Influenza, oftewel de griep, is een besmettelijke luchtweginfectie die wordt veroorzaakt door influenzavirussen. Hoewel de griep vaak wordt gezien als een seizoensgebonden aandoening die thuis kan worden uitgeziekt, speelt isolatie een cruciale rol in ziekenhuizen en andere zorginstellingen om de verspreiding van het virus te voorkomen. De maatregelen en de duur van de isolatie zijn afhankelijk van de klachten en de medische situatie van de patiënt. In dit artikel worden de protocollen rondom influenza-isolatie, het klinische beeld van de infectie, de risico's en de adviezen voor herstel uiteengezet op basis van de meest actuele richtlijnen en medische literatuur.
Influenzavirussen en hun Impact
Influenzavirussen zijn onderverdeeld in de types A, B, C en D. Bij mensen zijn vooral de types A en B verantwoordelijk voor seizoensepidemieën. De pathogenese begint bij de slijmvliezen van de luchtwegen, die de primaire toegangspoort vormen voor het virus. Incidenteel kan ook de conjunctiva (het slijmvlies van het oog) als entree dienen.
De impact van influenza varieert sterk en is afhankelijk van het specifieke virus-subtype en de immuniteit van de patiënt. Tijdens het influenza-seizoen 2017/2018 werden ouderen vooral ziek van het influenzavirus type A(H3N2), terwijl kinderen, zwangeren en jongvolwassenen met onderliggend lijden vaker ziek werden van A(H1N1)pdm09. De variatie in de epidemiologie is groot; de griepepidemie van 2014/2015 duurde bijvoorbeeld 21 weken, wat langer was dan gebruikelijk, terwijl de epidemie van 2022/2023 14 weken duurde. De piek van een epidemie ligt meestal rond februari, maar de start en duur kunnen sterk variëren.
Morbiditeit en Mortaliteit
Een analyse van morbiditeit en mortaliteit in Nederland over de periode 2011-2020 toont dat de case fatality rate (CFR) voor alle leeftijden en alle typen influenzavirusinfecties wordt geschat op 0,12% (95% BI 0.116–0.123%). Echter, volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) overlijden er tijdens een gemiddelde winterepidemie gemiddeld 419 personen direct of indirect aan influenza. Dit cijfer (met een range van 21 tot 1207 tussen 2013 en 2022) wordt vaak als een onderschatting beschouwd, omdat in de doodsoorzakenstatistiek vaak de onderliggende doodsoorzaak (zoals een chronische hartaandoening) wordt geregistreerd in plaats van de directe doodsoorzaak (influenza).
Het Klinisch Beeld: Symptomen en Verloop
De incubatietijd van influenza is kort, meestal 1 tot 4 dagen. Een infectie met het seizoensinfluenzavirus verloopt regelmatig subklinisch, vooral bij volwassenen met partiële immuniteit. Naar schatting loopt 15% tot 75% van de infecties asymptomatisch, waarbij de grote spreiding het gevolg is van verschillen in onderzoeksmethoden.
Diagnostische Criteria
Een patiënt met een influenzavirusinfectie presenteert zich vaak met een acuut begin van klachten. Er is sprake van een influenza-achtig ziektebeeld als er sprake is van: - Koorts of een gevoel van koorts; - Algehele malaise; - Hoofdpijn; - Spierpijn; - En minimaal één respiratoir symptoom: hoesten, keelpijn of kortademigheid.
De combinatie van deze symptomen heeft een positief voorspellende waarde van 80% bij het onderscheiden van influenza in een populatie met griepachtige symptomen. Koorts is meestal een vroeg symptoom maar is vaak van korte duur (3-4 dagen). Bij kwetsbare ouderen kunnen de verschijnselen aanzienlijk minder 'kenmerkend' zijn. Na daling van de lichaamstemperatuur volgt een herstelperiode van 1 tot 2 weken, soms langer, tot volledig herstel.
Complicaties
Hoewel de meeste patiënten binnen enkele dagen herstellen, kunnen er in zeldzame gevallen ernstige complicaties optreden, vooral bij patiënten met een zeer hoog risico, zoals zij met een ernstig verminderde afweer. De belangrijkste en meest voorkomende complicaties zijn: - Virale pneumonie; - Acute bronchitis; - Myocarditis; - Secundaire bacteriële infecties (vooral otitis media en pneumonie).
Daarnaast is influenza in de eerste week na de infectie geassocieerd met een verhoogd risico op een hartinfarct bij patiënten met pre-existent coronairlijden. Onder volwassenen opgenomen op de intensive care met ernstige influenza is in eerdere griepseizoenen een hoge incidentie (ca. 20%) van invasieve pulmonale infecties met Aspergillus spp. waargenomen.
Isolatiemaatregelen in het Ziekenhuis
Voor patiënten die in het ziekenhuis worden opgenomen en het influenzavirus bij zich dragen, gelden specifieke isolatiemaatregelen. Bij influenza is er doorgaans sprake van druppelisolatie. Deze maatregelen zijn erop gericht de verspreiding via hoesten, niezen en praten te beperken.
Protocol Druppelisolatie
Tijdens een opname worden de volgende maatregelen toegepast: - Persoonlijke Beschermingsmiddelen: Ziekenhuismedewerkers dragen een mondneusmasker wanneer zij de patiënt onderzoeken of verzorgen. - Kamerverdeling: Indien de patiënt de enige op een zaal is die besmet is, wordt deze overgeplaatst naar een eenpersoonskamer. Als meerdere patiënten op een afdeling besmet zijn, kunnen zij eventueel bij elkaar op één kamer worden geplaatst. - Bewegingsvrijheid: Wanneer de patiënt de kamer verlaat, moet deze een mondneusmasker dragen.
