Inleiding
In ziekenhuizen en zorginstellingen is het voorkomen van de verspreiding van infecties een absolute prioriteit. Wanneer basis hygiënemaatregelen ontoereikend zijn om de overdracht van micro-organismen zoals bacteriën en virussen te voorkomen, worden isolatiemaatregelen geïmplementeerd. Druppel-contact isolatie is een specifieke vorm van infectiepreventie die wordt toegepast wanneer een patiënt een (mogelijk) besmettelijke bacterie of virus bij zich draagt, of wanneer sprake is van situaties waarin algemene hygiëne niet voldoende is, zoals bij lekkende wonden of diarree. Ook dragerschap van bacteriën die resistent zijn voor antibiotica kan een reden zijn voor isolatie.
Deze maatregelen zijn erop gericht de verspreiding naar andere patiënten, bezoekers en ziekenhuismedewerkers te stoppen. De overdracht vindt vaak plaats via druppels over een afstand van ongeveer 1,5 meter, bijvoorbeeld bij hoesten of braken, of via direct en indirect contact via handen en materialen. Hoewel de isolatie noodzakelijk is voor de veiligheid van iedereen in de zorgomgeving, heeft deze geen consequenties voor de medische behandeling van de patiënt; deze kan altijd doorgaan. Het begrip van deze maatregelen is essentieel voor een effectieve samenwerking tussen patiënten, bezoekers en zorgverleners.
Druppel- en Contactisolatie: Definities en Toepassingen
Isolatieverpleging is een brede term die verschillende methoden omvat om de verspreiding van micro-organismen tegen te gaan. Binnen de context van de ziekenhuiszorg onderscheiden we verschillende soorten isolatie, waaronder contactisolatie en druppelcontactisolatie. Hoewel deze termen vaak samen worden genoemd, hebben ze specifieke implicaties voor de benodigde persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) en gedragsregels.
Wanneer wordt isolatie toegepast?
De noodzaak voor isolatie ontstaat wanneer een patiënt een besmettelijke aandoening heeft of drager is van een micro-organisme dat schadelijk kan zijn voor anderen. Bronnen benadrukken dat isolatie wordt ingesteld om overdracht te voorkomen. De redenen kunnen variëren: - Een patiënt draagt een (mogelijk) besmettelijke bacterie of virus bij zich. - Er is sprake van een bacterie die minder of niet gevoelig is voor verschillende soorten antibiotica (resistentie). - Situaties waarbij de algemene hygiënemaatregelen onvoldoende zijn, zoals bij open wonden of oncontroleerbare lichaamsafscheiding.
De opstelling van de isolatie
In de meeste gevallen vindt druppel-contact isolatie plaats op een eenpersoonskamer. Sommige bronnen vermelden expliciet dat dit kan zijn "met sluis", wat dient als extra barrière tegen besmetting van de gang. Wanneer een eenpersoonskamer niet beschikbaar is, spreekt men soms over "eilandverpleging" of "gemengd cohort". Hierbij liggen patiënten met verschillende isolatie-indicaties op één zaal, waarbij persoonlijke beschermingsmiddelen strikt persoonsgebonden worden ingezet. Dit vereist een zeer georganiseerde werkstructuur om kruisbesmetting te voorkomen.
Maatregelen voor Medewerkers: Persoonlijke Beschermingsmiddelen en Hygiëne
Voor zorgmedewerkers gelden strikte protocollen bij het betreden van de kamer van een patiënt onder druppel-contact isolatie. Deze maatregelen zijn erop gericht zowel de patiënt als zichzelf te beschermen.
Benodigde Persoonlijke Beschermingsmiddelen (PBM)
De samenstelling van de PBM hangt af van de specifieke isolatievorm en de handeling die wordt uitgevoerd. Voor druppel-contact isolatie worden de volgende middelen genoemd: - Mondneusmasker: Dit is verplicht voor medewerkers die de kamer betreden. Het dient ter bescherming tegen druppelinfecties. - Handschoenen: Deze worden gedragen bij direct contact met de patiënt of diens directe omgeving. - Schort: Een schort wordt gedragen op indicatie, vaak bij handelingen waarbij het risico op besmetting van de kleding bestaat. - Spatbril: Sommige bronnen vermelden het dragen van een spatbril als onderdeel van de volledige bescherming bij druppelisolatie, vooral bij risicovolle handelingen.
Handhygiëne
Naast het dragen van PBM is handhygiëne de hoeksteen van infectiepreventie. Medewerkers moeten handhygiëne toepassen bij het betreden en verlaten van de kamer, en tussendoor bij verpleegkundige en medische handelingen. Dit kan door het wassen van de handen met water en zeep of het gebruik van handalcohol.
Maatregelen voor Patiënten: Gedrag en Bewegingsvrijheid
Hoewel de patiënt het centrale punt is van de isolatie, rusten er ook op hem of haar verantwoordelijkheden om de maatregelen effectief te maken.
Verblijf op de kamer
De basisregel is dat de patiënt in principe op zijn kamer blijft. De deur van de kamer moet gesloten blijven tijdens het verblijf. Dit is cruciaal om de verspreiding van druppels via de gang te beperken. Op de deur wordt vaak een isolatiekaart geplaatst met specifieke instructies voor bezoek en medewerkers.
Verplaatsingen binnen het ziekenhuis
Patiënten mogen de kamer verlaten indien dit noodzakelijk is voor hun behandeling, bijvoorbeeld voor oefentherapie of specifieke onderzoeken. Dit gebeurt echter alleen in overleg met de verpleging. Wanneer de kamer wordt verlaten, gelden de volgende strikte voorwaarden: - Het dragen van een mondneusmasker. - Toepassen van handhygiëne. - Geen fysiek contact met andere patiënten. - Geen gebruik maken van algemene toiletten of gemeenschappelijke ruimtes zoals de huiskamer of het restaurant.
