Inleiding
De ontwikkeling en implementatie van infectiepreventierichtlijnen hebben een directe en significante impact op de fysieke infrastructuur van zorginstellingen. De "SRI Richtlijn Isolatie in de langdurige zorg", uitgegeven door het Samenwerkingsverband Richtlijnen Infectiepreventie (SRI) in 2025, vormt een belangrijk kader voor de bouw- en renovatieprojecten binnen de gezondheidszorg. Deze richtlijn, die een revisie vormt van eerdere WIP-richtlijnen, is tot stand gekomen door een brede samenwerking tussen diverse beroepsgroepen, waaronder verpleegkundigen, artsen en patiëntvertegenwoordigers.
Voor professionals in de bouw en renovatie is het essentieel om te begrijpen dat deze richtlijnen niet slechts operationele protocollen beschrijven, maar ook specifieke bouwkundige en technische eisen stellen aan isolatiekamers. Hierbij valt te denken aan ventilatiesystemen, drukhiërarchie en de positionering van luchtroosters. Hoewel de richtlijn primair infectiepreventie als doel heeft, bevat deze informatie die van cruciaal belang is voor het ontwerpen, bouwen en onderhouden van zorgomgevingen die voldoen aan de nieuwste normen. Dit artikel analyseert de technische implicaties van deze richtlijn voor de bouwsector.
De Ontwikkeling en Reikwijdte van de Richtlijn
De SRI-richtlijn is ontwikkeld door het Samenwerkingsverband Richtlijnen Infectiepreventie (SRI) en is in 2025 uitgegeven. De ontwikkeling is gesteund door organisaties zoals V&VN Verpleeghuiszorg en V&VN Verstandelijk gehandicaptenzorg. De richtlijn is een herziening van een breed scala aan eerdere WIP-richtlijnen, waaronder die voor aerogene isolatie, contactisolatie en de bouw- en inrichtingseisen voor ventilatie van isolatiekamers.
Het primaire doel van de herziening is het creëren van een breed draagvlak door relevante beroepsgroepen te betrekken. Dit resulteert in een uniforme benadering voor ziekenhuizen, verpleeghuizen en woonzorgcentra. Vanuit bouwkundig perspectief is het relevant dat de richtlijn streeft naar afstemming met andere SRI-richtlijnen, zoals die over reiniging en desinfectie van ruimten. Dit impliceert dat de materiaalkeuze en oppervlaktebehandeling in zorggebouwen rekening moet houden met deze brede set van infectiepreventiemaatregelen.
Bouwkundige en Technische Eisen
Een kernonderdeel van de richtlijn betreft de fysieke eisen aan isolatiekamers, met name op het gebied van ventilatie en luchtbehandeling. De richtlijn behandelt specifieke modules over "drukhiërarchie en drukverschil" en de "positie luchtroosters".
Ventilatie en Drukbeheersing
Voor bouwprofessionals is het van belang om de vereisten met betrekking tot drukhiërarchie te begrijpen. De richtlijn beschrijft maatregelen om te voorkomen dat micro-organismen zich verspreiden via de lucht. Dit vereist specifieke HVAC-systemen (Heating, Ventilation, and Air Conditioning) die in staat zijn om drukverschillen te handhaven tussen isolatiekamers en aangrenzende ruimten. Hoewel de technische specificaties in de bronnen summier zijn, impliceren termen als "drukverschil" en "aerogene isolatie" dat de luchtstroomrichting en luchtdruk nauwkeurig moeten worden gereguleerd.
Positionering van Luchtroosters
De richtlijn gaat in op de "positie luchtroosters". Dit is een cruciaal detail voor architecten en installatieadviseurs. De locatie van toe- en afvoeropeningen bepaalt de effectiviteit van de luchtstroom en het voorkomen van dode zones waar pathogenen zich kunnen ophopen. Een correcte positionering is essentieel om te voldoen aan de infectiepreventiestandaarden.
Hoewel de bronnen vermelden dat het overgrote deel van de zorgaanbieders (±90%) al aan de norm voldoet, betekent dit niet dat de normen verouderd zijn. Integendeel, het suggereert dat de huidige bouwpraktijk reeds sterk is gericht op deze ventilatie-eisen. Echter, bij renovatie of nieuwbouwprojecten die nog niet voldoen, blijven deze technische eisen leidend.
Impact op Gebouwbeheer en Renovatie
Naast de directe bouwkundige eisen heeft de richtlijn implicaties voor het beheer en de exploitatie van zorggebouwen.
Organisatorische en FTE-impact
Uit de knelpuntenanalyse blijkt dat er aandacht is voor de bedrijfsmatige kant van de maatregelen. Er wordt gesproken over de impact op FTE's (Full Time Equivalents) en afdelingen. Hoewel dit geen directe bouwkundige eis is, is het relevant voor facility managers. De inrichting van ruimten moet efficiëntie in de zorgverlening ondersteunen. Zo werd door de VRA (Nederlandse Vereniging van Revalidatieartsen) opgemerkt dat er vaak onvoldoende ruimte is in een isolatiekamer voor verantwoorde fysio- en ergotherapeutische behandeling. Dit is een belangrijk signaal voor architecten: isolatiekamers moeten niet alleen voldoen aan luchttechnische eisen, maar ook voldoende vierkante meters bieden voor therapeutische activiteiten.
Duurzaamheid en Energiebeheer
Een opmerkelijk aspect dat naar voren komt, is de vraag naar duurzaamheid. Margriet Schuurmann (VHIG) noemt het concept van een "groene OK", waarbij de luchtbehandeling in de avonduren wordt verlaagd om kosten en CO2-uitstoot te besparen. Hoewel de richtlijn primair over infectiepreventie gaat, is er binnen de werkgroep erkenning voor de noodzaak om rekening te houden met duurzaamheid. Voor bouw- en installatiebedrijven betekent dit dat systemen moeten worden ontworpen met het oog op energie-efficiëntie, zonder afbreuk te doen aan de veiligheid. Het zoeken naar een balans tussen "huis voor patiënt" en energiebesparing is een uitdaging voor toekomstige renovatieprojecten.
Financiële Gevolgen
De bronnen vermelden dat er geen significante financiële gevolgen worden verwacht, voornamelijk omdat 90% van de instellingen al voldoet. Dit impliceert dat de bouwkundige standaard in de sector reeds hoog is. Voor projecten die wel moeten worden aangepast, is het waarschijnlijk dat de kosten beperkt blijven tot specifieke aanpassingen in ventilatiesystemen of roosterposities, aangezien de basisstructuur vaak al aanwezig is.
Conclusie
De SRI Richtlijn Isolatie in de langdurige zorg biedt een duidelijk kader voor de bouw- en renovatiesector binnen de gezondheidszorg. De richtlijn benadrukt de noodzaak van gecontroleerde ventilatie, inclusief drukverschil en optimale positionering van luchtroosters, om infectierisico's te minimaliseren. Hoewel de bronnen geen gedetailleerde technische specificaties bieden voor bouwtekeningen, geven ze wel aan dat de huidige praktijk al sterk is ingericht op deze normen.
Voor professionals in de bouw en renovatie is de belangrijkste les dat isolatiekamers meer zijn dan alleen gesloten deuren; ze zijn onderdeel van een complex systeem van luchtbeheer en ruimtelijke indeling. Daarnaast is er een groeiende bewustwording van de noodzaak om duurzaamheidsdoelen te integreren in deze hoogwaardige zorgomgevingen. De richtlijn bevestigt dat infectiepreventie een integraal onderdeel is van modern bouwkundig ontwerp in de zorg.