Inleiding
De Nederlandse bouwsector, en in het bijzonder de isolatiebranche, heeft de afgelopen jaren een turbulent periode doorgemaakt. Wat ooit werd gezien als een bloeiende markt gedreven door duurzaamheidsdoelstellingen en overheids subsidies, wordt nu geconfronteerd met een reeks van faillissementen en een afname van de vraag. De situatie is zorgwekkend, met name voor kleine ondernemingen en vakmensen die afhankelijk zijn van deze sector. Uit de beschikbare gegevens blijkt dat de problematiek zich heeft toegespitst op bedrijven zoals Hermes Isolatiesysteembouw B.V., dat in 2020 failliet werd verklaard, en Tukker Isolatie, dat recentelijk zijn deuren moest sluiten.
De onderliggende oorzaken van deze malaise zijn complex en tweeledig. Enerzijds is er sprake van een economische factor: de stabilisatie van gasprijzen heeft de druk om te investeren in isolatie verminderd. Anderzijds, en wellicht cruciaal, is de impact van strikte regelgeving. Met name de regels rondom vleermuisonderzoek, ingevoerd na een uitspraak van de Raad van State in 2023, hebben een remmende werking op de werkzaamheden van isolatiebedrijven. Deze ontwikkelingen hebben geleid tot een scherpe daling van de omzetten, een toename van faillissementen en een aanzienlijke uitstroom van gekwalificeerd personeel uit de sector. Dit artikel analyseert de huidige stand van zaken in de isolatiebranche, de juridische en economische factoren die hieraan ten grondslag liggen, en de gevolgen voor de bredere bouw- en vastgoedsector.
De economische neergang in de isolatiesector
De isolatiebranche werd de afgelopen jaren geconfronteerd met een aanzienlijke economische tegenwind. Waar de sector voorheen floreerde, werd in recente jaren een duidelijke omzetdaling geconstateerd. Volgens rapporten is deze daling het gevolg van meerdere factoren, waarvan de stabilisatie van gasprijzen een belangrijke is. Wanneer de energieprijzen hoog zijn, is de Return on Investment (ROI) voor isolatieprojecten sneller bereikt, wat leidt tot een hogere vraag. Echter, wanneer prijzen stabiliseren of dalen, verliest isolatie haar financiële aantrekkelijkheid voor veel consumenten en bedrijven, resulterend in een teruglopende orderportefeuille.
De gevolgen van deze economische teruggang zijn voelbaar binnen de gehele keten. Kleine, vaak familiebedrijven, bleken hier het meest kwetsbaar. Een voorbeeld is Tukker Isolatie, een bedrijf dat ooit werd geprezen als een goedlopende onderneming, maar uiteindelijk genoodzaakt was zijn deuren te sluiten vanwege een drastische daling in de omzet. De gevolgen strekken zich verder uit dan enkel de bedrijfsleiding; de hele arbeidsmarkt binnen de sector lijdt hieronder. In de afgelopen twee jaar is het aantal monteurs in de isolatiesector met ongeveer 40% afgenomen. Deze uitstroom van vakmensen vormt een bedreiging voor de capaciteit van de sector om op te springen zodra de markt aantrekt.
Juridische struikelblokken: De vleermuisregelgeving
Naast economische factoren speelt regelgeving een doorslaggevende rol in de huidige crisis. De meest in het oog springende ontwikkeling is de vleermuisregelgeving, die is ontstaan naar aanleiding van een uitspraak van de Raad van State in 2023. Deze uitspraak heeft geleid tot strengere procedures voor het isoleren van spouwmuren. Momenteel mag er pas geïsoleerd worden nadat is aangetoond dat er geen vleermuizen in de muren verblijven. Indien er wel vleermuizen worden aangetroffen, rust er op de huiseigenaar of opdrachtgever de verplichting om maatregelen te treffen om de dieren van een nieuw onderkomen te voorzien.
Deze maatregelen, hoewel bedoeld ter bescherming van de biodiversiteit, worden door de branche ervaren als een aanzienlijke barrière. Piet-Jan Dijkstra, voorzitter van de Vereniging van Erkende Na-isolatiebedrijven in Nederland (Venin), waarschuwt voor de verstrekkende gevolgen. Hij vergelijkt de situatie met het stikstofdossier en stelt: "Als we niet uitkijken, wordt dit het volgende stikstofdossier." De angst is dat de regelgeving de duurzaamheidsdoelstellingen juist in de weg staat, omdat projecten te duur of te complex worden om uit te voeren. De kosten voor ecologisch onderzoek en eventuele verhuismaatregelen voor vleermuizen worden vaak doorgerekend naar de klant, wat de drempel om te investeren in isolatie verder verhoogt.
