Na chemotherapie lopen patiënten tijdelijk het risico op een verlaagde afweer, wat hen kwetsbaar maakt voor infecties. Om dit risico te beperken, wordt in zowel ziekenhuisomgeving als thuis vaak gebruikgemaakt van isolatieverpleging. Deze verpleging is gericht op het voorkomen van blootstelling aan ziekteverwekkers, zowel in de omgeving als via uitscheidingsproducten. Bovendien is het belangrijk om te rekenen met de schadelijke effecten van chemotherapieresten die het lichaam verlaten via urine, ontlasting, zweet, braaksel en bloed.
In dit artikel leggen we uit wat isolatie na chemotherapie inhoudt, welke hygiëne- en voorzorgsmaatregelen er in de praktijk op hun plek moeten komen en hoe woning en leefomgeving op deze situatie afgestemd kunnen worden, zowel voor patiënten die opgenomen zijn in het ziekenhuis als voor diegen die thuisondersteuning nodig hebben. Op deze manier kan de risicoperiode veiliger worden doorgebracht en wordt het wederopbouwen van de afweer ondersteund.
Wat is isolatie na chemotherapie?
Isolatie na chemotherapie is een beschermende maatregel die wordt genomen wanneer een patiënt tijdelijk geen voldoende witte bloedcellen heeft om zich te verweren tegen infecties. Deze situatie ontstaat doordat chemotherapie niet alleen kankercellen aanvalt, maar ook gezonde cellen, waaronder witte bloedcellen, die een essentiële rol spelen in de immuunverdediging. Deze tijdelijke afweerdeficiëntie noemt men neutropenie of de dip.
Tijdens deze periode is de patiënt zeer gevoelig voor bacteriën, virussen en schimmels. In het ziekenhuis wordt dan vaak een beschermende isolatie toegepast, waarbij de patiënt in een gesloten kamer woont om blootstelling aan ziekteverwekkers te beperken. Deze kamers zijn vaak uitgerust met een sluis, die helpt bij het reguleren van de luchtstroming en het voorkomen van de infiltratie van bacteriën van buiten de kamer. De lucht in de kamer wordt constant gefilterd, zodat het milieu zo rein mogelijk blijft.
In de woning van de patiënt, wanneer hij of zij thuisondersteuning nodig heeft, zijn ook maatregelen nodig om de risico’s op infectie zo veel mogelijk te beperken. Hierbij moet rekening worden gehouden met zowel de hygiëne in de leefomgeving als de veilige omgang met uitscheidingsproducten.
Hygiëne en voorzorgsmaatregelen in de isolatieperiode
1. Persoonlijke hygiëne
Een fundamentele maatregel is het regelmatig wassen van de handen met zeep en water, vooral na het gebruik van het toilet, na het opruimen van uitscheidingsproducten en na contact met oppervlakken in de omgeving. In de ziekenhuisomgeving is dit een standaardprocedure, maar ook thuis is het van essentieel belang.
Wanneer de patiënt in isolatie verkeert, is het ook belangrijk om regelmatig te douchen of in bad te gaan. Dit helpt bij het verwijderen van bacteriën van de huid en vermindert het risico op infecties die via de huid in het lichaam kunnen treden.
2. Toilet- en wc-gebruik
Het gebruik van het toilet tijdens de isolatieperiode vraagt om extra aandacht. Het is belangrijk om gespoeld te worden met gesloten deksel, en dit tweemaal per toiletbezoek. Dit voorkomt spattering en de verspreiding van ziekteverwekkers in de omgeving.
Bij het opruimen van urine, ontlasting of braaksel, is het aan te raden om wegwerphandschoenen te gebruiken en deze direct na gebruik weg te gooien in een gesloten vuilniszak. Bij het opruimen van braaksel is het verstandig om een plastic draagtas in een emmer te gebruiken om lekken te voorkomen. Na afloop is het belangrijk om de handen goed te wassen.
3. Voeding en drank
Tijdens de isolatieperiode wordt vaak kiemarme voeding voorgeschreven. Dit betekent dat het voedsel zo min mogelijk bevat aan schimmels, gisten en andere ziekteverwekkers. Patiënten moeten hierbij rekening houden met bepaalde bewaaradviezen en een beperkte keuze in voedingsmiddelen. De voeding dient te voldoen aan de eisen van de zorgverleners om infecties te voorkomen.
Het gebruik van glazen, bestek en andere gebruiksartikelen hoeft bij thuisondersteuning niet extra te worden gedesinfecteerd. Echter, het is verstandig om regelmatig de keuken en het toilet te reinigen en eventuele oppervlakken die vaak worden aangeraakt, zoals deurknoppen en tafels, te ontsmetten.
4. Seksualiteit en zwangerschap
Tijdens de risicoperiode, waarin chemotherapieresten nog in het lichaam aanwezig zijn, is het aan te raden om bij seksueel contact een condoom te gebruiken. Dit geldt zowel voor mannen als vrouwen, omdat het niet duidelijk is of chemotherapieresten via sperma of slijmvliesen kunnen worden overgedragen.
