Inleiding
De coronapandemie heeft geleid tot het opstellen van uitgebreide isolatiemaatregelen, vooral in de zorgsector, om de verspreiding van het virus te voorkomen. In dit artikel wordt ingegaan op de isolatiemaatregelen die worden toegepast bij coronabesmetting, met een focus op de praktische toepassing in zorginstellingen en mogelijke implicaties voor de bouwsector bij het ontwerp en inrichten van zorgaccommodaties. De nadruk ligt op de hygiëne- en infectiepreventieprotocollen, inclusief het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen, isolatiekaarten en bouwtechnische eisen. Daarnaast worden de rationelen achter de isolatieperiodes en de recente aanpassingen van deze maatregelen besproken.
Isolatiemaatregelen en hygiëneprotocollen
Contactisolatie
In zorginstellingen wordt vaak contactisolatie toegepast bij patiënten die een besmettelijke bacterie of virus dragen. Deze maatregel is van belang om zowel de patiënt als andere patiënten en medewerkers te beschermen. De isolatiekaart, die aan de deur van de kamer hangt, dient als signaal voor medewerkers en bezoekers over de extra hygiënische maatregelen die moeten worden genomen. Patiënten die in contactisolatie liggen, kunnen bijvoorbeeld een verminderde weerstand hebben en dus extra bescherming nodig hebben.
Druppelisolatie bij corona
Bij corona is specifieke druppelisolatie toegeschakeld. Deze maatregel is een aanvulling op de standaard hygiëneprotocollen en wordt vooral toegepast bij patiënten met symptomen. Het protocol bepaalt dat de patiënt op een 1-persoonskamer moet worden geplaatst, met een 24-48 uurs voorraad aan benodigde materialen. Ook is het verplicht om een isolatieposter op de kamerdeur aan te brengen als signaal dat extra maatregelen nodig zijn.
Persoonlijke beschermingsmiddelen
Het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen speelt een centrale rol in de isolatiemaatregelen. Bij de lichamelijke verzorging van de patiënt en bij werkzaamheden in de kamer is het verplicht om een mondneusmasker te dragen. Het masker moet cliëntgebonden zijn, wat betekent dat het masker niet gedeeld mag worden. Bij aerosolvormende handelingen, zoals hoesten of niezen, is een FFP2-masker verplicht. Na afloop van de werkzaamheden moet het masker verwijderd en weggegooid worden in een afvalemmer, gevolgd door handdesinfectie.
Afval- en wasbehandeling
In de isolatieperiode is het belangrijk om zorgvuldig om te gaan met afval en was. Was en afval moeten worden verzameld in aparte zakken, afgesloten en op de normale wijze worden afgevoerd. Het is niet nodig om gekleurde of gelabelde waszakken te gebruiken, maar het is wel belangrijk om ervoor te zorgen dat de zaken niet naar andere kamer worden meegenomen. Serviesgoed hoeft niet extra te worden behandeld, wat efficiënter is voor de logistiek van zorginstellingen.
Bouwtechnische eisen en accommodaties
1-persoonskamer
Een van de bouwtechnische eisen bij druppelisolatie is dat de patiënt op een 1-persoonskamer moet worden geplaatst. Deze kamer moet voldoen aan de eisen voor hygiëne en infectiepreventie. Er worden geen extra bouwtechnische eisen gesteld aan de kamer, maar het is belangrijk dat de ruimte goed is te reinigen en dat de medewerkers voldoende ruimte hebben om de maatregelen te volgen. Het ontwerp van dergelijke kamers moet rekening houden met de toegankelijkheid, luchtcirculatie en isolatie van de ruimte.
Ruimte voor isolatie en quarantaine
Bij de bouw of renovatie van zorgaccommodaties is het belangrijk om ruimte in te plannen voor isolatie en quarantaine. Deze ruimtes moeten voldoen aan de eisen van de isolatiemaatregelen, zoals het gebruik van 1-persoonskamers en goede hygiëne. Het is ook belangrijk om te zorgen voor voldoende voorraadruimte voor benodigde materialen en het uitvoeren van schoonmaak. In de praktijk betekent dit dat zorginstellingen zorgvuldig moeten plannen over de inrichting en gebruik van deze ruimtes.
