Inleiding
De energietransitie is een fundamenteel proces dat de Nederlandse bouwsector en vastgoedmarkt ingrijpend transformeert. In 2018 stond deze ontwikkeling volop in de belangstelling, met name door evenementen als de Energiebeurs in Den Bosch en de Vakbeurs Energie. Deze bijeenkomsten boden een platform voor innovaties en discussies over energiebesparing, duurzame energieopwekking en de cruciale rol van isolatie. De bronnen belichten de ontwikkelingen rondom isolatiemaatregelen, de introductie van de BENG-normen, en de subsidieregelingen die voor woningeigenaren en professionals relevant waren. Dit artikel analyseert de stand van zaken rond isolatie in 2018, de technische specificaties volgens het Bouwbesluit, en de financiële prikkels die de overheid bood om de verduurzaming van de gebouwde omgeving te versnellen.
De Rol van Isolatie in de Energiebeurs 2018
In oktober 2018 vond in de Brabanthallen in Den Bosch de Energiebeurs plaats, een evenement dat zich richtte op energiebesparing en duurzame opwekking. Bedrijven zoals SOPREMA maakten hier hun opwachting om oplossingen te presenteren voor de gehele bouwschil. De focus lag niet louter op ramen en deuren, maar ook op gevels en daken. Een belangrijke trend die hier werd gesignaleerd, was de verschuiving naar zowel traditionele thermische isolatie als natuurlijke materialen. SOPREMA introduceerde onder andere Pavatex, een isolatiemateriaal op basis van houtvezels, en benadrukte het belang van een brede aanpak van de bouwschil om het energieverbruik te reduceren.
Deze ontwikkelingen waren actueler dan ooit, gezien de aankomende verplichting voor nieuwbouwwoningen. Vanaf 2021 zouden woningen moeten voldoen aan de norm voor Bijna Energie Neutrale Gebouwen (BENG). De juiste isolatie werd gezien als de hoeksteen voor het behalen van deze norm. Tijdens de beurs werd duidelijk dat isolatie niet alleen een manier is om de energierekening te verlagen, maar ook een vereiste is om te voldoen aan toekomstige regelgeving.
De Energiebeurs als Weerspiegeling van de Energietransitie
Naast de Energiebeurs vond in 2018 ook de Vakbeurs Energie plaats, met als thema 'Samen werken in Transitie'. Bezoekers van deze beurs, waaronder experts van Dakenraad, concludeerden dat de daken- en gevelbranche voor een enorme uitdaging staan. De energietransitie vereist een massale isolatie van zowel bestaande bouw als nieuwbouw.
Een belangrijk inzicht was dat goede isolatie de weg vrijmaakt voor moderne verwarmingssystemen. Warmtepompen en lage-temperatuurverwarmingssystemen behalen hun hoogste rendement alleen in goed geïsoleerde gebouwen. Zonder voldoende isolatie zijn deze systemen economisch en technisch minder efficiënt. Daarnaast blijft de opwekking van zonne-energie een belangrijke factor, maar is een goede thermische schil essentieel om deze opgewekte energie efficiënt te benutten.
Isolatiegraad en Bouwjaar van Woningen
De noodzaak van isolatie wordt onderstreept door cijfers over de bestaande woningvoorraad. Uit gegevens van 2018 blijkt dat dakisolatie en dubbel glas de meest voorkomende isolatievormen zijn. In 2018 was gemiddeld 86% van het dakoppervlak geïsoleerd en bestond 85% van het glasoppervlak uit dubbel glas. Ook het begane grondoppervlak was voor meer dan 60% geïsoleerd.
Er is echter een duidelijk verschil te zien tussen woningen afhankelijk van het bouwjaar. Woningen gebouwd vóór 1980 ontberen vaak nog vloerisolatie; in deze categorie was in 2018 slechts gemiddeld een derde van het oppervlak geïsoleerd. De isolatiemaatregelen die in de loop der jaren zijn genomen, hebben bijgedragen aan een daling van het gasverbruik. Tussen 1990 en 2018 daalde het gasverbruik per inwoner met 28%, mede dankzij isolatie en zuinigere apparatuur.
Technische Normen: Bouwbesluit 2012 en BENG
Voor professionals en woningbezitters is het van essentieel belang om op de hoogte te zijn van de geldende isolatiewaarden. Het Bouwbesluit 2012 legde minimumeisen op voor de Rc-waarde (thermische weerstand) van verschillende onderdelen van de woning. Deze waarden waren in 2018 nog leidend voor renovatie en nieuwbouw:
- Gevelisolatie: Een minimale Rc-waarde van 4,5.
- Dakisolatie: Een minimale Rc-waarde van 6,0.
- Vloerisolatie: Een minimale Rc-waarde van 3,5.
- Beglazing: Minimaal HR++ glas, met de opkomst van triple glas.
Woningen die voldeden aan deze isolatienormen waren volgens de bronnen bij uitstek geschikt voor moderne verwarmingssystemen zoals hybride warmtepompen en zonne-energie.
