Inleiding
Pseudomonas aeruginosa is een bacterie die wijdverspreid is in de natuur, met name in vochtige omgevingen zoals grond, water en op de huid van mens en dier. Hoewel deze bacterie vaak onschadelijk is, kan het in medische contexten, zoals bij chronische wonden of in zorginstellingen, problematisch worden. De bacterie staat bekend om zijn vermogen om te gedijen in vochtige omgevingen en kan resistentie ontwikkelen tegen veel gangbare antibiotica. In dit artikel, gericht op professionals in de zorg en renovatie van woonomgevingen, bespreken we de aard van Pseudomonas, de impact op wondgenezing, behandelingsmogelijkheden en de specifieke isolatiemaatregelen die nodig zijn om verspreiding te voorkomen. De informatie is gebaseerd op richtlijnen voor infectiepreventie en medische protocollen.
De Aard en Impact van Pseudomonas Aeruginosa
Pseudomonas aeruginosa is een veelvoorkomende ziekenhuisbacterie die men in ziekenhuizen of zorginstellingen kan oplopen. De bacterie gedijt het beste op vochtige plaatsen, zoals in gootstenen, toiletten, zwembaden en bubbelbaden (hot-tubs). Het is bekend dat de bacteriën zelfs in oplossingen van desinfectantia kunnen overleven.
In chronische ulcera (wonden) is Pseudomonas vaak een ongevaarlijke contaminant. Hoewel het geen direct gevaar hoeft te vormen voor de wondgenezing, is het wel een beruchte veroorzaker van een weeïge stank en een groene verkleuring van de wond. Echter, bij bepaalde situaties kan de bacterie wel degelijk schadelijk zijn.
Risico's voor Wondgenezing en Transplantaties
Bij specifieke wondproblemen kan Pseudomonas een negatieve invloed hebben. Zo kunnen split skin- en punch graft-transplantaties mislukken door overvloedige pusvorming veroorzaakt door een Pseudomonas-infectie. Daarnaast kan de bacterie bij verzwakte personen leiden tot ernstige complicaties zoals Pseudomonas sepsis of ecthyma gangrenosum.
Andere Infecties
Naast wondinfecties is Pseudomonas verantwoordelijk voor diverse andere aandoeningen, waaronder: - Pseudomonas nagels - Oorinfecties (otitis externa en interna bij trommelvliesperforatie) - Ooginfecties, vaak door besmette contactlenzen - Hot-tub-folliculitis (veroorzaakt door bubbelbaden), met folliculitis, furunkels en karbunkels
Behandeling van Pseudomonas-infecties
De behandeling van Pseudomonas hangt af van de locatie en ernst van de infectie. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen lokale behandeling van wonden en systemische antibiotica.
Lokale Behandeling van Wonden
Bij chronische ulcera waar Pseudomonas als contaminant aanwezig is, volstaat het vaak om met lokale wondreinigende of antiseptische oplossingen de hoeveelheid Pseudomonas te verminderen. Frequent verbandwisselen (3 maal daags) met NaCl-gazen is een basismethode. Effectievere producten tegen Pseudomonas zijn: - Azijnzuuroplossing (1-3%) - EUSOL (Edinburgh University Solution of Lime; natriumhypochloriet) - Prontosan - Microcyn - Iodosorb - Flammazine (zilversulfadiazine) - Zilver-verbanden - Honing - Betadine (jodium)
Het is belangrijk om te weten dat chloorhexidine en furacine-oplossing weinig effectief zijn tegen Pseudomonas. EUSOL wordt beschouwd als zeer effectief tegen alle wondinfecties, kent geen resistentieproblemen en heeft een krachtig wondreinigend effect. Flammazine is de gouden standaard in brandwondenprotocollen, hoewel sommige studies door publicatiebias dit soms minder effectief laten lijken.
Systemische Antibiotica
Voor systemische infecties zijn diverse antibiotica opties, afhankelijk van de ernst en de gevoeligheid van de bacterie (bepaald door kweken).
Bij ongecompliceerde infecties: - Ciproxin (ciprofloxacine) oraal, 2 maal daags 500 mg.
Bij osteomyelitis of complexe wondinfecties (zoals diabetische voet): - Ciproxin oraal, 2 maal daags 750 mg in combinatie met clindamycine 4 maal daags 300 mg. - Ciproxin kan ook intraveneus worden gegeven (ciprofloxacine 400 mg 2 maal daags). - Bij ernstige infecties of wanneer kweekuitslagen nog niet bekend zijn, is intraveneuze behandeling met Fortum (ceftazidim) 3 maal daags 1000 mg veiliger. Fortum kan ook intramusculair worden gegeven (2 maal daags 500-1000 mg).
Bij Pseudomonas sepsis: - Ceftazidim 3 maal daags 1000 mg intraveneus, OF - Piperacilline 3 maal daags 4000 mg intraveneus in combinatie met een aminoglycoside (tobramycine of gentamicine 1 maal daags 240 mg intraveneus).
Bij het voorschrijven van ciprofloxacine moet men er rekening mee houden dat Pseudomonas resistent kan zijn of worden voor dit middel; het is daarom essentieel om kweken en resistentiebepaling uit te voeren.
