Inleiding
Contactisolatie is een maatregel die in ziekenhuizen wordt toegepast om de verspreiding van besmettelijke bacteriën en virussen te voorkomen. Deze maatregel is van belang bij patiënten die drager zijn van micro-organismen die zich via direct contact of via besmette oppervlakken kunnen verspreiden. In dit artikel worden de protocollen, richtlijnen en praktische gevolgen van contactisolatie voor patiënten, medewerkers en bezoekers besproken. De informatie is gebaseerd op officiële communicatiemateriaal van diverse Universitair Medische Centra (UMC’s) in Nederland, zoals het Maastricht UMC+, Erasmus MC, Isala en Radboudumc.
Het doel van contactisolatie is om de risico's op kruisbesmetting te beperken, zowel voor de patiënt in isolatie als voor medewerkers en medepatiënten. Tijdens de isolatie worden hygiënemaatregelen zoals handdesinfectie, het dragen van handschoenen en schorten en het gebruik van éénpersoonskamers toegepast. Deze maatregelen zijn niet alleen van belang voor de medische zorg, maar ook voor de bouw- en renovatiebranche, aangezien de bouw van ziekenhuizen en de verbouwing van ziekenhuisruimtes moet rekening houden met deze protocollen om infectierisico's te beperken.
Wat is contactisolatie?
Contactisolatie is een maatregel waarbij een patiënt in een aparte kamer wordt opgenomen, om de verspreiding van besmettelijke bacteriën en virussen te voorkomen. Deze maatregel is noodzakelijk wanneer standaard hygiënemaatregelen niet voldoende zijn om de verspreiding te beperken.
Toepassing van contactisolatie
Volgens de bronnen is contactisolatie meestal nodig in de volgende gevallen:
- Wanneer een patiënt drager is van een besmettelijke bacterie of virus.
- Bij patiënten met een verlaagde weerstand, die extra gevoelig zijn voor infecties.
- Bij patiënten die een ziekte hebben die via direct contact of via oppervlakken wordt overgedragen.
De keuze voor contactisolatie wordt gedaan door arts of verpleegkundige, na evaluatie van het risico op verspreiding. De patiënt wordt meestal opgenomen in een éénpersoonskamer, waarin de verspreiding van micro-organismen tot een minimum kan worden beperkt.
Hygiënemaatregelen voor medewerkers
Medewerkers die contact met patiënten in contactisolatie hebben, zijn verplicht om de volgende hygiënemaatregelen te volgen:
- Handdesinfectie: Medewerkers desinfecteren hun handen met handalcohol bij het binnenkomen en het verlaten van de kamer, en ook tijdens de zorgcontacten.
- Handschoenen: Handschoenen worden altijd gedragen tijdens de zorg of behandeling van de patiënt.
- Schorten: Afhankelijk van de situatie, wordt ook een schort gedragen om verontreiniging van kleding en andere oppervlakken te voorkomen.
- Mond-neusmaskers: In sommige gevallen, zoals bij patiënten met een virus dat via de lucht kan worden verspreid, wordt ook een mond-neusmasker gebruikt.
Hygiënemaatregelen voor patiënten
Patiënten in contactisolatie moeten zich ook aan bepaalde hygiënemaatregelen houden:
- Handdesinfectie: Patiënten moeten hun handen desinfecteren met handalcohol bij het verlaten van de kamer.
- Gebruik van toilet en doucheruimtes: Patiënten mogen meestal alleen het toilet en doucheruimte van hun eigen kamer gebruiken. In sommige gevallen is het toegestaan om de doucheruimte te gebruiken, maar dan op een bepaalde tijdstip, bijvoorbeeld als laatste persoon.
- Beperking van bewegingsvrijheid: In de regel blijft de patiënt in de kamer, tenzij een behandeling of onderzoek vereist is. In dat geval moet er overleg zijn met de verpleging.
Contactisolatie in de praktijk
Éénpersoonskamer
De patiënt in contactisolatie ligt meestal in een éénpersoonskamer. Dit is belangrijk om de verspreiding van besmettelijke bacteriën of virussen te beperken. In sommige gevallen, zoals bij revalidatie, mag de patiënt tijdelijk de kamer verlaten, maar dan moet hij of zij zich aan extra hygiënemaatregelen houden.
De deur van de kamer is vaak dicht, en op de deur hangt een groene kaart met instructies voor medewerkers. Deze kaart bevat belangrijke informatie over de maatregelen die moeten worden genomen bij het verzorgen of onderzoeken van de patiënt.
Medische onderzoeken en behandelingen
Als de patiënt een onderzoek of behandeling moet ondergaan op een andere afdeling, wordt dit meestal mogelijk gemaakt. De patiënt mag dan de kamer verlaten, maar moet zich aan de volgende richtlijnen houden:
- Schone kleding: De patiënt draagt schone kleding om eventuele besmettingen te voorkomen.
- Handdesinfectie: De patiënt desinfecteert zijn of haar handen bij het verlaten van de kamer.
- Mond-neusmasker: In sommige gevallen is het nodig om een mond-neusmasker te dragen om de verspreiding van luchtverzpreide bacteriën te beperken.
De medewerkers die de patiënt onderzoeken of behandelen, volgen dezelfde hygiënemaatregelen als bij andere patiënten in contactisolatie.
Revalidatie
Revalidatie is vaak mogelijk voor patiënten in contactisolatie. In dat geval moet er overleg zijn met de verpleegkundige. De patiënt mag de kamer verlaten, maar moet zich aan de volgende hygiënemaatregelen houden:
- Handdesinfectie: Bij elke beweging van of naar de kamer moet handdesinfectie worden uitgevoerd.
- Schoon kleding: De patiënt draagt schone kleding.
