wordt er gekozen voor een oplossing die zowel technisch als financieel haalbaar is. Bovendien is er een sterke nadruk op het gebruik van circulaire materialen, zoals SlimFort-gevelisolatie of cellulosevlokken, die herbruikbaar of recycleerbaar zijn.
Wat is circulaire gevelisolatie?
Circulaire gevelisolatie is een bouwtechniek die gebaseerd is op het principe van de circulaire economie. In tegenstelling tot een lineaire economie, waar producten na gebruik vaak op de afvalberg terechtkomen, wordt in een circulaire economie zoveel mogelijk hergebruik of herwinning van materialen gedaan. Dit betekent dat grondstoffen niet worden uitgeput, dat er geen afval ontstaat en dat producten aan het einde van hun levenscyclus opnieuw kunnen worden ingezet.
Circulaire gevelisolatie bestaat uit materialen die gemaakt zijn van onuitputtelijke grondstoffen, zoals cellulose of EPS (expandable polystyrene). Deze materialen zijn niet alleen duurzaam in productie, maar kunnen ook hergebruikt of gerecycleerd worden. Bovendien is het energiegebruid bij de productie lager dan bij conventionele isolatiematerialen, wat bijdraagt aan het verminderen van de CO₂-uitstoot.
Een voorbeeld van circulaire gevelisolatie is SlimFort, een EPS-isolatie die voor 98% uit lucht bestaat en eenvoudig hergebruikt of gerecycleerd kan worden. Het bevat geïntegreerde beugels waarmee de isolatie snel en eenvoudig wordt bevestigd aan het houten regelwerk. Dit systeem is ontworpen om snel verwerkt te kunnen worden, wat bijdraagt aan de efficiëntie van de renovatie.
Een ander voorbeeld is het gebruik van cellulosevlokken in houtskeletbouw woningen. Deze losse isolatievlokken worden ingeblazen in de compartimenten van de wanden en het dak. Ze zijn ideaal voor circulaire toepassing, omdat ze herhaaldelijk hergebruikt kunnen worden op andere projecten. Hierbij is het belangrijk dat de isolatie eenvoudig verwijderd kan worden zonder schade te veroorzaken aan het bouwsel of het materiaal zelf.
De voordelen van circulaire gevelisolatie
Circulaire gevelisolatie biedt een reeks voordelen die zowel voor de woningeigenaar als voor het milieu belangrijk zijn. Eén van de meest aansprekende voordelen is de duurzaamheid. Omdat deze materialen gemaakt zijn van hernieuwbare of herbruikbare grondstoffen, is hun ecologische voetafdruk aanzienlijk lager dan die van conventionele isolatiematerialen. Bovendien is het gebruik van circulaire gevelisolatie vaak energie-efficiënter. De productieprocessen vragen minder energie en zorgen voor minder CO₂-uitstoot.
Daarnaast is circulaire gevelisolatie vaak geschikt voor hergebruik of recycling. Bij het einde van de levensduur van een gebouw kan de isolatie opnieuw gebruikt of verwerkt worden in andere projecten. Dit voorkomt dat het materiaal op de afvalberg terechtkomt en draagt bij aan een duurzame bouwsector. Voor woningeigenaren betekent dit dat de eindkosten van de isolatie lager kunnen zijn, omdat de opbrengst uit hergebruik of recycling het kostenverlies kan compenseren.
Een ander voordeel is de akoestische isolatie. Veel circulaire isolatiematerialen scoren goed op akoestische prestaties. Dit betekent dat woningen met circulaire gevelisolatie niet alleen energiezuiniger zijn, maar ook comfortabeler in gebruik. Het verminderen van geluidsoverlast is een belangrijk aspect van woningcomfort, en circulaire gevelisolatie kan hierin een waardevolle bijdrage leveren.
