Inleiding
De Nederlandse bouwsector staat voor een enorme opgave: de transitie naar duurzamere en circulaire bouwmethoden. In deze zoektocht naar alternatieve, biobased materialen wint hennep aan terrein als een veelbelovend isolatie- en bouwmateriaal. Vooral in de regio Groningen, met bedrijven als Dun Agro Hemp Group en Hempflax, ontwikkelt zich een bloeiende industrie die lokaal geteelde hennep verwerkt tot hoogwaardige bouwproducten. Deze ontwikkeling wordt gestimuleerd door de uitstekende isolerende eigenschappen van het materiaal en de mogelijkheid om CO₂ op te slaan.
Echter, ondanks de groeiende vraag en de bewezen voordelen, staat de sector voor aanzienlijke uitdagingen. De schaalvergroting die nodig is om concurrerend te zijn met traditionele materialen wordt belemmerd door langdurige vergunningstrajecten en complexe procedures. Dit artikel, gebaseerd op actuele informatie uit de sector, belicht de keten van hennepbouw, van de teelt op het land tot de toepassing in de wand, en analyseert de kansen en knelpunten voor deze innovatieve markt.
Hennep als Bouwmateriaal: Eigenschappen en Toepassingen
Hennep, of specifiek vezelhennep, wordt in de bouw vooral gewaardeerd om zijn isolerende en constructieve eigenschappen. Het materiaal is licht, sterk en heeft een hoge capaciteit voor CO₂-opslag. De gehele plant kan worden benut, wat bijdraagt aan een circulair model.
Isolatie-eigenschappen
Een van de belangrijkste toepassingen van hennep in de bouw is isolatie. Hennepvezels worden verwerkt tot isolatiematten of platen. Deze natuurlijke isolatie wordt toegepast in gevels en daken. De muren van een hennepbouw woning "ademen", wat betekent dat ze vocht en CO₂ doorlaten, wat bijdraagt aan een gezond binnenklimaat en een lagere energierekening. De isolatie wordt vaak geproduceerd door hennepvezel te mengen met leisteenkalk en water, een duurzame industriële toepassing.
Prefab bouwen met hennep
Om hennep op grote schaal toe te passen, is prefabricage essentieel. Bedrijven zoals Dun Agro hebben technieken ontwikkeld om kant-en-klare geïsoleerde muur- en dakpanelen te persen. Deze prefab panelen op maat maken het mogelijk om sneller en efficiënter te bouwen. Het eerste prefab hennephuis ter wereld werd eind 2018 geopend door Dun Agro in Oude Pekela. Momenteel zijn er al meer dan 65 woningen gebouwd met deze techniek.
Naast isolatie en woningbouw wordt hennep ook toegepast in geluidsschermen. In samenwerking met Dun Agro worden geluidsschermen geproduceerd die gevuld zijn met kalkhennep. Deze schermen combineren geluidsisolatie met een minimale ecologische voetafdruk en zijn CO₂-negatief.
De Productieketen: Lokaal Telen en Verwerken
De kracht van de hennepbouw in Nederland ligt in de korte keten. De teelt vindt veelal lokaal plaats, waardoor transportkilometers worden bespaard.
Teelt in Groningen
In de provincie Groningen wordt op grote schaal vezelhennep geteeld. Bedrijven als Dun Agro Hemp Group en Hempflax zijn hier gevestigd. Dun Agro teelt op dit moment hennep op ongeveer 1.100 tot 1.300 hectare, wat volgens hen goed is voor ongeveer 500 huizen. Daarnaast werken ze samen met tachtig akkerbouwers, waardoor het totale areaal waarop ze telen oploopt tot 1.500 hectare. De hennep groeit snel, heeft geen bestrijdingsmiddelen of kunstmest nodig en is biologisch te telen.
Verwerking tot Halffabricaten
Na de oogst worden de vezels verwerkt. Bij Dun Agro in Oude Pekela vindt de verwerking tot isolatiematten en prefab panelen plaats. Hempflax produceert uit de geteelde hennep het halffabricaat dat de basis vormt voor HemKor®, het isolatieassortiment van Kingspan Insulation. Dit materiaal wordt onder andere gebruikt in renovatieprojecten. Zo is er in Leeuwarden een project waarbij lokale hennep uit Wierum wordt verwerkt tot isolatie voor 17 nieuwbouwwoningen.
Kansen voor Duurzaam Bouwen
De opkomst van hennepbouw biedt diverse voordelen voor de bouwsector en de landbouw.
