De bestrijding van het COVID-19 virus heeft geleid tot de ontwikkeling van diverse vaccinatiestrategieën, waaronder de inzet van boostervaccinaties. Deze maatregelen zijn erop gericht de afweerrespons te versterken en de bescherming tegen ernstige ziekte te handhaven. Dit artikel biedt een overzicht van de werking van boostervaccins, de doelgroepen zoals geadviseerd door de Gezondheidsraad, en de praktische uitvoering van de vaccinatiecampagne. Daarnaast komen aspecten zoals diagnostiek, quarantaine en zelftesten aan bod, gebaseerd op de beschikbare richtlijnen.
Werking en Doel van Boostervaccinaties
Een boostervaccinatie, ook wel een extra prik genoemd, is bedoeld om de afweerrespons tegen een ziekte te verbeteren. Na een primaire vaccinatieserie ontwikkelt het lichaam antistoffen, maar deze hoeveelheid neemt na verloop van tijd af. Een boosterprik zorgt ervoor dat de hoeveelheid antistoffen weer op een hoog niveau komt, soms zelfs op een hoger niveau en voor een langere periode. Hierdoor blijft een goede bescherming tegen COVID-19 gewaarborgd.
Voor de boosterprik wordt gebruikgemaakt van mRNA-vaccins, zoals die van Pfizer of Moderna. Het is hierbij niet relevant welk soort vaccin iemand eerder heeft gekregen. De boosterprik kan worden gehaald vanaf 3 maanden na de laatste vaccinatie of vanaf 3 maanden na het herstel van een corona-infectie.
Medische Overwegingen en Zwangerschap
Uit onderzoek blijkt dat mensen die eerder een trombose of embolie hebben gehad, geen verhoogd risico lopen op dit zeldzame ziektebeeld na vaccinatie. Dit geldt ook voor mensen die trombose of embolieën hebben gehad als gevolg van COVID-19.
Voor zwangeren is het belangrijk om te weten dat zij een verhoogd risico hebben om ernstig ziek te worden van COVID-19 en complicaties te ontwikkelen. Vaccinatie met een mRNA-vaccin tijdens de zwangerschap wordt beschouwd als veilig, effectief en van groot belang voor deze groep.
Doelgroepen voor Boostervaccinatie
De Gezondheidsraad heeft adviezen uitgebracht over welke groepen in aanmerking komen voor een boostervaccinatie. De focus ligt op groepen met een hoger risico op ernstig beloop van de ziekte of een verminderde bescherming na de eerste vaccinatieserie.
Personen van 60 jaar en ouder
Mensen vanaf ongeveer 60 jaar bereiken na de primaire vaccinatieserie een iets minder hoge bescherming dan jongere leeftijdsgroepen. Bovendien hebben zij een hoger risico op een ernstig beloop van COVID-19. Er zijn aanwijzingen dat de bescherming tegen ernstige ziekte en ziekenhuisopname bij hen iets afneemt. Op basis van deze factoren en de toenemende infectiedruk in de samenleving, adviseert de Gezondheidsraad om deze groep een boostervaccin aan te bieden, waarbij wordt begonnen bij de oudsten.
Bewoners van zorginstellingen
Mensen van 18 jaar en ouder die in een zorginstelling wonen, zoals verpleeghuizen, woonzorgcentra en instellingen voor personen met een verstandelijke beperking, komen ook in aanmerking. In deze instellingen neemt het aantal infecties toe, en vanwege de overwegend oudere populatie en de hogere kans op transmissie en ernstige ziekte, is de boostervaccinatie hier geïndiceerd.
Overige groepen
Op basis van recente studies ziet de Gezondheidsraad op dit moment geen medische aanleiding om andere groepen dan bovengenoemden een boostervaccin aan te bieden. Er zijn geen aanwijzingen dat de bescherming van COVID-19-vaccins tegen ernstige ziekte of ziekenhuisopname bij deze andere groepen tekortschiet, ongeacht het gebruikte vaccin.
Uitvoering van de Vaccinatiecampagne
De boosterprik is beschikbaar voor iedereen vanaf 12 jaar, met een startdatum vanaf de tweede helft van september. Eerst worden mensen met een medisch risico en zorgpersoneel met patiëntencontact uitgenodigd.
Afspraken en Logistiek
Voor het maken van een afspraak kan men online terecht via www.coronavaccinatie-afspraak.nl. Zestigplussers hebben de mogelijkheid om te bellen voor een afspraak via het telefoonnummer 0800-7070; zij hoeven niet te wachten op een brief. Na een volledige vaccinatie of een negatieve testuitslag maakt de CoronaCheck-app een QR-code aan, die gescand kan worden met de CoronaCheck Scanner-app. Bij een correct coronatoegangsbewijs verschijnt er een groen vinkje, wat toegang geeft tot evenementen of reizen naar het buitenland.
