In de zorgsector is het voorkomen van infectieoverdracht van essentieel belang. Een van de maatregelen die daartoe worden genomen, is contactisolatie. Deze vorm van isolatie dient om het verspreiden van micro-organismen te beperken, vooral bij patiënten met ziekten of dragerschap van resistentiebacteriën. In dit artikel wordt een overzicht gegeven van wanneer contactisolatie van toepassing is, welke maatregelen er genomen worden, en wat patiënten en bezoekers kunnen verwachten.
Wat is contactisolatie?
Contactisolatie is een maatregel die wordt toegepast bij patiënten die dragers zijn van micro-organismen die via direct of indirect contact worden overgedragen. Deze maatregel wordt geïmplementeerd als standaard hygiënemaatregelen (zoals handen wassen en desinfecteren) niet voldoende zijn om de verspreiding te voorkomen. Contactisolatie kan op twee manieren worden uitgevoerd: op een eenpersoonskamer of in een zaal, afhankelijk van de omstandigheden.
Doel van contactisolatie
Het doel van contactisolatie is om het risico op infectieoverdracht tussen patiënten en medewerkers te beperken. Dit is van belang wanneer een patiënt dragerschap heeft van een bijzonder resistente bacterie, zoals MRSA (methicillin-resistente Staphylococcus aureus), of wanneer er sprake is van symptomen zoals besmettelijke diarree. Ziekenhuismedewerkers gebruiken bij contactisolatie extra beschermingsmiddelen, zoals handschoenen en schorten, om eventuele besmetting te voorkomen.
Wanneer wordt contactisolatie toegepast?
Contactisolatie wordt ingevoerd bij patiënten met ziekten of klachten die wijzen op het mogelijk verspreiden van bacteriën of virussen via direct contact of via besmette oppervlakken. In de praktijk kan dit het geval zijn bij verschillende situaties:
1. Dragerschap van resistente bacteriën
Wanneer een patiënt dragerschap heeft van een resistente bacterie, zoals MRSA of VRE (vancomycin-resistente Enterococcus), is contactisolatie vaak noodzakelijk. Deze bacteriën zijn moeilijk of niet te behandelen met standaard antibiotica en kunnen zich snel verspreiden in een ziekenhuisomgeving. In dergelijke gevallen wordt de patiënt op een aparte kamer of in een cohort opgeborgen om de verspreiding van de bacterie te voorkomen.
2. Besmettelijke diarree
Patiënten met besmettelijke diarree kunnen het micro-organisme verspreiden via direct contact of via besmette oppervlakken. In dit geval is contactisolatie noodzakelijk om het risico op een uitbraak in de afdeling te beperken. De patiënt blijft in zijn of haar kamer, en medewerkers gebruiken extra hygiënemaatregelen om te voorkomen dat het micro-organisme verspreidt.
3. Conjunctivitis, erysipelas, folliculitis, herpes simplex en hoofdluis
Bij bepaalde infecties, zoals conjunctivitis, erysipelas, folliculitis, herpes simplex en hoofdluis, kan contactisolatie worden overwogen. Deze aandoeningen kunnen zich verspreiden via direct contact of via besmette oppervlakken. In dergelijke gevallen wordt contactisolatie toegepast om eventuele infectieoverdracht te beperken. Uit onderzoek is gebleken dat de kans op verspreiding in de polikliniek of bij dagbehandeling kleiner is dan bij opname op een afdeling, maar bij opname is contactisolatie toch aan te raden.
4. Cohort contactisolatie
Cohort contactisolatie wordt ingevoerd wanneer meerdere patiënten op een afdeling mogelijk besmet zijn met hetzelfde micro-organisme. In dergelijke gevallen worden alle betrokken patiënten op één afdeling geplaatst, waarbij contactisolatie wordt toegepast. Dit helpt om de verspreiding van het micro-organisme te beperken en maakt het mogelijk om gerichte maatregelen toe te passen voor alle betrokken patiënten.
Wat betekent contactisolatie voor de patiënt?
Als patiënt die in contactisolatie ligt, zijn er enkele dingen die je kunt verwachten:
1. Verpleging op een eenpersoonskamer of in een cohort
Je wordt opgenomen in een eenpersoonskamer of in een cohort met andere patiënten die mogelijk besmet zijn met hetzelfde micro-organisme. In beide gevallen worden er extra hygiënemaatregelen genomen om de verspreiding van bacteriën of virussen te beperken.
