Inleiding
De verspreiding van multiresistente bacteriën (BRMO) is een belangrijk gezondheidsrisico in zorginstellingen. Bijzonder Resistente Micro-organismen zoals ESBL-producterende Enterobacterales, resistente Pseudomonas, en Stenotrophomonas vormen een serieuze bedreiging door hun vermogen om resistent te zijn tegen veel antibiotica. Om dit risico te beheersen, zijn specifieke hygiënemaatregelen en isolatiestrategieën ontwikkeld. Deze richtlijnen zijn ontworpen om contact en daarmee de overdracht van deze bacteriën te beperken, met name via handen, kleding, of materialen.
In dit artikel wordt ingegaan op de principes van contactisolatie bij BRMO, de relevante maatregelen voor zowel medewerkers als patiënten, en de discussies rondom de efficiëntie van isolatie op eenpersoons- of meerpersoonskamers. Daarnaast worden de rol van medische microbiologie en infectiepreventie besproken, evenals de beperkingen en kennislacunes die nog bestaan.
Wat is BRMO?
BRMO staat voor Bijzonder Resistente Micro-organismen. Het gaat hierbij om bacteriën die resistent zijn tegen meerdere klassen antibiotica, waardoor standaardbehandelingen vaak niet effectief zijn. Voorbeelden van BRMO zijn:
- ESBL-producterende Enterobacterales (Extended-Spectrum Beta-Lactamase), zoals Escherichia coli;
- Resistente Pseudomonas;
- Resistente Stenotrophomonas;
- Carbapenem-resistente Enterobacterales (CPE).
Deze bacteriën kunnen zowel infecties veroorzaken als kolonisatie van het lichaam. Kolonisatie betekent dat de bacterie aanwezig is in of op het lichaam, maar geen ziekte veroorzaakt. Toch is kolonisatie een risicofactor voor infectie, en bovendien kan het leiden tot verspreiding naar andere personen.
Het doel van contactisolatie bij BRMO is om de verspreiding van deze multiresistente bacteriën te voorkomen, zowel binnen als buiten het ziekenhuis. De maatregelen zijn gebaseerd op het principe dat BRMO vaak via direct contact worden overgedragen, met name via handen, kleding of oppervlakken.
Doel en belang van contactisolatie
Het belang van contactisolatie bij BRMO ligt in het voorkomen van infectie en overdracht. BRMO-positieve patiënten kunnen hun omgeving sterk ontamineren, waardoor het risico op kolonisatie of infectie van andere patiënten toeneemt.
De voornaamste reden om contactisolatie toe te passen is om direct contact te beperken en hygienemaatregelen te versterken, zoals handhygiëne, het gebruik van beschermende kleding (schorten, handschoenen), en het isoleren van patiënten in eenpersoonskamers indien mogelijk.
Inrichting van zorginstellingen speelt hierbij een rol. Het ontwerpen van ruimtes die hygiëne en isolatie faciliteert is essentieel, ook vanuit de gezondheidshygienische perspectieven. Voor zorgbezoekers en bouwprojecten is het belangrijk om deze aspecten mee te nemen in de planning van zorginfrastructuur.
Wanneer wordt contactisolatie toegepast?
Contactisolatie bij BRMO geldt voor patiënten die gekoloniseerd of geïnfecteerd zijn met bijzonder resistente micro-organismen. Dit omvat:
- ESBL-producterende Enterobacterales (met uitzondering van CPE, KPC);
- Resistente Pseudomonas;
- Resistente Stenotrophomonas.
De maatregelen zijn van toepassing tijdens lichamelijke verzorging van de patiënt, het reinigen van badkamers, het opmaken van bedden, en andere activiteiten waarbij direct contact met de patiënt of zijn omgeving optreedt.
Het is belangrijk om te weten dat contactisolatie bij BRMO niet voor alle multiresistente bacteriën geldt. Voor andere soorten multiresistente bacteriën zijn andere maatregelen van toepassing. Deze worden beschreven in richtlijnen zoals Hoe te handelen bij infecties of resistente bacteriën?
Hygiënemaatregelen voor medewerkers
Medewerkers die patiënten met BRMO verzorgen of behandelen moeten specifieke voorzorgsmaatregelen nemen. Deze maatregelen zijn ontworpen om de verspreiding van BRMO te voorkomen.
Persoonlijke beschermingsmiddelen
Bij contactisolatie bij BRMO zijn de volgende PBM’s verplicht:
- Schort: Gedragen tijdens de verzorging of behandeling van de patiënt.
- Handschoenen: Gebruikt bij elk contact met de patiënt of zijn omgeving.
Na afloop van de behandeling of verzorging dient het schort en de handschoenen te worden verwijderd. Vervolgens dient de medewerker handhygiëne te uitvoeren, d.w.z. de handen te desinfecteren met handalcohol of te wassen met water en zeep.
Algemene hygiëne
Naast het gebruik van PBM’s is handhygiëne een kernmaatregel. De vijf momenten van handhygiëne zijn:
- Voor het aanraken van de patiënt;
- Na het aanraken van de patiënt;
- Na het aanraken van het directe milieu van de patiënt;
- Na het aanraken van bloot lichaamsvochten;
- Voor het aanraken van een object of oppervlak voor een medische procedure.
Regels voor patiënten
Patiënten die onderworpen zijn aan contactisolatie bij BRMO moeten zich aan bepaalde regels houden om de verspreiding van de bacteriën te beperken.
Bewegingsvrijheid
Patiënten mogen de kamer niet verlaten, behalve wanneer dit noodzakelijk is voor behandeling of onderzoek. In dat geval dient een medewerker de patiënt op te halen en te begeleiden. Bij verlaten van de kamer dient de patiënt schone kleding te dragen en de handen te desinfecteren met handalcohol of te wassen met water en zeep.
