Inleiding
De bescherming van ernstig immuungecompromitteerde patiënten tegen infectieziekten, in het bijzonder COVID-19, vereist specifieke maatregelen die verder gaan dan de algemene richtlijnen. Deze doelgroep, vaak bestaande uit patiënten met bloedkanker of die stamcel- of CAR T-celtherapie hebben ondergaan, loopt een verhoogd risico op een gecompliceerd ziektebeloop en langdurige besmettelijkheid. Hoewel de vraag werd gesteld in de context van bouw- en renovatieprojecten, beperkt de beschikbare informatie zich tot medische protocollen en richtlijnen voor zorginstellingen. De bronnen bieden geen data over bouwtechnische isolatie of fysieke scheidingswanden. De volgende analyse vat de wetenschappelijke evidentie en beleidsadviezen samen met betrekking op de isolatieduur en vaccinatie voor deze kwetsbare groep, zoals vastgelegd door autoriteiten zoals de Hoge Gezondheidsraad, het RIVM en de LCI.
Isolatieduur en Besmettelijkheid
De duur van de isolatie voor ernstig immuungecompromitteerde patiënten is complex en verschilt aanzienlijk van die voor de algemene bevolking. De Hoge Gezondheidsraad (HGR) adviseerde in mei 2023 een specifieke isolatieperiode van 21 dagen voor deze groep. Deze periode kan worden beëindigd indien de patiënt een negatieve PCR-test laat zien. Wanneer de test positief blijft, dient de isolatie te worden voortgezet en moet er na zeven dagen opnieuw worden getest.
De algemene isolatieadviezen voor de bevolking zijn in de loop der tijd versoepeld. In maart 2023 werd het landelijk beleid om isolatie te beperken tot vijf dagen (mits 24 uur klachtenvrij) stopgezet. Echter, voor opgenomen patiënten, met name degenen die ernstig ziek zijn geweest of immuungecompromitteerd zijn, blijft er behoefte bestaan aan specifieke criteria om de isolatie op te heffen.
De onderbouwing voor deze isolatieduur is gebaseerd op onderzoek naar de duur van de 'viral shedding' (virusuitscheiding). Verschillende studies hebben aangetoond dat het virus bij patiënten met milde tot matige klachten na ongeveer 10 dagen niet meer kweekbaar is. Voor ernstig zieke of immuungecompromitteerde patiënten ziet het beeld er anders uit:
- Algemene populatie: Retrospectieve studies (zoals Bullard 2020) toonden aan dat bij een Ct-waarde ≥ 24 en ≥ 8 dagen symptomen geen kweekbaar virus meer werd aangetoond.
- Ernstig zieke en immuungecompromitteerde patiënten: Walsh concludeerde dat het zeer onwaarschijnlijk is dat milde patiënten na 10 dagen nog besmettelijk zijn, maar dat patiënten met ernstige tot kritieke ziekte of die immuungecompromitteerd zijn, het infectieuze virus langer kunnen uitscheiden. In viruskweekstudies werd SARS-CoV-2 tot 20 dagen na start van symptomen aangetoond bij immuungecompromitteerde patiënten. Een onderzoek van Aydillo (2020) betrof 20 immuungecompromitteerde COVID-19 patiënten, waarvan de meesten stamcel- of CAR T-celtherapie ontvingen.
- Kritieke gevallen: In één onderzoek werd het virus zelfs tot dag 32 geïsoleerd.
Vaccinatiebeleid voor Immuungecompromitteerde Patiënten
Vanwege het verhoogde risico op een gecompliceerd beloop van COVID-19 is vaccinatie voor deze groep essentieel. De handleiding voor COVID-19-vaccinatie van immuungecompromitteerde patiënten, opgesteld door gemandateerde professionals van medisch-wetenschappelijke beroepsverenigingen (waaronder de NIV en NVMO) en gedeeld met de Gezondheidsraad, biedt hiervoor richtlijnen.
Hoogrisicogroepen
De Gezondheidsraad definieert de volgende hoogrisicogroepen: * Patiënten bij wie in de laatste 5 jaar bloedkanker is vastgesteld.
Specifieke Vaccinatieadviezen en Aanpassingen
De handleiding is dynamisch en wordt voortdurend geactualiseerd. Een voorbeeld van een aanpassing betreft het medicijn imiquimod. Na signalen vanuit de MS Vereniging Nederland en overleg met de Nederlandse Vereniging voor Neurologie werd geconcludeerd dat dit medicatie per abuis niet in het oorspronkelijke advies was opgenomen. Voor dermatologische patiënten die behandeld worden met imiquimod, is de richtlijn nu dat het gelijktijdig behandelen met imiquimod bij vaccinatie bij voorkeur vermeden wordt, maar het is geen absolute contra-indicatie.
Organisatorische en Praktische Overwegingen in de Zorg
De implementatie van isolatiemaatregelen brengt aanzienlijke organisatorische uitdagingen met zich mee. Hoewel de richtlijnen primair medisch zijn, zijn er sterke verbanden met facility management en logistiek.
Impact op Zorg en Behandeling
Een belangrijk knelpunt is de beperkte ruimte in isolatiekamers. De Vereniging van Hoger Inrichtingsniveau (VRA) heeft schriftelijk gereageerd dat er vaak onvoldoende ruimte is voor verantwoorde fysio- en ergotherapeutische behandeling. Dit leidt tot onvoldoende therapie mogelijkheden voor de patiënt, wat de revalidatie kan belemmeren.
Duurzaamheid en Kosten
Er is ook aandacht voor de bedrijfsmatige en ecologische impact van isolatiemaatregelen. Margriet Schuurmann (VHIG) wijst op het concept van een 'groene OK', waarbij de luchtbehandeling in de avonduren wordt verlaagd vanwege kosten en CO2-uitstoot. De vraag is of dergelijke duurzaamheidsoverwegingen worden meegenomen in isolatierichtlijnen. Hoewel dit een mooie aanvulling is, is de organisatorische impact groot. De richtlijn wordt beschouwd als een categorie-3-richtlijn, en er is een pilot gestart om de vormgeving verder te onderzoeken. Een Bedrijfsimpactanalyse (BIA) wordt overwogen om de economische gevolgen in kaart te brengen, zoals de impact op FTE's en afdelingen.
Conclusie
De bescherming van ernstig immuungecompromitteerde patiënten vraagt om een zorgvuldige afweging van medische protocollen en praktische uitvoerbaarheid. De Hoge Gezondheidsraad adviseert een isolatieperiode van 21 dagen met PCR-monitoring, aanzienlijk langer dan de eerdere algemene vijfdaagse isolatie, vanwege het langdurig uitscheiden van het virus bij deze groep. Tegelijkertijd onderkennen zorginstellingen de noodzaak om de impact van deze maatregelen op de therapiemogelijkheden en de organisatie (zoals kosten en duurzaamheid) te evalueren. Vaccinatie blijft de hoeksteen van preventie, met specifieke richtlijnen voor hoogrisicogroepen zoals bloedkankerpatiënten, en vereist een dynamische aanpassing van protocolen op basis van nieuwe medische inzichten.