Uitdagingen bij circulaire gevelisolatie
Ondanks de voordelen, zijn er ook uitdagingen bij de toepassing van circulaire gevelisolatie. Een van de grootste beperkingen is de isolerende waarde van het materiaal. In veel gevallen is de isolerende prestatie van circulaire materialen lager dan die van conventionele isolatiematerialen. Dit betekent dat het isolatiepakket vaak groter moet zijn om dezelfde thermische prestatie te bereiken. In sommige constructies kan dit problemen veroorzaken, omdat er beperkte ruimte is voor extra isolatie.
Bovendien is de huidige markt voor circulaire gevelisolatie nog niet volledig ontwikkeld. De toepassing is nog niet op grote schaal mogelijk en de leveranciers zijn beperkt. Dit kan leiden tot lagere kwaliteitsborging en grotere logistieke uitdagingen. Daarnaast zijn de kosten van circulaire gevelisolatie vaak hoger dan die van conventionele oplossingen, wat het moeilijker maakt om deze keuzes voor iedereen toegankelijk te maken.
Een andere uitdaging is de gebrekkige normering en certificering van circulaire isolatiematerialen. Hoewel er in de bouwsector steeds meer aandacht is voor duurzaamheid, zijn er nog weinig standaarden die specifiek voor circulaire isolatie zijn ontwikkeld. Dit betekent dat woningeigenaren en bouwprofessionals vaak moeite hebben om te bepalen of een bepaalde isolatieoplossing daadwerkelijk circulair is en hoe deze presteert in de praktijk.
Atriensis en de ontwikkeling van circulaire gevelisolatie
Atriensis speelt een centrale rol in de ontwikkeling en toepassing van circulaire gevelisolatie. De organisatie werkt samen met partners zoals Kemkens en Hendriks Coppelmans om duurzame renovatieconcepten te ontwikkelen. Het 3iv-concept is een voorbeeld van hoe Atriensis gevelisolatie integreert in een integrale aanpak. De investering voor deze aanpak bedraagt ongeveer € 50.000 inclusief btw, wat een betaalbare oplossing biedt voor eengezinswoningen.
Het 3iv-concept richt zich op woningen uit de jaren 1970 en 1980. Deze woningen zijn vaak uitgerust met gemetselde gevels, zadeldaken en een warmtevisie die gericht is op all-electric systemen. Atriensis heeft het concept ontworpen om de energie-index van de woning onder 0,39 te brengen en de netto warmtevraag onder 66 kWh/m². Dit wordt bereikt door middel van een gevelisolatie met een Rc-waarde van 1,82, samen met warmtepomptechniek, vraaggestuurde ventilatie en zonnepanelen.
Een belangrijk aspect van het 3iv-concept is de toepassing van circulaire gevelisolatie. Atriensis werkt hierbij nauw samen met bouwbedrijven en materialenleveranciers om zowel technisch als financieel haalbare oplossingen te ontwikkelen. Het doel is om de toepassing van circulaire gevelisolatie uit te breiden naar meer woningtypes en de kosten verder te verlagen. Op lange termijn wil Atriensis bijdragen aan een duurzame bouwsector waarin circulaire materialen de norm zijn.
De rol van de overheid in de verduurzaming
De overheid speelt een belangrijke rol in de verduurzaming van de bouwsector. In Nederland is er een duidelijke ambitie om in 2050 grondstoffenneutraliteit te bereiken. Dit betekent dat de toepassing van circulaire materialen, zoals gevelisolatie, een belangrijke rol moet spelen in de toekomstige bouwsector. Eén van de manieren om dit te bereiken is het gebruik van schaduprijzen of schaduwkosten. Dit zijn de extra kosten die op de lange termijn het gevolg zijn van niet-duurzame keuzes. Door deze kosten te internaliseren, kan de overheid woningeigenaren prikkelen om duurzamere keuzes te maken.
