MRSA, ofwel meticilline-resistente Staphylococcus aureus, is een bacterie die resistent is tegen veel gangbare antibiotica. De verspreiding van deze bacterie in zorg- en woonomgevingen vormt een significant risico voor patiënten en bewoners. Het voorkomen van verspreiding vereist strikte hygiëneprotocollen en isolatiemaatregelen. Hoewel de contextdocumenten specifiek betrekking hebben op de zorgsector, bieden de beschreven maatregelen en principes essentiële inzichten voor iedereen die betrokken is bij de bouw, renovatie of het onderhoud van faciliteiten waar kwetsbare personen verblijven. Dit artikel vat de belangrijkste procedures en vereisten samen zoals vastgelegd in de protocollen van onder andere Zipnet en Erasmus MC, en bespreekt de implicaties voor huisvesting en facility management.
Doel en noodzaak van MRSA-isolatie
Het primaire doel van het MRSA-isolatieprotocol is het voorkomen van de verspreiding van de MRSA-bacterie. De maatregelen zijn erop gericht te verhinderen dat de bacterie via contact met handen, kleding of materialen wordt overgedragen. Dit beschermt zowel de cliënten als de medewerkers. De behandelend arts bepaalt of een cliënt in isolatie moet worden opgenomen. Dit gebeurt op basis van een risico-inventarisatie. De isolatie is van toepassing bij werkzaamheden zoals lichamelijke verzorging, wondverzorging, het opmaken van bedden en schoonmaak van de kamer. Enkel gespreksvoering valt hier niet onder.
Risicocategorieën en indicaties
Hoewel de specifieke definities van risicocategorieën in de gegeven data niet volledig zijn uitgewerkt, wordt duidelijk dat er onderscheid wordt gemaakt tussen verschillende groepen. Er is sprake van 'cliënten die drager zijn' en cliënten met een 'hoog risico op MRSA-dragerschap'. Ook wordt melding gemaakt van de complexiteit rondom V-MRSA (verpleeghuis-gerelateerde MRSA) en de vraag welke maatregelen hier exact voor nodig zijn. De inspectie (IGJ) signaleert dat er behoefte is aan duidelijkheid over definities, zoals wat precies als 'invasief' moet worden beschouwd. Voor de bouw- en vastgoedsector is het relevant om te weten dat isolatiemaatregelen vaak afhankelijk zijn van dergelijke medische classificaties, wat invloed kan hebben op de inrichting van kamers.
Fysieke eisen aan isolatieruimten
De fysieke inrichting van een isolatieruimte is cruciaal voor het slagen van de isolatie. De volgende eisen worden gesteld:
- Eenpersoonskamer: De cliënt wordt verpleegd op een eenpersoonskamer.
- Eigen sanitair: De cliënt dient te beschikken over een eigen badkamer en toilet.
- Sluis (Ziekenhuiscontext): In ziekenhuissituaties, zoals beschreven door Erasmus MC, ligt de patiënt in een kamer met een 'sluis'. Dit is een extra ruimte die voorkomt dat micro-organismen de gang opkomen. De deuren van de kamer en de sluis moeten dicht blijven.
Voor woningbouw of verpleeghuizen betekent dit dat de beschikbaarheid van aparte sanitaire voorzieningen per kamer een vereiste is. Ook de luchtdrukregulering (zoals in ziekenhuizen met sluis) is een technisch aspect dat bij renovatie of bouw moet worden overwogen, hoewel dit in de gegeven data over verpleeghuizen niet expliciet wordt genoemd.
Hygiënemaatregelen en gedragsregels
De basis van MRSA-preventie ligt in strikte hygiëne. De protocollen benadrukken de volgende maatregelen:
- Handhygiëne: Gebruik van handendesinfectans, vloeibare zeep en papieren handdoekjes.
- Persoonlijke Beschermende Materialen (PBM): Medewerkers dragen handschoenen, beschermende kleding (vochtwerend isolatieschort met lange mouw), en een mondkapje.
- Schoonmaak: Gebruik van desinfectiemiddelen (alcohol 70%). Voor einddesinfectie wordt de ruimte gereinigd en gedesinfecteerd, inclusief oppervlakken, tastvlakken, vloer, spatzones muur, sanitair en herbruikbare materialen zoals afstandsbedieningen.
- Wasgoed: Wasgoed (linnengoed, kleding, handdoeken) moet zorgvuldig worden behandeld.
De data meldt dat schoonmakers die contact hebben met de omgeving van de cliënt ook de maatregelen moeten volgen. Dit is essentieel voor facility management en schoonmaakbedrijven die betrokken zijn bij zorginstellingen.
Organisatorische maatregelen
Naast de fysieke en hygiënische maatregelen zijn organisatorische afspraken van groot belang:
- Verantwoordelijkheden:
- Medisch behandelaar: Stelt isolatie in, informeert de cliënt, beslist over opheffing en coördineert.
- Leidinggevende: Informeert medewerkers, zorgt voor bezetting en beschermende middelen.
- Werkgever: Biedt materialen aan die voldoen aan normen (zoals NEN).
- Beperking contact: Het aantal medewerkers dat de MRSA-cliënt verzorgt, wordt beperkt.
- Planning: Verzorging van een MRSA-cliënt wordt zo veel mogelijk als laatste gepland.
- Medewerkers met huidafwijkingen: Medewerkers met eczeem of psoriasis mogen niet betrokken worden bij de verzorging.
Specifieke regels voor bewoners en bezoek
In de ziekenhuissituatie (Erasmus MC) gelden specifieke regels voor bewoners (patiënten) en bezoek:
- Patiënten: Zij mogen de kamer niet uit zonder overleg. Bij verplaatsing naar een onderzoek dragen ze een mondkapje en schone kleding. Revalidatie buiten de kamer is niet toegestaan.
- Bezoek: Kinderen onder de 12 jaar mogen alleen na overleg met de verpleegkundige op bezoek. Bezoekers moeten zich melden.
Knelpunten en toekomstige ontwikkelingen
Uit de documenten blijkt dat er knelpunten bestaan in de uitvoering van isolatieprotocollen. Er is behoefte aan duidelijkheid over definities (zoals 'invasief') en over de maatregelen voor V-MRSA. Ook de vraag of reinigingsmethoden zoals UV-licht en waterstofperoxide, naast chloor en alcohol, kunnen worden opgenomen in richtlijnen, leeft. De SRI (Samenwerkingsverband Richtlijnen Infectiepreventie) werkt aan een herziening van de richtlijnen om een breed draagvlak te realiseren en één richtlijn te creëren voor ziekenhuizen, verpleeghuizen en woonzorgcentra.
Conclusie
De maatregelen rondom MRSA-isolatie zijn complex en vereisen een gecoördineerde aanpak van medisch personeel, management en facility management. Voor de bouw- en vastgoedsector is het van belang dat woningen en zorgkamers voldoen aan de basisvereisten: eenpersoonskamers met eigen sanitair. Daarnaast is de inrichting van de ruimte (zoals de aanwezigheid van een sluis in ziekenhuizen) en de keuze voor materialen die geschikt zijn voor desinfectie van groot belang. De protocollen benadrukken dat preventie van verspreiding een gezamenlijke verantwoordelijkheid is, waarbij zowel medische als organisatorische en fysieke maatregelen onmisbaar zijn.