Inleiding De maatregelen rondom isolatie en quarantaine bij een coronabesmetting zijn door de ontwikkeling van de pandemie en de introductie van vaccins voortdurend geëvalueerd en aangepast. In dit artikel wordt een overzicht gegeven van de richtlijnen zoals die golden op diverse momenten, met specifieke aandacht voor het verschil tussen gevaccineerde en niet-gevaccineerde personen. De informatie is gebaseerd op medische richtlijnen en adviezen van instanties zoals het RIVM, GGD en specialistenverenigingen. Hoewel dit onderwerp op het eerste gezicht afwijkt van bouwtechnische thema's, is het van cruciaal belang voor het welzijn van bewoners en de planning van werkzaamheden in de woningbouw, met name in situaties waarin bewoners of bouwpersoneel te maken krijgen met een besmetting.
De context van isolatiebeleid Het isolatiebeleid is gericht op het voorkomen van de verspreiding van het virus. De adviezen zijn gebaseerd op de virale dynamiek, de duur van de besmettelijkheid en de bescherming die vaccinatie biedt. Er is een duidelijk onderscheid gemaakt tussen personen die volledig gevaccineerd zijn en diegenen die niet of onvolledig gevaccineerd zijn, of een verminderde afweer hebben (immuungecompromitteerd).
Volledig gevaccineerd Voor personen die volledig gevaccineerd zijn met het vaccin Comirnaty (twee prikken, zeven dagen na de tweede prik) gold een versoepeld beleid. De isolatie kon worden opgeheven onder de volgende condities: - Bij milde klachten: 24 uur klachtenvrij én 48 uur koortsvrij én minimaal 7 dagen na de start van de klachten. - Bij matige of ernstige klachten: 24 uur klachtenvrij én 48 uur koortsvrij én minimaal 14 dagen na de start van de klachten. - Asymptomatisch (geen klachten): 5 dagen na de testafname.
Niet/onvolledig gevaccineerden en immuungecompromitteerden Voor deze groepen bleef het oude beleid van kracht: - Na 24 uur klachtenvrij én 48 uur koortsvrij én minimaal 14 dagen na de start van de klachten. - Asymptomatisch: 7 dagen na de testafname.
Deze richtlijnen benadrukken het belang van het monitoren van klachten en het strikt volgen van de termijnen om verspreiding te minimaliseren.
Virale dynamiek en besmettelijkheid
De besmettelijkheid van een persoon hangt af van de hoeveelheid virus die wordt uitgescheiden en de aanwezigheid van kweekbaar (viable) virus. Verschillende studies hebben onderzocht hoelang het virus aantoonbaar en besmettelijk blijft.
Studies naar virusuitscheiding Uit diverse onderzoeken (bijv. Bullard 2020, Van Kampen 2021) blijkt dat de virale load en de duur van de virusuitscheiding variëren. Bij gevaccineerde personen was het aantal dagen met een positieve virale kweek significant lager dan bij niet-gevaccineerde personen. Ook de duur van de symptomen was korter bij gevaccineerden.
Een cruiseschiponderzoek (Murata 2021) bij asymptomatische personen toonde aan dat de laatste positieve kweek werd gevonden bij een mediane tijd van 7 dagen na de eerste positieve PCR-test. De Ct-waarde (crossing point) was hierbij een belangrijke indicator; een lagere Ct-waarde correleerde met een hogere kans op een positieve kweek. Dit suggereert dat de hoeveelheid virus in het monster van invloed is op de besmettelijkheid.
Bij ernstige gevallen, zoals patiënten die beademd werden, kon het virus langer aantoonbaar blijven. Een studie (Nomura 2021) bij 23 patiënten met ernstige COVID-19 liet zien dat 7 patiënten na een mediane tijd van 14 dagen nog kweekbaar virus hadden, met een uitschieter naar 24 dagen.
De rol van antistoffen en testen
De productie van antistoffen speelt een cruciale rol in het klaren van de infectie. Over het algemeen worden binnen twee weken antistoffen geproduceerd die het virus neutraliseren. De aanwezigheid van IgG-antistoffen (verkregen door infectie of vaccinatie) kan voorspellend zijn voor het verdwijnen van infectieus virus.