Diagnostiek en Beleid bij COVID-19
Voor de diagnostiek van COVID-19 houdt de huisartsenpraktijk zich aan bepaalde richtlijnen. Bij het vaststellen van de diagnose wordt allereerst gevraagd naar klachten die passen bij COVID-19, waaronder: - Koorts - Hoesten - Verkoudheidsklachten en keelpijn - Plotseling verlies van smaak- en/of reukvermogen (zonder neusverstopping) - Kortademigheid of benauwdheid - Vermoeidheid of verminderde inspanningstolerantie
De duur van de klachten en eventuele snelle achteruitgang worden meegenomen in de beoordeling, evenals risicofactoren voor een ernstig beloop en de vaccinatiestatus. Een lichamelijk onderzoek richt zich op de algemene toestand (koorts, verwardheid, sufheid) en een onderzoek van de longen.
Aanvullend Onderzoek
Wanneer de diagnose consequenties heeft voor het beleid, wordt diagnostiek naar COVID-19 verricht. De PCR-test heeft hierbij de voorkeur boven de antigeensneltest. Ook het bepalen van CRP (C-reactief proteïne) en het maken van een thoraxfoto (X-thorax) kan aan de orde zijn, afhankelijk van de indicaties en het beleid zoals vastgesteld in de NHG-Standaard Acuut hoesten.
Medicamenteuze Behandeling
In de medicamenteuze behandeling wordt geadviseerd geen middelen voor te schrijven waarvan de werkzaamheid niet is aangetoond. Overwogen kan worden om nirmatrelvir/ritonavir voor te schrijven. Voor de tromboseprofylaxe bij volwassenen met bevestigde COVID-19 in de huisartsenpraktijk gelden specifieke richtlijnen: - Verdubbel de dosering bij patiënten met een BMI ≥ 40. - Bij een verminderde nierfunctie is aanpassing van de dosering niet nodig. - De patiënt of mantelzorger dient geïnstrueerd te worden om de injecties zelf toe te dienen.
Daarnaast kan bij keuze voor profylaxe acetylsalicylzuur, LMWH of DOAC worden overwogen. Bij diabetespatiënten wordt het beleid volgens de bijlagen bij de NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 gevolgd, met name rondom het gebruik van corticosteroïden en het omgaan met hyperglykemie.
Zelftesten en Quarantaine
De betrouwbaarheid van zelftesten is een belangrijk aspect. Een zelftest is minder betrouwbaar dan een test op een GGD-locatie. Hierdoor bestaat de kans dat een positieve uitslag vals alarm is. Wanneer de hertest bij de GGD negatief is, mag de persoon uit isolatie; dit betekent dat er waarschijnlijk geen sprake is van corona.
Onderzoek toont aan dat bij mensen zonder klachten die een zelftest doen, 72% tot 80% van de werkelijk besmette mensen door de zelftest gemist wordt. Het is echter bekend dat bij het hebben van COVID-19-achtige klachten de zelftesten voldoende betrouwbaar zijn, ook voor het opsporen van de Omicron-variant.
Isolatie en Quarantaine
Bij klachten blijft een gezinslid altijd thuis en doet een zelftest. Als de zelftest positief is, gaat het gezinslid of kind in isolatie. De duur van isolatie of quarantaine hangt af van hoe het coronavirus zich verder ontwikkelt. De minister heeft besloten om vanaf de tweede helft van september iedereen van 12 jaar en ouder een herhaalprik tegen corona aan te bieden, mede omdat er verwacht wordt dat het coronavirus in het najaar oplaait en de besmettingen zullen toenemen.
Verschillen tussen Griep en COVID-19
Hoelang iemand in quarantaine moet met een booster of na een besmetting hangt af van de ontwikkeling van het virus. Hoewel griep en COVID-19 beide infecties van de luchtwegen zijn, worden ze veroorzaakt door verschillende virussen. Beide verspreiden zich via druppels bij hoesten of niezen en veroorzaken klachten als koorts, verkoudheidsklachten, hoesten en soms longontsteking. Zonder boostervaccinatie is de kans groter dat iemand corona krijgt en het virus doorgeeft aan anderen. Ook is de beschermding tegen nieuwe varianten, zoals Omikron, dan minder goed.
Virussen veranderen voortdurend. Het coronavirus SARS-CoV-2 is in december 2019 in China ontstaan als menselijk virus en sindsdien zijn er duizenden varianten ontstaan door mutaties (net iets andere genetische codes).
Conclusie
De boostervaccinatie speelt een centrale rol in het handhaven van de afweer tegen COVID-19, vooral voor kwetsbare groepen zoals ouderen en bewoners van zorginstellingen. De maatregelen rondom vaccinatie, diagnostiek en het gebruik van zelftesten zijn erop gericht de verspreiding van het virus te beperken en ernstige ziekte te voorkomen. Het volgen van de richtlijnen van autoriteiten zoals de Gezondheidsraad en het RIVM, en het naleven van de adviezen rondom testen en quarantaine, zijn essentieel in de aanpak van de pandemie.