Inleiding
EPS (Expanded Polystyreen) is een alomtegenwoordig isolatiemateriaal in de moderne bouwsector, geliefd om zijn kostenefficiëntie en veelzijdigheid. Echter, rondom de toepassing van EPS bestaat een discussie met betrekking tot de gezondheidsrisico's voor bewoners en uitvoerders. De beschikbare bronnen bieden een genuanceerd beeld: enerzijds wordt EPS door fabrikanten en brancheorganisaties gepresenteerd als een veilig materiaal dat geen schadelijke emissies afgeeft, anderzijds worden er in de context van verwerking en sloop potentiële risico's geschetst, met name gerelateerd aan stofvorming. Daarnaast spelen er factoren zoals vochtbestendigheid en brandveiligheid een cruciale rol in de algehele gezondheid van het binnenmilieu. Dit artikel analyseert de beschikbare data om professionals en woningbezitters een objectief inzicht te geven in de gezondheidsaspecten van EPS-isolatie.
De Chemische Samenstelling en Emissies
Een centrale vraag bij isolatiematerialen is of deze schadelijke stoffen afstaan aan de binnenlucht. De bronnen bieden hierover eenduidige informatie vanuit de industrie.
Volgens bron 2 bestaat EPS voor 98% uit lucht. Het is een 'mono materiaal' met een gesloten celstructuur. Het onderzoekspunt hierbij is of het materiaal gevaarlijke deeltjes afgeeft die nadelige effecten op de gezondheid kunnen veroorzaken. De informatie in bron 2 en bron 3 stelt dat er tijdens de productie, verwerking of bewerking geen sprake is van het vrijkomen van schadelijke stoffen of straling. Er is volgens deze bronnen geen sprake van emissies van gezondheidschadelijke stoffen.
Bron 3 onderstreept dit door te vermelden dat EPS geen gezondheidschadelijke emissies afgeeft. Hieruit wordt geconcludeerd dat het materiaal zonder extra persoonlijke beschermingsmiddelen verwerkt kan worden, wat de toepassing in beperkt geventileerde ruimten zoals kruipruimtes en zolders vergemakkelijkt. De bewering dat EPS wordt toegepast als verpakking voor levensmiddelen wordt in bron 3 als extra legitimatie voor de veiligheid gebruikt.
De Gezondheidsdienst (GGD) meldt in bron 4 meldingen van gezondheidsklachten na het aanbrengen van isolatie, maar specificeert dit met name voor PUR-schuim (polyurethaan). Hoewel de GGD meldt dat er ook klachten worden gerapporteerd na het aanbrengen van andere isolatiematerialen, worden deze klachten (hoofdpijn, vermoeidheid, geurhinder, luchtwegklachten) in de context van bron 4 direct in verband gebracht met slechte ventilatie als mogelijke oorzaak, naast het materiaal zelf.
Risico's bij Verwerking en Verwijdering
Hoewel het materiaal in rust toestand als veilig wordt bestempeld, zijn er risico's verbonden aan de handelingen rondom het materiaal.
Een belangrijk aandachtspunt is het stof dat ontstaat bij het bewerken of verwijderen van EPS. Bron 1 en bron 5 wijzen op de gevaren van ondeskundige verwijdering. Bij het verkeerd verwijderen van EPS kunnen kleine stofdeeltjes vrijkomen die in de lucht blijven hangen. Het inademen van deze stofdeeltjes kan leiden tot lichamelijke ongemaken, zoals een geïrriteerde huid, hoesten en allergische reacties.
Bron 5 voegt hier aan toe dat het verwerken van EPS speciale voorzorgsmaatregelen vereist vanwege de kans op losse korrels die de luchtwegen kunnen irriteren. Dit lijkt enigszins te contrasteren met bron 2, waar gesteld wordt dat er geen extra persoonlijke beschermingsmiddelen nodig zijn. De nuance hierin is waarschijnlijk gelegen in het verschil tussen het verwerken van intacte platen (volgens bron 2 veilig) en het bewerken/slopen waarbij fijnstof ontstaat (volgens bron 1 en 5 een risico).
Bron 3 benadrukt dat het materiaal bekend staat als prettig en veilig om mee te werken, maar dit betreft waarschijnlijk de standaard verwerking onder gecontroleerde omstandigheden. De Arbowet, genoemd in bron 3, verplicht werkgevers tot het waarborgen van veilig werken, wat impliceert dat er altijd gehandeld moet volgens de voorgeschreven procedures.
