Woningisolatie is een cruciale stap voor Nederlandse huiseigenaren die energie willen besparen, hun wooncomfort willen verhogen en bij willen dragen aan de nationale klimaatdoelstellingen. Echter, het traject van isolatie omvat meer dan alleen het kiezen van een materiaal. Er gelden specifieke regels voor subsidieaanvragen, technische uitvoering en toekomstbestendigheid. Dit artikel biedt een gedetailleerd overzicht van de huidige regelgeving, isolatiemogelijkheden per woningtype en de voorwaarden voor financiering via de Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE), op basis van officiële bronnen.
De Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE)
Voor woningeigenaren is de ISDE de belangrijkste subsidieregeling voor isolatiemaatregelen. De subsidie is erop gericht om de financiële drempel voor het verduurzamen van bestaande woningen te verlagen. De regeling onderscheidt zich door een specifieke set voorwaarden waaraan moet worden voldaan.
Algemene voorwaarden voor de subsidieaanvraag
De subsidieaanvraag verloopt volgens een strikt protocol. Ten eerste moet de isolatie worden uitgevoerd voordat de subsidie wordt aangevraagd. De regeling is bedoeld voor het isoleren van het huidige oppervlakte van de woning. Dit betekent dat uitbreidingen zoals een aanbouw, een nieuwe verdieping, een dakkapel of het betrekken van een garage niet in aanmerking komen voor subsidie. De isolatie van deze nieuwe delen valt dus buiten de regeling.
Een technische vereiste is dat het isolatiemateriaal dik genoeg moet zijn om te voldoen aan de gestelde isolatiewaarden. Een belangrijke regel hierbij is dat bestaande isolatie niet mag worden opgeteld bij de nieuwe laag om aan de vereiste waarde te voldoen; de nieuwe isolatie moet op zichzelf staand voldoen.
Uitvoering en bewijslast
Een strikte voorwaarde voor de ISDE is dat de volledige isolatiewerkzaamheden moeten worden uitgevoerd door een gecertificeerd bouw- of installatiebedrijf. Zelf isoleren is bij deze subsidie niet toegestaan. Tijdens de werkzaamheden is de woningeigenaar verplicht om een foto te maken als bewijsmateriaal. Deze foto moet duidelijk laten zien dat de werkzaamheden daadwerkelijk op het adres worden uitgevoerd. Denk hierbij aan een foto van installateurs die de spouwmuur isoleren.
Subsidiebedragen en vergoedingen
De ISDE biedt een vergoeding van 30% van de kosten wanneer er minimaal twee isolatieonderdelen van de koopwoning worden geïsoleerd. Het is belangrijk om te weten dat er per isolatietype (zoals vloer, dak of spouwmuur) maar één keer subsidie kan worden aangevraagd. Wanneer bijvoorbeeld de vloer in de woonkamer al eerder is geïsoleerd met subsidie, kan er geen subsidie worden aangevraagd voor het isoleren van de vloer in de keuken op een later moment.
Er gelden uitzonderingen voor specifieke regio's. Inwoners van de provincie Groningen of de Noord-Drentse gemeenten Aa en Hunze, Noordenveld en Tynaarlo komen niet in aanmerking voor isolatiesubsidie via de ISDE. Voor hen gelden betere voorwaarden binnen Maatregel 29 van het Samenwerkingsverband Noord Nederland (SNN). Zij kunnen via de ISDE wel in aanmerking komen voor subsidie op andere duurzame maatregelen zoals een zonneboiler of warmtepomp.
Bij de aanvraag is het essentieel om te specificeren welke delen van de woning voor subsidie in aanmerking komen. Delen die niet gesubsidieerd worden (zoals een nieuwe uitbouw) moeten duidelijk worden geëxtraheerd in de aanvraag, net als de exacte oppervlaktes van glas en kozijnen. De aanvraag verloopt digitaal via DigiD, waarbij gebruik moet worden gemaakt van de DigiD-app of DigiD met sms-controle.
Isolatiemogelijkheden per woningtype
De juiste isolatiestrategie hangt sterk af van het bouwjaar en de huidige staat van de woning. Vooral woningen gebouwd tussen 1920 en 1974 zijn vaak weinig tot niet geïsoleerd, hoewel eerdere bewoners hier wel verandering in hebben kunnen brengen.
Woningen uit de periode 1920 tot 1974
Voor deze woningen liggen er drie hoofdmaatregelen voor de hand, mits deze nog niet zijn uitgevoerd: 1. Spouwmuurisolatie: Indien de spouwmuur nog leeg is, kan deze worden gevuld met materialen zoals glas- of steenwol, schuim of piepschuimbolletjes. Volgens de bronnen kan deze maatregel tot 30% energiebesparing opleveren. 2. Vloerisolatie: Dit verhoogt het comfortniveau aanzienlijk. Materialen als glas- of steenwol of kunststof isolatieplaten zijn hier geschikt voor. 3. Glasisolatie: Enkelglas wordt vervangen door HR-glas.