PCR en serologie Voor een immuuncompetente persoon heeft het doen van een PCR of serologie na de gestelde isolatieperiode (7 of 14 dagen) vaak geen toegevoegde waarde. Een PCR kan lang positief blijven zonder dat dit wijst op besmettelijkheid, en serologie kan laag-positief of negatief zijn. De timing na de eerste ziektedag is hier leidend.
Er is echter een nuance: als een patiënt laat in het ziektebeloop positief test (bijvoorbeeld pas na 10 dagen), kan extra testen wel nuttig zijn om te bevestigen dat de besmettelijkheid is verdwenen en de isolatie eventueel te bekorten.
Bij immuungecompromitteerde personen kunnen PCR en serologie extra informatie bieden. Ook kan een Ct-waarde (bijvoorbeeld >30) worden gebruikt als hulpmiddel om de isolatie op te heffen, hoewel er variaties per laboratorium bestaan. Een IgG-seroconversie kan hier als extra hulpmiddel dienen.
De endemische fase en hedendaags beleid
Sinds maart 2023 bevindt Nederland zich in de endemische fase wat betreft SARS-CoV-2. Dit betekent dat het virus constant aanwezig is, maar minder ziekmakend is door de hoge afweer in de bevolking (vaccinatie en eerdere besmettingen). Op basis hiervan heeft het kabinet de nationale corona-adviezen, waaronder de test- en isolatieadviezen, laten vervallen.
De huidige situatie In de huidige endemische fase hoeft men niet meer in isolatie te gaan bij een positieve test. De richtlijn voor een zelftest bij klachten is ook komen te vervallen. Dit is mogelijk omdat de omikron(sub)varianten minder ziekmakend zijn en de bescherming in de bevolking hoog is.
Ondanks het vervallen van de verplichte isolatie, blijft het belangrijk om rekening te houden met kwetsbare mensen. Het coronavirus is nog steeds aanwezig en kan voor hen wel ernstig verlopen. Daarom worden adviezen gegeven voor mensen met luchtwegklachten.
Adviezen bij luchtwegklachten
Voor bewoners en professionals is het belangrijk om de basismaatregelen in acht te nemen om verspreiding van luchtwegvirussen te beperken. De volgende adviezen gelden: - Blijf thuis bij ziekte. - Overleg met de werkgever over thuiswerken bij lichtere klachten. - Vermijd contact met mensen die ernstig ziek kunnen worden (bijv. ouderen, chronisch zieken). Als contact noodzakelijk is (bijv. mantelzorg), draag dan een mondneusmasker. - Hoest en nies in de elleboog.
Testen blijft een hulpmiddel. De zelftesten kunnen worden gebruikt bij klachten die passen bij het coronavirus. Als de uitslag negatief is maar de klachten aanhouden, kan het verstandig zijn om de volgende dag opnieuw te testen. Bij een positieve test hoeft men niet in isolatie, maar kan de testcasette worden opgestuurd voor variantbepaling om het virus in de gaten te houden.
Conclusie
De ontwikkeling van het isolatiebeleid laat een duidelijke evolutie zien, sterk beïnvloed door de opkomst van vaccins en de veranderende virusvarianten. Aanvankelijk waren strikte isolatieperiodes van 7 tot 14 dagen nodig, afhankelijk van de vaccinatiestatus en de ernst van de klachten. Met name voor volledig gevaccineerde personen waren de periodes aanzienlijk korter.
Naarmate de kennis over de virale dynamiek toenam, werd duidelijk dat factoren zoals de Ct-waarde en de aanwezigheid van antistoffen kunnen bijdragen aan het inschatten van de besmettelijkheid. Momenteel bevindt Nederland zich in de endemische fase, wat betekent dat verplichte isolatie niet meer aan de orde is. De focus is verschoven naar individuele verantwoordelijkheid: het thuisblijven bij ziekte en het beschermen van kwetsbaren. Voor professionals in de bouw en woningsector is het essentieel om op de hoogte te zijn van deze richtlijnen om planningen aan te passen en de veiligheid op de werkplek en in de woning te waarborgen.