Onderzoeken op andere afdelingen kunnen in principe gewoon doorgaan. In dat geval zal een medewerker de patiënt halen en begeleiden.
Onderzoek en behandeling
Voor onderzoek of behandeling op de eigen kamer of elders gelden dezelfde maatregelen. De patiënt dient zich te houden aan de instructies van het personeel omtrent het dragen van beschermende kleding en het toepassen van hygiëne.
Maatregelen voor Bezoekers: Instructies en Verantwoordelijkheden
Bezoek is in de regel toegestaan, zelfs voor zwangere vrouwen, mits zij gezond zijn. Echter, bezoekers moeten zich houden aan de regels om besmetting te voorkomen.
Meldplicht en Instructie
Voordat bezoek de kamer betreedt, moeten zij zich melden bij de verpleging. De verpleging zal het bezoek instrueren over de te nemen maatregelen. Deze instructie is bindend.
Bescherming en Hygiëne in de Kamer
In de kamer draagt het bezoek een mondneusmasker. Dit masker moet worden afgedaan wanneer de kamer wordt verlaten (in de sluis of direct bij de uitgang). Na het bezoek en voordat de kamer wordt verlaten, dient het bezoek de handen te desinfecteren met handalcohol.
Gezondheidscheck
Bezoekers mogen niet op bezoek komen wanneer zij verkouden zijn of koorts hebben. Dit is een extra maatregel om kwetsbare patiënten te beschermen. Voor kinderen jonger dan 12 jaar geldt dat altijd overleg met de arts moet plaatsvinden voordat toelating mogelijk is.
Gedrag na bezoek
Na bezoek aan een geïsoleerde patiënt wordt bezoekers verzocht het ziekenhuis direct te verlaten. Zij mogen geen andere patiënten of plekken in het ziekenhuis bezoeken na hun bezoek. Dit voorkomt dat bezoekers als vector kunnen fungeren voor het verspreiden van micro-organismen naar andere delen van de instelling.
Technische Aspecten en Definities
Om de maatregelen goed te begrijpen, is het nuttig de terminologie rondom persoonlijke beschermingsmiddelen en isolatievormen te kennen.
Filtering Facepiece Particles (FFP)
Bij sommige isolatievormen of specifieke handelingen kunnen ademhalingsbeschermingsmaskers nodig zijn. De term FFP (Filtering Facepiece Partikel) verwijst naar de filtercapaciteit. - FFP1: Beschermt tegen fijne stofdeeltjes. - FFP2 en FFP3: Bieden steeds meer bescherming tegen micro-organismen. Hoe hoger het getal, hoe meer de ingeademde lucht wordt gefilterd. Hoewel de bronnen FFP niet expliciet koppelen aan druppel-contact isolatie, is het onderdeel van de bredere context van infectiepreventie in de zorg.
Eilandverpleging vs. Cohortverpleging
De bronnen maken onderscheid in hoe patiënten met verschillende isolatie-indicaties worden gehuisvest indien eenpersoonskamers schaars zijn. - Eilandverpleging: Patiënten met verschillende verwekkers of isolatie-indicaties (en soms patiënten zonder isolatie) liggen samen op één zaal. Persoonlijke beschermingsmiddelen worden strikt persoonsgebonden ingezet. Algemene voorzorgsmaatregelen (handhygiëne) gelden voor iedereen, maar het masker en de bril kunnen doorgedragen worden bij het wisselen van patiëntenzorg, mits deze niet vervuild zijn. - Dit in tegenstelling tot cohortverpleging, waarbij patiënten met dezelfde verwekker bij elkaar worden gelegd.
Maatregelen na Onthouding en Thuissituatie
Een belangrijk aspect van infectiepreventie is de overgang van ziekenhuis naar huis of een andere zorginstelling.
Thuis
Wanneer een patiënt ontslagen wordt naar de thuissituatie, zijn de isolatiemaatregelen in principe niet meer nodig. De behandelend arts of verpleegkundige zal dit beoordelen en meedelen.
Verpleeg- of Verzorgingshuis / Thuiszorg
Indien de patiënt na ontslag wordt opgenomen in een verpleeg- of verzorgingshuis of thuiszorg ontvangt, wordt de nieuwe zorgverlener geïnformeerd over de juiste maatregelen. Dit zorgt voor een veilige voortzetting van de zorg en voorkomt dat besmetting wordt overgedragen in de nieuwe woon- of zorgomgeving.
Conclusie
Druppel-contact isolatie is een essentiële maatregel in de ziekenhuishygiëne om de verspreiding van bacteriën en virussen te beperken. De maatregelen zijn duidelijk gedefinieerd voor alle betrokken partijen: medewerkers, patiënten en bezoekers. Medewerkers dragen specifieke persoonlijke beschermingsmiddelen zoals mondneusmaskers, handschoenen en eventueel schorten, en passen strikte handhygiëne toe. Patiënten verblijven op een eenpersoonskamer en mogen deze alleen onder voorwaarden verlaten. Bezoekers zijn welkom maar moeten zich melden, een mondneusmasker dragen en handhygiëne toepassen.
Deze maatregelen zijn niet alleen van toepassing tijdens het verblijf, maar hebben ook implicaties voor de ontslagplanning, waarbij zorgverleners in de thuissituatie worden geïnformeerd. Door het nauwgezet opvolgen van deze protocollen wordt een veilige omgeving gecreëerd voor herstel en zorg.