Inleiding
DNA-isolatie uit bloed is een fundamentele techniek in de moderne genetica en medische diagnostiek. Het proces van DNA-isolatie speelt een cruciale rol in het onderzoek naar erfelijke aandoeningen, de identificatie van mutaties en de ontwikkeling van gepersonaliseerde geneesmiddelen. In het kader van medische laboratoriumonderzoeken, zoals genomische diagnostiek, is het essentieel dat het DNA van voldoende kwaliteit is en correct wordt opgeslagen en verzonden.
Deze artikel biedt een gedetailleerde en technisch gerichte uitleg over het protocol voor DNA-isolatie uit bloed, inclusief de benodigde materialen, de juiste opslagmethoden en de relevante richtlijnen voor verzending. De informatie is gebaseerd op instructies en protocollen van genetische laboratoria, zoals het Radboudumc, die genoomdiagnostiek uitvoeren in samenwerking met medische centra en medische partners.
DNA-isolatie: Algemene principes
DNA-isolatie uit bloed is het proces waarbij DNA wordt geëxtraheerd uit bloedmonsters om te worden gebruikt in genetisch onderzoek. Het proces omvat verschillende stappen:
- Cellysis: Het openbreken van cellen om toegang te krijgen tot het DNA.
- Verwijdering van verontreinigingen: Het verwijderen van eiwitten, lipiden en andere cellulaire componenten.
- DNA-precipitatie: Het neerslaan van het DNA met behulp van alcohol.
- Wassen en drogen: Het verwijderen van resterende verontreinigingen en het drogen van het DNA-pellet.
Het proces vereist zorgvuldig gebruik van specifieke reagentia, zoals detergentia en enzymen, en strikte naleving van protocollen om de kwaliteit van het DNA te waarborgen.
Bloedmonsters voor DNA-onderzoek
Voor genetisch onderzoek is het belangrijk dat bloedmonsters correct worden afgenomen, opgeslagen en verzonden. Aanvragen voor genetische tests, zoals exoomsequencing, genpanels en array-analyse, vereisen specifieke bloedmonsters. Hieronder zijn de instructies voor bloedafname en opslag samengevat, zoals aangegeven in de bronnen.
Aanvraag en afname
Voor DNA-onderzoek zoals exoomsequencing en genpanels worden de volgende monsters gebruikt:
- 2 x EDTA-bloed (3-6 ml) in kunststof buizen met paarse dop.
- Bij neonaten: minimaal 1-2 ml.
- Bij navelstrengbloed: bloed van de moeder moet ook meegestuurd worden.
- Geen epjes, cupjes of buizen met gel.
Opvang en opslag
Nadat het bloed is afgenomen, moeten de buizen zorgvuldig worden behandeld:
- Zwenken: Direct na afname dient het bloed 8-10 keer te worden gezwenkt om het met de EDTA te mengen.
- Bewaren: Voorkeur is op 4°C, anders op kamertemperatuur. Het bloed mag niet worden ingevroren of op ijs bewaard.
- Gevolgd door een beenmergtransplantatie: Bloed mag niet worden ingezonden als de patiënt een beenmergtransplantatie heeft ondergaan.
Verzendinstructies
Voor verzending zijn de volgende richtlijnen van toepassing:
- Naam, geslacht en geboortedatum moeten duidelijk op de buis vermeld zijn.
- Verzenden bij kamertemperatuur in een verpakking met absorptievel, blister en safetybag.
- Aanvraagformulier moet worden toegevoegd. Monsters zonder duidelijke informatie worden geweigerd.
- Adres: Radboudumc, Genoomdiagnostiek, route 815, Ingang centraal, Geert Grooteplein 10, 6525 GA Nijmegen.
Spoedonderzoek
Voor spoedonderzoek gelden extra regels:
- Altijd in overleg met het secretariaat via e-mail: [email protected].
- “SPOED” op de envelop en aanvraagformulier vermelden.
- Eventueel per koerier laten verzenden en afleveren bij monsterontvangst route 815.