Vocht, Schimmel en het Binnenmilieu
Een indirect gezondheidsrisico vloeit voort uit de eigenschappen van het materiaal met betrekking tot vocht en schimmelvorming.
Bron 3 beschrijft de thermohygrische eigenschappen van EPS. Het materiaal is volgens deze bron ongevoelig voor vocht; het is niet hygroscopisch (neemt geen water op) en zwelt niet onder invloed van water. Zelfs na langdurige onderdompeling zou het een goede isolator blijven. Dit is van belang omdat vocht de transporteur van warmte is en schimmels en bacteriën gedijen in een vochtige omgeving. Schimmels kunnen leiden tot luchtwegklachten. Door EPS toe te passen, zou het risico op vochtproblemen en daarmee schimmelvorming worden geminimaliseerd.
Bron 1 spreekt dit enigszins tegen of nuanceert dit. In de paragraaf over vochtgevoeligheid wordt gesteld dat EPS waterafstotende eigenschappen heeft, maar niet volledig waterafstotend is. Een lange blootstelling aan vocht zou ertoe kunnen leiden dat het materiaal uiteindelijk toch vocht begint op te nemen, wat op lange termijn de isolatie kan aantasten.
Bron 5 noemt de beperkte dampdoorlatendheid van EPS als een nadeel, wat ventilatie kan belemmeren. Dit is een relevant punt voor het binnenmilieu. Als een woning niet goed ventileert, kan vocht zich ophopen, ongeacht of het isolatiemateriaal zelf water opneemt. Dit sluit aan bij de waarschuwing in bron 4 dat klachten ook het gevolg kunnen zijn van slechte ventilatie.
Brandveiligheid en Duurzaamheid
Naast directe gezondheidseffecten zijn er veiligheidsrisico's die indirect van invloed zijn op de bewoners.
Bron 5 meldt dat EPS bekend staat om zijn brandbaarheid. Bij brand kan het materiaal snel vlam vatten en druppels verspreiden, wat kan leiden tot het ontstaan van brand in andere delen van het gebouw. Dit vormt een aanzienlijk veiligheidsrisico.
Wat betreft de levensduur en duurzaamheid stelt bron 5 dat EPS een relatief lange levensduur heeft, maar minder duurzaam is dan sommige andere materialen. De isolerende eigenschappen kunnen na verloop van tijd verminderen. Dit is vooral een economisch en efficiëntie-aspect, maar een verminderde isolatie kan leiden tot een hoger energieverbruik en een minder comfortabel binnenklimaat.
Vergelijking met Andere Materialen
De keuze voor isolatiemateriaal is vaak een afweging tussen verschillende eigenschappen. De bronnen bieden een vergelijking met PIR.
Volgens bron 1 is PIR duurder dan EPS, maar heeft PIR over het algemeen een betere isolatiewaarde. PIR is gevoelig voor UV-straling en heeft bescherming nodig. EPS wordt in bron 1 omschreven als veelzijdiger (geschikt voor vloeren, muren, kruipkelders) en relatief goedkoop. Bron 5 stelt dat EPS in vergelijking met PUR-schuim of steenwol minder goede isolatiewaarden kan hebben, vooral bij extreme temperaturen.
Conclusie
Op basis van de beschikbare bronnen kan worden geconcludeerd dat EPS, chemisch gezien, een inert materiaal is dat geen schadelijke emissies afgeeft en als veilig wordt beschouwd voor gebruik in de bouw, inclusief toepassingen in beperkt geventileerde ruimten. De gezondheidsrisico's beperken zich met name tot de fase van verwerking en sloop, waarbij het inademen van stofdeeltjes klachten kan veroorzaken. Hierdoor is het essentieel om bij werkzaamheden de juiste maatregelen te treffen, zoals het dragen van beschermingsmiddelen bij het bewerken van het materiaal.
Daarnaast is het vochtgedrag van EPS gunstig te noemen in de strijd tegen schimmelvorming, hoewel langdurige blootstelling aan vocht de isolatiewaarde op termijn kan aantasten. De brandveiligheid is een aandachtspunt. De keuze voor EPS moet worden afgewogen tegen de hogere isolatiewaarde en hogere prijs van materialen als PIR. Uiteindelijk hangt de gezondheid van het binnenmilieu niet alleen af van het isolatiemateriaal zelf, maar ook van de ventilatie en de manier waarop het materiaal wordt verwerkt.