Een kritische overweging bij het isoleren van deze oudere woningen is de vochthuishouding. Oudere, slecht geïsoleerde woningen worden vaak op een 'natuurlijke' manier geventileerd door kieren en naden. Wanneer deze kieren worden gedicht en geïsoleerd, verandert het klimaat in huis drastisch. Het is van belang om na het isoleren de luchtvochtigheid te meten met een hygrometer. De ideale luchtvochtigheid ligt tussen de 40% en 55%. Is de vochtigheid hoger, dan is extra ventilatie noodzakelijk om vochtproblemen en schimmelvorming te voorkomen.
De Standaard voor Woningisolatie: Toekomstbestendig isoleren
Naast de huidige subsidie en directe besparingen is er een langetermijnperspectief geïntroduceerd: de Standaard voor Woningisolatie. Deze standaard geeft aan hoe goed een woning geïsoleerd moet zijn om aardgasvrij te kunnen worden. Een woning die voldoet aan deze standaard is 'toekomstklaar'; deze is geschikt voor verwarming zonder aardgas en hoeft later niet opnieuw te worden geïsoleerd.
De drie pijlers van de standaard
De standaard is gebaseerd op de warmtevraag van een woning en kan worden bereikt door drie categorieën van ingrepen: 1. Thermische kwaliteit van de gebouwschil: Dit omvat het verbeteren van de isolatie van vloeren, gevels en daken. Ook het toepassen van minimaal HR++-glas en het isoleren van buitendeuren val hieronder. 2. Luchtdichtheid: Het dichten van kieren en naden is essentieel. Voorbeelden zijn het afsluiten van kozijnen met tochtband, het afdichten van doorvoeren in vloeren en daken met manchetten, en het dichten van kieren in de meterkast en bij woningscheidende wanden. 3. Ventilatie: Een goede isolatie gaat hand in hand met goede ventilatie. Dit kan worden bereikt door een mechanisch systeem met CO2-meting, eventueel uitgerust met warmteterugwinning.
Strategische uitvoering
De overheid moedigt aan om isolatie te combineren met andere verbouwingen. Wanneer er al werkzaamheden worden uitgevoerd, zoals het plaatsen van een nieuwe dakkapel, is het logisch en financieel aantrekkelijk om direct de isolatie van het dak aan te pakken. Op deze manier kan de woningeigenaar stapsgewijs werken naar het voldoen aan de Standaard, zonder dat er direct een zeer grote investering nodig is. Ook voor aannemers is het advies om bewoners te wijzen op deze kansen tijdens verbouwingen.
Een technische noot bij het verlagen van de warmtevraag is het aanpassen van het afgiftesysteem. Een cv-ketel is vaak afgesteld op een temperatuur van 55ºC tot 75ºC. Goede isolatie verlaagt de warmtevraag, wat impact kan hebben op de optimale werking van de verwarming.
Praktische stappen en advies
Naast de technische en financiële regels, bieden de bronnen praktische handvatten voor woningeigenaren.
Het oriëntatieproces
Voordat er een beslissing wordt genomen, is het raadzaam om gebruik te maken van de beschikbare informatietools. Op de website van RVO is een overzicht te vinden van de geschikte isolatiemaatregelen. Ook het invullen van een 'isolatie-zelfscan' kan helpen bij het verkrijgen van een advies op maat. Voor specifieke vragen over offertes of het vinden van een betrouwbaar isolatiebedrijf kan men terecht bij het Energieloket van de eigen gemeente.
Kleine aanpassingen
Voor wie direct wil beginnen of het budget nog niet toereikend is voor grootschalige isolatie, zijn er kleine maatregelen die direct effect hebben op het verminderen van kou en tocht: - Het afsluiten van naden en kieren. - Het aanbrengen van folie achter radiatoren. - Het ophangen van isolerende gordijnen. - Het plakken van isolerende folie op ramen.
Lokale initiatieven en communicatie
De implementatie van isolatieprogramma's verschilt per gemeente. Praktijkverhalen, zoals dat van de gemeente Valkenburg aan de Geul, tonen aan dat lokale ondersteuning effectief kan zijn. Hier wordt sinds maart 2024 ondersteuning geboden aan inwoners met slecht geïsoleerde koopwoningen. De belangrijkste les hieruit is dat eenduidige en eenvoudige communicatie richting inwoners cruciaal is voor een succesvolle lokale aanpak. Gemeenten zoals Dronten benadrukken het belang van het verkleinen van de kloof tussen economische groepen door middel van isolatie.
Conclusie
Woningisolatie in Nederland is gereguleerd via de ISDE-subsidie, die strikte voorwaarden stelt aan uitvoering, materiaalgebruik en bewijslast. De focus ligt op het isoleren van het bestaande oppervlak door professionals. Afhankelijk van het bouwjaar variëren de benodigde maatregelen, waarbij bij oudere woningen extra aandacht nodig is voor de vochthuishouding na isolatie. De Standaard voor Woningisolatie biedt een duidelijk toekomstperspectief voor het geheel aardgasvrij en toekomstbestendig maken van woningen. Door slim te combineren en gebruik te maken van lokale ondersteuning en subsidies, kunnen huiseigenaren stapsgewijs werken aan een comfortabeler en duurzamer huis.