De impact op de faillissementscijfers
De combinatie van economische druk en juridische complexiteit heeft geleid tot een zorgwekkend hoog aantal faillissementen in de isolatiebranche. De data bevestigt dat in de afgelopen twee jaar minstens tien isolatiebedrijven failliet zijn gegaan. Een specifiek voorbeeld van deze trend is het faillissement van Hermes Isolatiesysteembouw B.V. te Oosterhout, dat op 2 september 2020 werd uitgesproken door de rechtbank Breda. Dit bedrijf, handelend onder de naam Hermes Isolatiepanelen, was actief in de productie en verwerking van kunststof platen, folie en buizen (SBI-code 2221). Het insolventienummer was F.02/20/286, en mr. J.L. de Crom werd aangesteld als curator.
Dit faillissement is niet geïsoleerd te zien. Hoewel de gegevens over Hermes dateren uit 2020, passen ze binnen het bredere patroon van sectorproblematiek die in 2025 nog steeds actueel is. De rapportage van het faillissement van Hermes Isolatiesysteembouw B.V. werd op 24 maart 2022 gepubliceerd (kenmerk 02zwb20286FV12_B), wat aantoont dat de nasleep van dergelijke faillissementen langdurig kan zijn. Het feit dat alleen geregistreerde abonnees toegang hebben tot de volledige details van deze dossiers, benadrukt de complexiteit en de soms ontoegankelijke aard van juridische procedures rondom bedrijfsfaillissementen in de bouw.
De ecologische en maatschappelijke discussie
De discussie rondom isolatie en vleermuizen is niet enkel economisch of juridisch, maar raakt ook aan ecologische en maatschappelijke vraagstukken. Volgens Anne Jifke Haarsma van de Stichting Ecologisch Vleermuis Onderzoek Nederland (Sevon) ligt de kern van het probleem niet per se bij de vleermuis, maar bij het feit dat Nederland al bijna aan haar isolatiedoelen heeft voldaan. Haar stelling "Bijna geen woning valt nog te isoleren" suggereert dat de urgentie voor grootschalige isolatieprojecten afneemt, wat de economische druk op bedrijven verder versterkt.
Tegelijkertijd is het belang van de vleermuis voor het ecosysteem evident. Haarsma benadrukt dat de vleermuis een indicator is van een gezond ecosysteem. Het verdwijnen van deze soort zou kunnen leiden tot een toename van plaagdieren zoals ratten en muizen. Dit creëert een lastig spanningsveld: enerzijds de noodzaak om woningen te verduurzamen en de bouwsector draaiende te houden, anderzijds de verplichting om de biodiversiteit te beschermen.
Er is binnen de sector en onder experts twijfel over de juridische houdbaarheid en effectiviteit van de huidige maatregelen, zoals het gebruik van eDNA-onderzoek (environmental DNA). Sommige experts vrezen dat deze methoden onvoldoende bescherming bieden en dat de verduurzaming er uiteindelijk niet door versneld wordt. De discussie blijft spelen, en het is onduidelijk of de nieuwe eDNA-methode de oplossing biedt of juist leidt tot verdere juridische en uitvoeringsconflicten.
Conclusie
De isolatiebranche in Nederland verkeert in een zwaar weer. De gegevens tonen aan dat een combinatie van economische factoren, zoals stabiliserende gasprijzen, en strenge regelgeving, met name de vleermuisregels, hebben geleid tot een golf van faillissementen en een uittocht van vakmensen. Bedrijven zoals Hermes Isolatiesysteembouw B.V. en Tukker Isolatie fungeren als trieste voorbeelden van de kwetsbaarheid van kleinere ondernemingen in deze sector.
Voor de bouw- en vastgoedsector betekent dit dat de weg naar duurzaamheid verre van geplaveid is. De regelgeving, bedoeld ter bescherming van de natuur, dreigt een remmende factor te worden op de energietransitie. Het is essentieel dat er een balans wordt gevonden die enerzijds de ecologische verantwoordelijkheid serieus neemt, maar anderzijds de economische levensvatbaarheid van de isolatiesector waarborgt. Zonder deze balans zullen de doelstellingen voor woningisolatie en CO2-reductie waarschijnlijk niet worden gehaald, en blijft de bouwsector achter met een tekort aan gespecialiseerde bedrijven en personeel.