Tijdens de isolatieperiode
Duur van isolatie
De duur van isolatie is een belangrijke factor bij het bepalen van de maatregelen. In de beginfase van de coronapandemie was het beleid om patiënten langer in isolatie te houden, met name vanwege de onzekerheid over de besmettelijkheid. Hierbij werd het motto "better safe than sorry" gevolgd. In de loop van de pandemie zijn de isolatieperiodes echter aangepast, met name door het vertrouwen in de wetenschappelijke kennis over het virus. De huidige aanbeveling is dat patiënten niet meer geïsoleerd hoeven te worden na 24 uur volledig symptoomvrij te zijn en ten minste 7 dagen na de eerste ziektedag. In sommige gevallen kan de isolatieperiode worden beperkt tot 5 dagen, mits de patiënt 24 uur klachtenvrij is.
Psychosociale effecten
Hoewel isolatiemaatregelen van belang zijn voor infectiepreventie, kunnen ze ook negatieve psychosociale effecten hebben. Patiënten in isolatie kunnen stress, angst en een gevoel van eenzaamheid ervaren. Het is daarom belangrijk om patiënten en hun wettelijke vertegenwoordigers betrokken te houden bij de beslissingen rondom de isolatie. De criteria voor het opheffen van isolatiemaatregelen moeten duidelijk zijn, zodat de maatregelen niet langer worden ingezet dan noodzakelijk. Een multidisciplinaire afweging is hierbij nodig, waarbij zowel medische als psychosociale factoren worden meegenomen.
Wetenschappelijke onderbouwing van isolatiemaatregelen
Ct-waarden en PCR-testen
De besmettelijkheid van een patiënt wordt vaak beoordeeld op basis van Ct-waarden uit PCR-testen. Deze waarden geven een indicatie van de virusbelasting in de lichaamsvloeistoffen. Een hoge Ct-waarde kan duiden op een lage virusbelasting en een verlaagde besmettelijkheid. Omdat er grote variaties in Ct-waarden tussen laboratoria kunnen zijn, is het niet altijd mogelijk om exacte adviezen te geven. Als richtlijn kan worden aangehouden dat een negatieve PCR-test of een Ct-waarde boven 30 kan worden gebruikt om de isolatie op te heffen. Een IgG-seroconversie kan als extra hulpmiddel dienen.
Endemische fase
Sinds maart 2023 heeft Nederland de endemische fase m.b.t. SARS-CoV-2 bereikt. Dit heeft geleid tot het vervallen van de laatste nationale corona-adviezen, waaronder test- en isolatieadviezen. Dit is mogelijk geweest door de hoge afweer in Nederland en het feit dat weinig mensen ernstig ziek worden van de huidige virusvarianten. Ook in ziekenhuizen zijn de maatregelen aangepast om deze proportioneel te maken aan de ziektelast. Het European Center for Disease Prevention and Control heeft hierover een advies uitgebracht.
Uitvoering van isolatiemaatregelen in de praktijk
Medewerkers en bezoekers
Isolatiemaatregelen zijn niet alleen van toepassing op patiënten, maar ook op medewerkers en bezoekers. Medewerkers die werken in contact met patiënten in isolatie moeten voldoende getraind zijn in de gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen en hygiënemaatregelen. Bezoekers moeten zich aan de maatregelen houden om de verspreiding van het virus te voorkomen. Het is belangrijk dat zowel medewerkers als bezoekers goed geïnformeerd worden over de maatregelen en hun rol in het voorkomen van infectieoverdracht.
Evaluatie en aanpassing van maatregelen
Het is belangrijk om regelmatig de isolatiemaatregelen te evalueren en aan te passen op basis van nieuwe kennis. Wetenschappelijke onderzoeken, zoals die van Gniazdowski, Huang, Ke en anderen, hebben geleid tot nieuwe inzichten over de besmettelijkheid van het virus. Deze inzichten zijn meegenomen in de aanbevelingen voor isolatie en quarantaine. In de praktijk betekent dit dat zorginstellingen zich moeten houden aan de laatste richtlijnen en protocollen, en deze regelmatig moeten herzien.
Conclusie
De coronapandemie heeft geleid tot het opstellen van uitgebreide isolatiemaatregelen in de zorgsector, met het doel om de verspreiding van het virus te voorkomen. Deze maatregelen omvatten zowel hygiënemaatregelen als bouwtechnische eisen, met name voor de inrichting van zorgaccommodaties. De isolatieperiode is in de loop van de pandemie aangepast, met name op basis van wetenschappelijke kennis over de besmettelijkheid van het virus. Het is belangrijk om rekening te houden met zowel medische als psychosociale aspecten bij de uitvoering van isolatiemaatregelen. Zorginstellingen moeten zich houden aan de laatste richtlijnen en protocollen, en deze regelmatig evalueren en aanpassen. Voor de bouw- en renovatieindustrie is het belangrijk om deze maatregelen in de praktijk te vertalen in het ontwerp en inrichten van zorgaccommodaties.