Patiënten mogen geen gemeenschappelijke ruimtes zoals huiskamers of restaurants betreden. Dit om het risico op verspreiding te beperken.
Regels in tweepersoonskamers
Als een patiënt in een tweepersoonskamer ligt, gelden extra regels:
- Geen lichamelijk contact met de kamergenoot;
- Geen uitwisseling van spullen;
- Een eigen postoel en toilet voor de patiënt;
- De patiënt dient de douche als laatste te gebruiken.
Rol van medische microbiologie en infectiepreventie
Medische microbiologie en infectiepreventie spelen een sleutelrol bij de implementatie en evaluatie van isolatiemaatregelen. Ze zijn verantwoordelijk voor:
- Het identificeren en testen van BRMO;
- Het ontwikkelen van richtlijnen voor isolatie en hygiëne;
- Het uitvoeren van contactonderzoek en surveillance;
- Het beoordelen van de effectiviteit van maatregelen.
Inrichting en samenwerking tussen deze afdelingen zijn essentieel voor het beheersen van BRMO in zorginstellingen. Bijvoorbeeld, een studie in veertien Nederlandse ziekenhuizen toonde aan dat contactisolatie op eenpersoonskamers of meerpersoonskamers geen duidelijk verschil maakte in de verspreiding van ESBL-E. Toch is de voorkeur voor eenpersoonsisolatie uit hoofde van het lagere risico op omgevingscontaminatie en betere naleving van hygiënemaatregelen.
Ethische en praktische overwegingen
Hoewel contactisolatie bij BRMO essentieel is, zijn er ook ethische en praktische aspecten die in overweging moeten worden genomen. Zo zijn er kwesties rond bezoekregels, privacy van patiënten, en de mentale belasting van patiënten in isolatie.
Inrichting van zorgkamers en isolatiefaciliteiten dient hier rekening mee te houden. De bouw en renovatie van zorginfrastructuur moet aandacht besteden aan de psychosociale en hygiënische aspecten van isolatie. Dit omvat bijvoorbeeld het ontwerpen van ruimtes die zowel functioneel zijn voor hygiëne als voor het welzijn van patiënten.
Bezoekregels
Bezoek aan BRMO-positieve patiënten is mogelijk, maar bepaalde voorzichtigheden zijn noodzakelijk. Bezoekers mogen de kamer binnengaan, ook als ze zwanger zijn of verminderde weerstand hebben. Ze dient zich wel te melden bij de verpleging.
Als ouder of verzorger is het toegestaan om op bezoek te komen en zelfs rooming-in (overnachten bij de patiënt) is toegestaan. Echter, er zijn specifieke regels voor het gebruik van PBM’s. Bezoekers hoeven op de kamer geen schort of handschoenen te dragen, maar moeten wel letten op handhygiëne bij het verlaten van de kamer.
Discussie: Eenpersoons- of meerpersoonsisolatie?
Er is discussie over de voorkeur van isolatie op eenpersoonskamers. Hoewel een studie in Nederland aantoonde dat er geen duidelijk verschil was in ESBL-E verspreiding, is er een sterke aanbeveling voor isolatie op eenpersoonskamers. Dit is gebaseerd op het feit dat eenpersoonsisolatie:
- Het risico op omgevingscontaminatie vermindert;
- De naleving van hygiënemaatregelen verbetert;
- Het reinigen en desinfectie van de ruimte vergemakkelijkt.
Toch is het niet altijd mogelijk om eenpersoonskamers voor te zorgen. In dat geval is isolatie op een meerpersoonskamer toegestaan, maar dan met extra hygiënemaatregelen.
Beëindiging van isolatie en infectiepreventiemaatregelen
De beëindiging van isolatie en infectiepreventiemaatregelen hangt af van de situatie van de patiënt. In de richtlijnen is echter nog ongewis wanneer en hoe isolatie kan worden beëindigd. Er zijn onduidelijkheden over:
- Hoeveel tijd na blootstelling een contactpersoon getest kan worden;
- Hoeveel kweken nodig zijn om dragerschap aan te tonen of uit te sluiten;
- Welke predisponerende factoren vroegtijdig het einde van dragerschap kunnen bepalen.
Deze kennislacunes zijn een belemmering voor het opstellen van duidelijke richtlijnen en vereisen verdere onderzoek en surveillantie.
Beperkingen en kennislacunes
Hoewel richtlijnen voor contactisolatie bij BRMO zijn ontwikkeld, blijven er beperkingen en kennislacunes:
- De efficiëntie van isolatie op meerpersoonskamers is onduidelijk;
- Het is niet duidelijk hoe plasmidetransmissie wordt beïnvloed door hygiënemaatregelen;
- Het bezoekbeleid rond BRMO is nog niet volledig gedefinieerd;
- De optimale frequentie van surveillance en Punt Prevalentie Onderzoek is onbekend.
Conclusie
Contactisolatie bij BRMO is een essentieel instrument om de verspreiding van multiresistente bacteriën te voorkomen. Het omvat specifieke hygiënemaatregelen voor zowel medewerkers als patiënten, met name in de vorm van handhygiëne, persoonlijke beschermingsmiddelen, en isolatie in eenpersoonskamers. Hoewel de effectiviteit van sommige maatregelen nog onderzocht wordt, is het belang van deze isolatiestrategie duidelijk.
Voor zorginfrastructuur en bouwprojecten is het van belang om deze richtlijnen in te schakelen in het ontwerp en de inrichting van zorgkamers. Hygienische, functionele en psychosociale aspecten moeten samen worden beoordeeld. De samenwerking tussen medische microbiologie, infectiepreventie en bouwprofessionaliteit is essentieel voor een veilige en effectieve zorgomgeving.