CO₂-reductie en Klimaatdoelstellingen
Hennepbouw draagt actief bij aan klimaatoplossingen. Door te bouwen met lokaal geteelde hennep ontstaat een korte keten, wat leidt tot minder transport en een lagere CO₂-uitstoot. Bovendien slaat het materiaal meer CO₂ op dan het uitstoot tijdens de productie, waardoor het CO₂-negatief is. Dit sluit aan bij de wens van de overheid om meer CO₂ opslag in woningen te realiseren.
Landbouw en Bouwsector Koppelen
De integratie van landbouw en bouw creëert nieuwe kansen voor boeren. Het telen van hennep voor de bouwsector biedt een duurzaam alternatief voor traditionele gewassen. De vraag naar biobased materialen groeit, en boeren staan te popelen om hennep te verbouwen. Dit zorgt voor een actieve bijdrage van landbouwgrond aan duurzame innovatie in de regio.
Erkenning op Hoog Niveau
De potentie van hennepbouw krijgt steeds meer erkenning. Koning Willem-Alexander bezocht onlangs Dun Agro in Oude-Pekela om zich te informeren over de mogelijkheden van hennep in de woningbouw. Dit bezoek zet de activiteiten van hennepproducenten in de schijnwerpers en benadrukt het belang van deze sector voor de toekomstige bouw.
Uitdagingen en Knelpunten in de Sector
Ondanks de groeiende interesse en de positieve ontwikkelingen, kampt de hennepbouwsector met significante obstakels die de nodige opschaling belemmeren.
Lange Vergunningstrajecten
Een groot struikelblok is de traagheid van vergunningverlening. Dun Agro is al vier jaar bezig met een vergunning voor de uitbreiding van hun productiecapaciteit, met kosten van 200.000 euro tot nu toe, zonder dat deze rond is. De procedures zijn lang en complex, vooral omdat de uitbreiding plaatsvindt in twee gemeenten (Oldambt en Oude Pekela). Onderzoek naar de aanwezigheid van beschermd fauna vertraagt het proces verder. Door deze vertraging lopen subsidies gevaar en kan de sector niet snel genoeg groeien.
Kostprijs en Concurrentie
Voor hennepbouw om concurrerend te zijn met traditionele bouwmaterialen, is schaalvergroting noodzakelijk. Momenteel ligt de kostprijs te hoog. Dun Agro geeft aan dat ze in aanbestedingen vaak het onderspit delven omdat de goedkoopste bouwer wint, terwijl hennepbouw op kleine schaal duurder is. Om de kostprijs te verlagen, moet de productiecapaciteit worden vergroot. Dit betekent dat het huidige areaal van 1.550 hectare moet groeien naar 5.000 hectare, en dat de fabriek fors moet worden uitgebreid. Zonder deze opschaling blijft het volgens de experts "hobbywerk".
Onvoldoende Productiecapaciteit
De huidige productie kan de groeiende vraag nog niet aan. Hoewel de vraag naar biobased materialen toeneemt, is er onvoldoende grootschalige productie. Dit leidt ertoe dat het grootste deel van de productie van Dun Agro nu naar het buitenland gaat, terwijl de focus eigenlijk op een korte keten in Nederland zou moeten liggen. Een investering van 49 miljoen euro in een nieuwe productielocatie in Oude-Pekela is nodig om platen en panelen op grote schaal te produceren, maar deze investering hangt af van het rond krijgen van vergunningen en voldoende afname.
Validatie en Certificering
Om vertrouwen te creëren in de markt, is validatie van materialen belangrijk. Het project van Van Wijnen Gorredijk, Hempflax, Kingspan Insulation en GreenDutch markeerde het eerste door de Stichting Nationale Koolstofmarkt (SNK) gevalideerde renovatieproject met isolatiemateriaal van hennepteelt. Dergelijke certificeringen zijn cruciaal voor de acceptatie van hennep als serieuze bouwstof, maar de weg ernaartoe is complex.
Conclusie
Hennepbouw in Nederland, met als centrale regio Groningen en bedrijven als Dun Agro Hemp Group, staat op een kantelpunt. De technische mogelijkheden zijn bewezen: van lokale teelt tot prefab panelen en isolatiematten die bijdragen aan een duurzame en energiezuinige woningbouw. De voordelen voor het klimaat, de landbouw en de regionale economie zijn evident.
Echter, de potentie wordt nog onvoldoende benut door structurele barrières. De cruciale schaalvergroting, noodzakelijk om de kostprijs te verlagen en concurrerend te zijn, stuit op langdurige en complexe vergunningstrajecten. Zonder een versnelling in de procedures en investeringen in productiecapaciteit blijft hennepbouw een niche-toepassing in plaats van een standaard in de Nederlandse bouw. Voor de realisatie van de klimaatdoelstellingen en een circulaire bouwsector is het van essentieel belang dat overheden en ketenpartners samenwerken om deze knelpunten op te lossen en de hennepsector de ruimte te geven om te groeien.