Infectiepreventie en Isolatiemaatregelen
Het voorkomen van verspreiding van Bijzonder Resistente Micro-organismen (BRMO), waaronder Pseudomonas, is cruciaal in zorgomgevingen. De maatregelen zijn erop gericht te verhinderen dat resistente bacteriën via handen, kleding of materialen worden verspreid.
Wanneer Maatregelen Nodig Zijn
Volgens de richtlijnen moeten specifieke hygiënemaatregelen worden gevolgd bij: - De lichamelijke verzorging van de cliënt. - Het schoonmaken van de badkamer/toilet en het opmaken van het bed.
Voor Pseudomonas aeruginosa gelden de maatregelen wanneer de bacterie resistent is voor meer dan drie van de onderstaande middelen: - Tobramycine of amikacine - Carbapenem/carbapenemase - Piperacilline - Ceftazidim - Fluorochinolonen
Type Isolatiekamer
Voor patiënten met (verdenking op) Pseudomonas aeruginosa die voldoet aan de resistentiecriteria, is een eenpersoonskamer met persoonsgebonden sanitair vereist. Indien deze niet beschikbaar is, kan een isolatiekamer worden gebruikt.
Persoonlijke Beschermingsmiddelen (PBM)
Voor de verzorging van patiënten met Pseudomonas zijn de volgende maatregelen van toepassing: - Kleding: Lange mouwen zijn vereist. - Handen: Er geldt geen specifieke eis voor handschoenen (afhankelijk van de handeling), maar het dragen van handschoenen bij contact is gebruikelijk. - Mondneusmasker: Er is geen advies voor het dragen van een mondneusmasker bij de verzorging van patiënten die gekoloniseerd zijn met Pseudomonas spp. in de bovenste luchtwegen. Hoewel de bacterie de bovenste luchtwegen kan koloniseren, ontbreekt literatuur die het dragen van een mondneusmasker onderbouwt voor dit specifieke doel. De werkgroep adviseert geen mondneusmasker om overdracht van BRMO van patiënten naar medewerkers te voorkomen.
Algemene Hygiënemaatregelen
Naast specifieke isolatiemaatregelen is het naleven van de algemene voorzorgsmaatregelen van groot belang. Verspreiding kan ook plaatsvinden via ongedetecteerde dragers. Zorgvuldig naleven van algemene hygiëne (handen wassen, desinfectie) bij elke persoon, ongeacht of dragerschap bekend is, is effectiever dan het nemen van aanvullende maatregelen alleen bij een selecte groep.
Overwegingen voor de Bouw- en Renovatiesector
Hoewel de broninformatie zich richt op medische protocollen, zijn er impliciete lessen voor de bouw- en renovatiesector, met name bij projecten in zorginstellingen of woningen met chronisch zieken.
Bouwkundige Maatregelen tegen Besmetting
Pseudomonas gedijt in vochtige omgevingen. Bij renovatie of onderhoud van woningen en zorgfaciliteiten is het essentieel om vochtproblemen adequaat aan te pakken. Denk hierbij aan: - Sanitaire Installaties: Het reinigen en desinfecteren van sanitaire voorzieningen, met name gootstenen en toiletten, is cruciaal. Materialen die gemakkelijk te reinigen zijn, hebben de voorkeur. - Voorkomen van Stagnatie water: In bouwkundige constructies moet wateraccumulatie worden vermeden. Dit betreft zowel het dak als de fundering en binneninstallaties. - Ventilatie: Een goede ventilatie vermindert de relatieve vochtigheid, waardoor de bacteriegroei wordt geremd.
Materialen en Renovatie
Bij renovatieprojecten waarbij oude materialen worden verwijderd (zoals bij het saneren van chronische wondomgevingen of vochtige kelders), is persoonlijke bescherming belangrijk. Het opruimen van materiaal dat besmet kan zijn (zoals oude verbanden of vochtig bouwafval) vereist het dragen van beschermende kleding (lange mouwen) en het wassen van handen.
In de context van zorginstellingen is het belangrijk dat bouwkundige isolatie (zoals eenpersoonskamers) goed wordt gerealiseerd om kruisbesmetting te voorkomen. De renovatie van sanitaire knooppunten moet zodanig worden uitgevoerd dat persoonsgebonden sanitair mogelijk is, zoals vereist voor BRMO-patiënten.
Conclusie
Pseudomonas aeruginosa is een hardnekkige bacterie die, hoewel vaak onschadelijk, ernstige complicaties kan veroorzaken in wonden en bij kwetsbare personen. Effectieve behandeling vereist een combinatie van lokale wondverzorging met specifieke antiseptica (zoals EUSOL of Flammazine) en, indien nodig, systemische antibiotica zoals ceftazidim of ciprofloxacine, altijd ondersteund door kweekonderzoek.
Voor het voorkomen van verspreiding in zorgomgevingen zijn strikte isolatiemaatregelen vereist, waaronder een eenpersoonskamer met persoonsgebonden sanitair en het dragen van kleding met lange mouwen. Opvallend is dat er geen advies is voor het dragen van mondneusmaskers bij Pseudomonas, in tegenstelling tot sommige andere BRMO. De kern van preventie ligt in het strikt naleven van hygiëneprotocollen en het beheersen van de vochtige omgeving waarin de bacterie gedijt. Voor professionals in de bouw en renovatie betekent dit dat het creëren van droge, goed te reinigen omgevingen een essentiële bijdrage levert aan de bestrijding van deze bacterie.