RNA-onderzoek
Voor RNA-onderzoek zijn extra richtlijnen van toepassing:
- Minimaal 5 ml bloed in natrium- of lithium-heparine kunststof buizen (groene dop).
- Bewaren altijd op kamertemperatuur.
- Direct verzenden.
Specifieke genpanels en onderzoeken
Het Radboudumc biedt een reeks genpanels en exoomsequencing aan voor het onderzoek naar erfelijke aandoeningen. De relevante genpanels zijn:
- Aritmie
- Borst- en ovariumkanker
- Cardiomyopathie
- Lynch syndroom
- Maagkanker
- Nierkanker
- Neurofibromatose type 1 / Legiussyndroom
- Paraganglioom
- Polyposis
- Pancreaskanker
Deze panels zijn meestal ook toepasbaar op DNA dat uit FFPE (formolgefixeerd en paraffingeëmouteerd weefsel) is geïsoleerd. Voor aanvragen en informatie over de inhoud van de panels en verwachte uitslagtermijn is het elektronisch aanvraagsysteem van het laboratorium beschikbaar.
FFPE-materiaal
FFPE-materiaal kan worden gebruikt voor DNA-onderzoek, maar vereist zorgvuldige voorbereiding. Het laboratorium voorkeur hecht aan zelf-isoleerd DNA uit FFPE, omdat dit een consistente kwaliteit garandeert. FFPE-materiaal dat ouder is dan 20 jaar wordt niet geaccepteerd, en bij materialen uit het MUMC+ moet het uit 2004 of later dateren.
Verzendinstructies voor FFPE
- DNA-isolatie: Het laboratorium vraagt aan om zelf-isoleerd DNA uit FFPE.
- Leeftijd: Weefsel mag niet ouder zijn dan 20 jaar.
- Verzenden: FFPE-materiaal moet correct worden opgeslagen en verzonden, meestal via elektronisch aanvraagsysteem.
Cellijnonderzoek
Voor cellijnonderzoek zijn ook specifieke richtlijnen van toepassing:
- Verzenden bij voorkeur in het begin van de week.
- Vitale cellen in T25 kweekvaatjes.
- Cellen opkweken totdat het kweekvaatje bijna volgroeid is.
- Medium verversen voor verzending.
- Dop goed dichtdraaien en afsluiten met parafilm.
Urineonderzoek
In sommige gevallen wordt urine gebruikt in plaats van bloed voor genetisch onderzoek:
- Afname: Eerste ochtendurine in een daarvoor bestemde container.
- Volume: Minimaal 50 ml.
- Bewaren: Bij 4°C, nooit invriezen.
- Verzenden: 50-100 ml bij 4°C met een cool pack (niet op droogijs).
Kwaliteit en accreditatie
Het laboratorium voor genoomdiagnostiek beschikt over state-of-the-art technologie en is geaccrediteerd onder ISO 15189:2022 (accreditatienummer M090). Het laboratorium participeert in kwaliteitsrondzendingen om de betrouwbaarheid van de resultaten te garanderen. De competentieverklaring van het laboratorium bevat gedetailleerde informatie over de scope van de diensten en de procedures die worden uitgevoerd.
Conclusie
DNA-isolatie uit bloed is een essentieel onderdeel van moderne genetische en medische diagnostiek. Het vereist strikte naleving van protocollen betreffende afname, opslag en verzending van monsters. Zowel het type monster (zoals EDTA-bloed, RNA of FFPE-materiaal) als de juiste opslag- en verzendmethoden zijn cruciale factoren voor de kwaliteit van het DNA en het succes van het onderzoek.
In genetische laboratoria, zoals het Radboudumc, wordt de kwaliteit van de testresultaten verzekerd door gebruik te maken van geaccrediteerde procedures en moderne technologie. Voor onderzoekers en medische professionals is het belangrijk om deze richtlijnen nauwkeurig te volgen om betrouwbare en herhaalbare resultaten te verkrijgen.