Momenteel wordt er bijvoorbeeld overwogen om een heffing in te voeren voor het gebruik van niet-circulaire isolatiematerialen, zoals PUR (polyurethaan) of kit. Deze materialen hebben een hogere isolerende prestatie, maar zijn minder duurzaam in productie en moeilijker te recyclen. Door een heffing in te voeren, kan de overheid woningeigenaren aanmoedigen om circulaire oplossingen te kiezen.
Naast fiscale instrumenten is er ook aandacht voor onderzoek en ontwikkeling van circulaire isolatiematerialen. De overheid kan ondersteuning bieden aan bedrijven die investeren in innovatie en duurzaamheid. Dit kan bijvoorbeeld gedaan worden via subsidies of innovatiefonds. Bovendien kan de overheid normen en eisen opstellen die de toepassing van circulaire gevelisolatie stimuleren.
De toekomst van circulaire gevelisolatie
De toekomst van circulaire gevelisolatie is veelbelovend, maar vereist wel een aantal ontwikkelingen. Ten eerste is het belangrijk dat de technologie en de materialen verder worden ontwikkeld. Momenteel is de isolerende prestatie van circulaire gevelisolatie nog niet op gelijke voet met die van conventionele oplossingen. Door verdere innovatie kan dit kloof worden verkleind en kunnen circulaire gevelisolatieoplossingen breder worden toegepast.
Ten tweede is het van belang dat de markt voor circulaire gevelisolatie groeit. Momenteel zijn er nog weinig leveranciers en is de toepassing beperkt tot bepaalde projecten. Door investeringen in productie en logistiek kan de markt worden uitgebreid en kunnen circulaire gevelisolatieoplossingen voor een groter publiek toegankelijk worden.
Ten derde is het belangrijk dat er duidelijke normen en certificeringen komen voor circulaire gevelisolatie. Op dit moment is er nog weinig consensus over wat precies circulaire gevelisolatie inhoudt en hoe de prestaties van deze materialen moeten worden gemeten. Door het ontwikkelen van standaarden kan de kwaliteit van circulaire gevelisolatie worden gegarandeerd en kunnen woningeigenaren en bouwprofessionals beter beslissingen nemen.
Ten slotte is het van belang dat woningeigenaren en bouwprofessionals worden geïnformeerd over de voordelen en uitdagingen van circulaire gevelisolatie. Door educatie en training kan de kennis worden vergroot en kan circulaire gevelisolatie breder worden toegepast. Dit is van belang om de transitie naar een duurzame bouwsector te versnellen.
Conclusie
Atriensis en het concept van circulaire gevelisolatie tonen aan dat het mogelijk is om bestaande woningen duurzaam te verduurzamen zonder te maken van traditionele en niet-circulaire isolatiematerialen. Door innovatieve oplossingen, zoals SlimFort of cellulosevlokken, en een integrale aanpak, zoals warmtepomptechniek en zonnepanelen, kan een woning worden gemaakt die zowel energiezuinig is als duurzaam.
De voordelen van circulaire gevelisolatie zijn aanzienlijk, zowel voor de woningeigenaar als voor het milieu. De uitdagingen zijn echter niet onoverkomelijk. Door verdere ontwikkeling van materialen, groei van de markt, het opstellen van normen en educatie kan circulaire gevelisolatie worden ingezet op grotere schaal.
Atriensis speelt een belangrijke rol in deze ontwikkeling en werkt samen met partners om duurzame renovatieconcepten te ontwikkelen. Het 3iv-concept is een voorbeeld van hoe een integrale aanpak kan leiden tot een betaalbare en duurzame oplossing voor eengezinswoningen. In de toekomst is het de uitdaging om deze aanpak uit te breiden naar meer woningtypes en de kosten verder te verlagen.
De overheid heeft ook een cruciale rol te spelen in de verduurzaming van de bouwsector. Door middel van fiscale instrumenten, ondersteuning van innovatie en het ontwikkelen van normen kan de toepassing van circulaire gevelisolatie worden verder gestimuleerd. Dit is van belang om in 2050 grondstoffenneutraliteit te bereiken en een duurzame woningmarkt te creëren.