Bij vrouwen die in de periode van chemotherapie zwanger kunnen worden, is het belangrijk om hierover uitvoerig te praten met de behandelend arts. Cytostatica kunnen aangeboren afwijkingen veroorzaken en zijn daarom niet veilig voor een zwangerschap.
5. Bezoek en sociale contacten
Wanneer patiënten in isolatie verkeren, is het belangrijk dat bezoekers zich goed informeren over de richtlijnen en de noodzakelijke maatregelen. Patiënten en hun naasten dienen bezoekers op de hoogte te brengen van de situatie, zodat zij bijvoorbeeld weten dat ze handen moeten wassen en bezoek beperkt moeten houden. In sommige gevallen wordt bezoek zelfs volledig beperkt om het risico op infectie te beperken.
Tijdens de isolatieperiode is het ook aan te raden om afleiding te zoeken, zoals lezen, tv kijken of het gebruik van een computer of tablet. Dit helpt de patiënt om de dagen te overbruggen en te voorkomen dat de periode te saai of te zwaar wordt.
Beschermende maatregelen in de woning
Wanneer een patiënt na chemotherapie thuisondersteuning nodig heeft, is het van belang om de woning zo te organiseren dat het risico op infecties en blootstelling aan chemotherapieresten beperkt wordt. Hieronder worden enkele concrete maatregelen besproken die van toepassing zijn in de woning:
1. Ventilatie en luchtvoorziening
Zelfs in een woning is het belangrijk dat de lucht zo rein mogelijk blijft. Hoewel de woning niet uitgerust is met een sluis of overwachtingsapparatuur zoals in het ziekenhuis, kan het ventileren van kamers helpen bij het verwijderen van eventueel aanwezige bacteriën en schimmels. Het is aan te raden om regelmatig frisse lucht binnen te laten, maar tevens te voorkomen dat de woning te koud of te nat wordt.
2. Reiniging van oppervlakken
Voor de reiniging van oppervlakken in de woning is het verstandig om ontsmettingsmiddelen te gebruiken die effectief zijn tegen bacteriën, schimmels en gisten. Oppervlakken die vaak worden aangeraakt, zoals keukenbladen, deuren en toiletten, moeten regelmatig gereinigd worden. Hierbij moet rekening worden gehouden met de mogelijkheid dat chemotherapieresten via uitscheidingsproducten in de omgeving terecht zijn gekomen.
3. Afvalverwerking
Het afval dat ontstaat tijdens de isolatieperiode, zoals gebruikte handschoenen, matjes, incontinentiemateriaal, bakjes met braaksel of stomamateriaal, dient verzameld te worden in een gesloten plastic zak. Deze zak dient vervolgens in een tweede plastic vuilniszak te worden geplaatst, zodat de afvalresten niet opnieuw in contact kunnen komen met andere oppervlakken in de woning.
4. Speciale uitrusting
Wanneer een patiënt thuis verblijft en chemotherapie gebruikt die via een infuus wordt toegediend, is het vaak nodig om speciale uitrusting in de woning aan te schaffen. Denk aan bijvoorbeeld een extra toilet, een verhoogde wc of een toiletbak die geschikt is voor de omgang met uitscheidingsproducten. Ook is het soms noodzakelijk om een persoonlijke badkamer beschikbaar te hebben om te voorkomen dat andere personen in de woning in contact komen met restanten van chemotherapie.
5. Communicatie en ondersteuning
Een essentieel onderdeel van thuisondersteuning na chemotherapie is de communicatie tussen patiënt en mantelzorger. Het is belangrijk dat de mantelzorger goed is ingelicht over de richtlijnen en de noodzakelijke maatregelen. Tevens is het aan te raden om regelmatig contact te houden met de zorgverleners, bijvoorbeeld via telefoon of e-mail, om eventuele vragen op te lossen of bij te slijpen bij wijzigingen in de conditie van de patiënt.
Conclusie
Isolatie na chemotherapie is een belangrijke maatregel om patiënten met een verlaagde afweer te beschermen tegen infecties. Zowel in de ziekenhuisomgeving als in de woning zijn er duidelijke richtlijnen en hygiënevoorschriften die worden aangehouden. Deze maatregelen richten zich op het voorkomen van blootstelling aan ziekteverwekkers en chemotherapieresten die via uitscheidingsproducten het lichaam verlaten.
In de woning is het verstandig om de leefomgeving zorgvuldig te organiseren, zodat de patiënt veilig en comfortabel kan verblijven. Dit omvat maatregelen als het reinigen van oppervlakken, het juiste gebruik van het toilet, het juist afval verwerken en het communiceren met mantelzorgers en bezoekers.
Door deze richtlijnen goed te volgen, kan de isolatieperiode veilig worden doorgebracht en wordt het herstel van de afweer ondersteund. Het is essentieel dat zowel patiënten als hun omgeving goed zijn ingelicht over de maatregelen en de risico’s, zodat samen een veilige en betrouwbare omgeving kan worden gecreëerd.