- Gebruik van eigen toilet: De patiënt mag alleen het toilet van de eigen kamer gebruiken.
De fysiotherapeut die de patiënt behandelt, draagt tijdens de revalidatie handschoenen en een schort om de verspreiding van micro-organismen te beperken.
Bezoek en contactisolatie
Bezoek is in de meeste gevallen toegestaan voor patiënten in contactisolatie. De bezoekers hoeven geen handschoenen of schorten te dragen, maar moeten wel zich aan bepaalde richtlijnen houden.
Richtlijnen voor bezoek
- Melden bij verpleging: Bezoekers moeten zich vooraf melden bij de verpleging om instructies te ontvangen over de hygiënemaatregelen.
- Leeftijd van bezoekers: Kinderen jonger dan 12 jaar mogen op bezoek komen, maar dit moet eerst met de verpleegkundige worden besproken. In sommige gevallen wordt bezoek aan kinderen jonger dan 12 jaar niet toegestaan om extra infectierisico's te voorkomen.
- Hygiënemaatregelen: Bezoekers hoeven geen handschoenen of schorten te dragen, maar moeten wel handdesinfectie uitvoeren als het nodig is.
Bezoek in de thuissituatie
Na ontslag is contactisolatie meestal niet meer nodig. Als de patiënt echter naar een verpleeg- of verzorgingshuis gaat of thuiszorg ontvangt, worden de zorgverleners geïnformeerd over de juiste hygiënemaatregelen om infectierisico's te beperken.
Contactisolatie en de bouw- en renovatiebranche
De bouw- en renovatiebranche speelt een belangrijke rol bij de realisatie en verbouwing van ziekenhuisruimtes. Aangezien contactisolatie een maatregel is die gericht is op de beperking van infectierisico's, is het van belang dat de ruimtelijke opbouw van ziekenhuisfaciliteiten hier rekening mee houdt.
Éénpersoonskamers
Een essentiële voorwaarde voor contactisolatie is de beschikbaarheid van éénpersoonskamers. Deze kamers moeten een gesloten ruimte zijn die goed kan worden gecleaned en gedesinfecteerd. Bij de bouw of renovatie van ziekenhuisfaciliteiten moet rekening worden gehouden met de volgende aspecten:
- Ruimtelijke afmetingen: Éénpersoonskamers moeten voldoende ruim zijn om zowel de patiënt als de medewerkers te kunnen bewegen en hun werk te kunnen doen.
- Sanitaire voorzieningen: De kamers moeten uitgerust zijn met eigen toilet en doucheruimte om de verspreiding van bacteriën te beperken.
- Ventilatie: Goede ventilatie is belangrijk om de lucht in de kamers te ververen en eventuele luchtverzpreide bacteriën te beperken.
- Materialen: De materialen die worden gebruikt in de kamers moeten makkelijk te reinigen en te desinfecteren zijn. Denk hierbij aan glas, keramiek en andere duurzame materialen die weinig oppervlakteporiën hebben en dus minder geschikt zijn voor het aanhouden van bacteriën.
Sluisruimtes
In sommige gevallen wordt een sluisruimte aangelegd voorafgaand aan de kamer van de patiënt in contactisolatie. Deze sluis is bedoeld om medewerkers te kunnen voorzien van de benodigde beschermende uitrusting, zoals schorten en handschoenen, voordat ze de patiëntkamer betreden. Deze ruimte moet voldoen aan bepaalde bouwkundige eisen:
- Toegang: De sluis moet toegankelijk zijn voor medewerkers en moet goed aansluiten op de patiëntkamer.
- Uitrusting: De ruimte moet uitgerust zijn met het nodige inventaris voor het aanpassen van hygiënemiddelen, zoals handalcohol, handschoenen en schorten.
- Sanitaire voorzieningen: De sluis moet uitgerust zijn met wasbakken en andere sanitair om medewerkers te kunnen reinigen na het verlaten van de patiëntkamer.
Hygiënevriendelijke bouwmethoden
Bij de bouw en renovatie van ziekenhuizen is het belangrijk om hygiënevriendelijke bouwmethoden toe te passen. Deze methoden houden in dat de bouwmaterialen en de constructie van de ruimtes zodanig zijn gekozen dat het risico op bacterienvorming en -verspreiding wordt beperkt.
Voorbeelden van hygiënevriendelijke bouwmethoden zijn:
- Gebruik van niet-porieuze materialen: Materialen die weinig oppervlakteporiën hebben, zoals glas, keramiek en beton, zijn geschikt voor ruimtes waarin contactisolatie wordt toegepast.
- Vermijd natte zones: Natte zones moeten zoveel mogelijk worden vermeden, omdat deze zones een ideale omgeving vormen voor bacterienvorming.
- Eenvoudige reinigbaarheid: De ruimte moet zo zijn ontworpen dat het gemakkelijk te reinigen en te desinfecteren is.
Conclusie
Contactisolatie is een maatregel die in ziekenhuizen wordt toegepast om de verspreiding van besmettelijke bacteriën en virussen te beperken. Deze maatregel is van belang voor zowel patiënten, medewerkers en bezoekers. De protocollen en richtlijnen zijn duidelijk en moeten zorgvuldig worden nageleefd om infectierisico's te beperken.
Voor de bouw- en renovatiebranche is het belangrijk om rekening te houden met de hygiëne-eisen die voortvloeien uit het gebruik van contactisolatie. Het ontwerp en de bouw van ziekenhuisfaciliteiten moeten zodanig zijn dat het risico op bacterienvorming en -verspreiding wordt beperkt. Door het toepassen van hygiënevriendelijke bouwmethoden en ruimtelijke oplossingen zoals éénpersoonskamers en sluisruimtes kan het effect van contactisolatie worden versterkt en het risico op kruisbesmetting worden verminderd.