In de periode na 2018 vond er een verdere verscherping van de normen plaats. De EPC (Energieprestatiecoëfficiënt) werd vervangen door de BENG-eisen per 1 januari 2021. Hoewel de bronnen dateren van vóór de volledige implementatie, wordt de trend duidelijk geschetst: * De focus verschuift naar het beperken van de energiebehoefte en het fossiele energieverbruik. * Voor woningen gebouwd vanaf 2019 werden de eisen voor isolatie verhoogd. Zo werd een minimale Rc-waarde voor gevels van minimaal 4,7 (en vaak hoger) en voor daken van 6,3 genoemd als ontwikkeling.
Deze ontwikkelingen tonen aan dat de bouwsector een constante beweging maakt naar hogere isolatienormen om de klimaatdoelstellingen te halen.
Subsidies en Financiële Stimulering in 2018
Een belangrijke barrière voor woningeigenaren om te investeren in isolatie zijn de initiële kosten. Om deze investering te stimuleren, waren er in 2018 diverse subsidieregelingen actief.
Subsidie vanaf 2016 tot 2018
Vanaf 15 september 2016 was er een specifieke subsidieregeling beschikbaar voor particulieren en Verenigingen van Eigenaren (VVE's). De voorwaarden voor deze regeling, die gold tot 2018, waren: * Uitvoeren van minimaal twee isolatiemaatregelen (advies werd ook gesubsidieerd). * Keuze uit maatregelen zoals dak, gevel/spouw, vloer en hoogrendementsglas. * Ook isolatie van deuren en kozijnen (kieren en naden) kwam in aanmerking. * Een bonus was mogelijk voor extra energiebesparende maatregelen. Voor de periode tot 31 december 2017 was er een budget van 60 miljoen euro beschikbaar.
ISDE (Investeringssubsidie Duurzame Energie)
Naast de specifieke isolatiesubsidie werd er in 2018 ook gewerkt met de ISDE-regeling. De bronnen vermelden specifieke voorwaarden voor het ontvangen van subsidie op isolatiemaatregelen via de ISDE:
- Spouwmuurisolatie:
- Minimaal 10 m² isolatie.
- Subsidie voor maximaal 170 m².
- Minimale isolatiewaarde (Rd-waarde) van 1,1 m² K/w.
- Gevelisolatie:
- Minimaal 10 m² isolatie.
- Subsidie voor maximaal 170 m².
- Minimale isolatiewaarde (Rd-waarde) van 3,5 m² K/w.
- Vloer- en bodemisolatie:
- Indien vloer- en bodemisolatie boven elkaar in de kruipruimte worden aangebracht, geldt de subsidie slechts voor één van de twee.
- Indien toegepast in verschillende kruipruimten, kan subsidie voor beide worden ontvangen.
- Het totale oppervlak (bodem + vloer) moet minimaal 20 m² zijn.
Een uitzondering gold voor woningen met een monumentenstatus; voor hen golden aangepaste voorwaarden om isolatie toegankelijker te maken.
Duurzaamheid en het Energielabel
De trend van verduurzaming was in 2018 al duidelijk zichtbaar in de bouwsector. De sector groeide, en duurzaamheid werd een steeds belangrijker thema voor zowel opdrachtgevers als bouwers. Nieuwbouwwoningen werden steeds vaker zonder gasaansluiting opgeleverd, mede mogelijk gemaakt door betere isolatie en duurzame stroom.
Een belangrijk instrument hierbij was het energielabel voor woningen. Huizen met een goed energielabel werden hoger gewaardeerd op de markt. Dit label, te vergelijken met labels bij witgoed, gaf aan hoe energiezuinig een woning was. De opkomst van dit label droeg bij aan het bewustzijn van woningbezitters en stimuleerde investeringen in isolatie om de woningwaarde te verhogen en de maandelijkse lasten te verlagen.
Conclusie
De ontwikkelingen in 2018 rond de Energiebeurs en de Vakbeurs Energie illustreren duidelijk de versnelling van de energietransitie in de bouwsector. Isolatie is niet langer optioneel, maar een fundamentele vereiste voor zowel bestaande bouw als nieuwbouw. De bronnen benadrukken dat goede isolatie de sleutel is tot het verlagen van energiekosten, het verhogen van wooncomfort en het mogelijk maken van moderne duurzame verwarmingssystemen zoals warmtepompen.
De technische normen, zoals vastgelegd in het Bouwbesluit 2012 en de latere BENG-eisen, schrijven strikte Rc-waardes voor die moeten worden gehaald. Tegelijkertijd bood de overheid in 2018 via subsidies (zoals de ISDE) een financieel steuntje in de rug om deze investeringen betaalbaar te maken. De trend naar hogere isolatiewaarden en het belang van het energielabel zullen de komende jaren onverminderd doorzetten, wat de noodzaak voor woningbezitters en professionals om op de hoogte te blijven van de nieuwste isolatietechnieken en regelgeving onderstreept.