Bezoek
Bezoek mag gewoon worden ontvangen, maar er gelden strikte regels. Bezoekers dienen een mondneusmasker te dragen wanneer zij de kamer betreden. Bij het verlaten van de kamer moeten bezoekers het mondneusmasker afdoen en de handen desinfecteren met handenalcohol.
Duur van de Isolatie
De vraag "hoe lang duurt de isolatie bij influenza?" is centraler in de zorgpraktijk. De isolatiemaatregelen mogen worden gestopt als de patiënt klachtenvrij is. De behandelend arts beoordeelt of de isolatie kan worden gestopt. Hierbij wordt aangesloten bij de epidemiologische kennis dat bij een ongecompliceerde influenzavirusinfectie de kans op besmetting van collega's en cliënten 5 dagen na het begin van de klachten sterk afneemt.
Voor specifieke groepen kan de uitscheiding van het virus langer duren: - Jonge kinderen: Kunnen het virus tot meer dan 10 dagen na het begin van de klachten uitscheiden. - Immuungecompromitteerde patiënten: Kunnen het influenzavirus gedurende weken tot maanden uitscheiden.
Deze gegevens suggereren dat de duur van de isolatie mede afhankelijk is van de leeftijd en de immunologische status van de patiënt, niet alleen van het verdwijnen van de eigen klachten.
Therapeutische Maatregelen en Behandeling
De behandeling van influenza is in de meeste gevallen ondersteunend. Meestal verminderen de klachten vanzelf binnen enkele dagen zonder behandeling. Het volledige herstel kan 1 tot 3 weken duren.
Algemene Adviezen
De richtlijnen adviseren: - Hygiënische maatregelen: Om de kans op besmetting van anderen te verminderen. - Voldoende vochtinname. - Rust: Bedrust is niet noodzakelijk, maar sporten of zware lichamelijke activiteit kan beter worden vermeden zolang er koorts is.
Antivirale Therapie
Er is onderzoek gedaan naar de werkzaamheid van antivirale middelen zoals baloxavir. Verschillende studies hebben de effectiviteit hiervan geëvalueerd: - Watanabe et al. (2019): Een fase 2-onderzoek bij eerstelijnspatiënten (20-65 jaar) met bewezen influenza, behandeld binnen 48 uur na start van de symptomen. De follow-up duurde 14 dagen. - Hayden et al. (2018): Een fase 3-onderzoek (CAPSTONE-1) bij eerstelijnspatiënten (12-64 jaar). Patiënten werden gerandomiseerd over baloxavir, oseltamivir of placebo. De follow-up duurde 22 dagen en maten tijd tot verdwijnen van klachten, ziekenhuisopnames, overlijden, complicaties en bijwerkingen.
Deze studies tonen aan dat er specifieke protocollen bestaan voor antivirale behandeling, vooral gericht op het verkorten van de duur van de klachten en het voorkomen van complicaties.
Herstel en Werkhervatting
Na een influenza-infectie is het belangrijk om het herstel goed te managen, zowel lichamelijk als in het werk.
Fysiek Herstel
Naast de initiële klachtenperiode kan er sprake zijn van een verhoogde gevoeligheid van de luchtwegen. Bij terugkeer naar werk of school dient er rekening mee gehouden te worden dat de luchtwegen nog gevoeliger dan normaal zijn voor secundaire infecties en luchtwegprikkelende middelen, zoals dampen, schimmels of biologische agentia.
Werkhervatting
Voor werkhervatting gelden de volgende richtlijnen: - Klinisch herstel: Het werk kan worden hervat bij klinisch herstel. - Besmettingsrisico: Bij een ongecompliceerde influenzavirusinfectie neemt de kans op besmetting van collega's en cliënten 5 dagen na het begin van de klachten sterk af. - Bedrijfsarts: De bedrijfsarts kan worden geraadpleegd voor advies, met name rondom het moment van werkhervatting.
Beroepsziekte
Indien de ziekte waarschijnlijk is opgelopen tijdens de beroepsuitoefening, moet de casus door een geregistreerde bedrijfsarts worden gemeld bij het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten.
Maatregelen Thuis
Wanneer de patiënt weer thuis is, zijn er geen bijzondere maatregelen meer nodig. De isolatie in het ziekenhuis is immers beëindigd op basis van klachtenvrijheid. De algemene hygiënische maatregelen die thuis worden geadviseerd, zijn vooral gericht op het beschermen van huisgenoten, maar vallen buiten de strikte ziekenhuisisolatieprotocollen.
Conclusie
Influenza is een complex ziektebeeld met een breed scala aan klinische presentaties, van asymptomatische infecties tot ernstige complicaties die intensive care vereisen. De isolatiemaatregelen in de zorgomgeving zijn strikt gereguleerd, waarbij druppelisolatie de norm is. De duur van de isolatie is primair afhankelijk van het klachtenvrij zijn, zoals beoordeeld door de behandelend arts, hoewel rekening moet worden gehouden met de langere uitscheiding van het virus bij jonge kinderen en immuungecompromitteerde patiënten. Behandeling is meestal ondersteunend, hoewel er specifieke antivirale protocollen bestaan voor snelle interventie. Herstel kan enkele weken duren, waarbij aandacht voor de verhoogde gevoeligheid van de luchtwegen na de acute fase essentieel is voor een veilige werkhervatting.