2. Verplichte hygiënemaatregelen voor medewerkers
Ziekenhuismedewerkers gebruiken handschoenen en schorten wanneer ze contact met je hebben. In sommige gevallen kunnen er ook extra maatregelen genomen worden, zoals het dragen van een mondneusmasker of beschermende bril, afhankelijk van het risico op spatten in het gezicht.
3. Beperking van verkeer naar buiten
Je blijft in principe in je kamer. Echter, in overleg met de verpleegkundige is het eventueel mogelijk om je kamer te verlaten voor revalidatie. Als je naar een onderzoek moet, word je ingelicht en genomen daarop rekening bij de voorbereiding van het onderzoek. In sommige gevallen wordt een speciale kleding of hygiënemaatregelen aangeraden bij de overdracht naar een andere afdeling.
4. Bezoekregels
Bezoekers aan patiënten in contactisolatie moeten zich aan extra regels houden. Ze moeten zich vooraf aanmelden bij de verpleging en kunnen worden geïnformeerd over de benodigde maatregelen. Kinderen onder de 12 jaar mogen op bezoek komen, maar dit moet eerst overlegd worden met de verpleegkundige. Bezoekers moeten zich na het bezoek desinfecteren en mogen geen andere patiënten of plekken bezoeken nadat ze bij de patiënt geweest zijn.
Wat betekent contactisolatie voor de zorgverlening?
Contactisolatie heeft ook invloed op de zorg die een patiënt ontvangt. In sommige gevallen is het lastig om standaard zorgmethoden toe te passen, zoals revalidatie of cognitieve trainingen, vanwege de isolatie. Dit kan leiden tot extra uitdagingen voor zowel de patiënt als de zorgverleners. In de praktijk is het vaak moeilijk om principes zoals prikkelarme verpleging of vaste dagschema’s te hanteren, omdat behandelaars rekening moeten houden met het tijdsplan van het bezoeken van andere patiënten.
Gevolgen voor herstel en mentale toestand
Voor een deel van de patiënten heeft contactisolatie invloed op hun mentale toestand. De afzondering kan leiden tot angst, depressie of zelfs posttraumatische stressstoornissen. Dit kan de hersteltijd verlengen en heeft een negatief effect op de kwaliteit van zorg. Het is daarom belangrijk dat zorgverleners bewust zijn van deze effecten en waar nodig extra maatregelen nemen om de mentale gezondheid van de patiënt te ondersteunen.
Samenwerking en expertise in de zorg
Het is ook belangrijk dat het verpleegkundig team genoeg expertise heeft op het gebied dat relevant is voor de patiënt in contactisolatie. In sommige gevallen kan het zijn dat de expertise van het team op een niet-gerelateerde afdeling beperkt is, wat het moeilijker maakt om gerichte zorg te bieden. Dit geldt bijvoorbeeld voor patiënten met cognitieve functiestoornissen op een niet-neurologische afdeling of voor patiënten met fysieke beperkingen op een niet-long- of hartafdeling.
Beschikbaarheid van isolatiekamers
In niet alle ziekenhuizen zijn isolatiekamers beschikbaar op alle afdelingen. Dit kan ervoor zorgen dat de zorg niet volledig gericht is op de behoeften van de patiënt. Het is daarom belangrijk dat ziekenhuizen zorgvuldig overleggen over de benodigde isolatiecapaciteit en ervoor zorgen dat de zorg op maat kan worden afgestemd op de situatie van de patiënt.
Conclusie
Contactisolatie is een belangrijke maatregel in de ziekenhuisverpleging om het verspreiden van micro-organismen te beperken. Het wordt toegepast bij patiënten met dragerschap van resistente bacteriën, besmettelijke diarree, of bij bepaalde infectieziekten. Voor patiënten betekent contactisolatie dat ze in een aparte kamer of in een cohort worden opgenomen, met extra hygiënemaatregelen voor zowel medewerkers als bezoekers. De zorgverlening kan extra uitdagingen opleveren, zoals beperkte mogelijkheden voor revalidatie of een negatief effect op de mentale toestand van de patiënt. Het is daarom belangrijk dat zorgverleners bewust zijn van deze effecten en waar nodig extra maatregelen nemen om de kwaliteit van zorg te waarborgen.