Purschuim, of polyurethaanschuim, is een wereldwijd veelgebruikt en veelzijdig isolatiemateriaal dat in Nederland al decennialang wordt toegepast in zowel nieuwbouw als renovatieprojecten. Het materiaal staat bekend om zijn uitstekende isolerende eigenschappen en het vermogen om naadloos aan te brengen, wat resulteert in een hoge luchtdichtheid. In de context van duurzaam bouwen en woningisolatie is het essentieel om de specifieke kenmerken, voor- en nadelen, en de juiste toepassingsmethoden van purschuim te begrijpen. Dit artikel biedt een gedetailleerd overzicht van purschuim als isolatiemateriaal, gebaseerd op technische data en praktische toepassingen.
Wat is Purschuim?
Purschuim ontstaat uit een chemische reactie tussen twee basiscomponenten: polyol en een isocyanaat (zoals PMDI). Wanneer deze componenten in een speciaal spuitpistool worden samengevoegd, ontstaat polyurethaan. Aan dit mengsel wordt een blaasmiddel toegevoegd. Door de reactiewarmte en het lage kookpunt van het blaasmiddel (minder dan 25°C) gaat dit middel "koken", wat resulteert in de vorming van gasbelletjes. Hierdoor zet het vloeibare mengsel expanderend uit en hardt het uit tot een schuim met een gesloten celstructuur.
Deze gesloten celstructuur is kenmerkend voor het type purschuim dat vaak voor isolatie wordt gebruikt. Het maakt het materiaal compact, sterk en drukbestendig. De vele gasbelletjes in het geëxpandeerde schuim zijn verantwoordelijk voor de warmte-isolatie. Moderne blaasmiddelen, zoals HFO (hydrofluoroolefin), hebben geen aantastende werking op de ozonlaag, wat bijdraagt aan een milieuvriendelijker profiel.
Technische Eigenschappen en Isolatiewaarde
Een van de belangrijkste redenen voor de populariteit van purschuim is de hoge isolatiewaarde. Purschuim heeft een lage warmtegeleidingscoëfficiënt (lambdawaarde), variërend van ongeveer 0,025 tot 0,031 W/mK. Een lage lambdawaarde betekent dat materiaal een effectieve barrière vormt tegen warmteverlies. Hierdoor kan met een relatief dunne laag purschuim al een aanzienlijke isolatiewaarde worden bereikt, wat ruimtebesparend kan zijn in vergelijking met andere materialen.
Andere technische eigenschappen die in de literatuur worden genoemd, zijn: - Vochtbestendigheid: Purschuim is waterdicht en zeer vochtbestendig. Dit maakt het geschikt voor toepassingen waar vocht een rol kan spelen, zoals kruipruimtes. - Hechting: Het materiaal heeft een uitstekende hechting op diverse ondergronden, waaronder steen, hout, beton, kunststof, glas, metselwerk en metaal. - Vullend vermogen: Door de expanderende eigenschappen vult purschuim gaten, scheuren en naden volledig op, wat bijdraagt aan de luchtdichtheid van de constructie. - Levensduur: Polyurethaan wordt beschouwd als een stabiel en vormvast materiaal met een lange levensduur.
Toepassingsgebieden
Purschuim kan op diverse manieren in en rondom de woning worden toegepast.
Vloerisolatie
Voor vloerisolatie wordt purschuim vanuit de kruipruimte tegen de onderkant van de vloer gespoten. Door de expanderende werking worden alle kieren en gaten gedicht, wat niet alleen warmteverlies tegengaat, maar ook vocht uit de kruipruimte kan weren. Leidingen die in de kruipruimte aanwezig zijn, vormen geen belemmering; het schuim spuit eromheen en sluit ze naadloos in. Het purschuim dat voor vloerisolatie wordt gebruikt, heeft vaak een gemiddelde lagere lambdawaarde dan PUR voor spouwmuurisolatie.
Spouwmuurisolatie
Purschuim is ook geschikt voor het isoleren van spouwmuren. Een vereiste is dat de spouw minimaal 3 centimeter breed is. De isolatie wordt aangebracht door een patroon van gaten in de voegen van de buitengevel te boren, waarna het PUR-schuim in de spouw wordt gespoten. Dit zorgt voor een naadloze isolatielaag die de warmte binnenhoudt en tocht tegengaat.
Dakisolatie en Kieren
Hoewel de focus in de bronnen ligt op vloeren en muren, wordt purschuim ook genoemd voor het dichten van kieren en naden om geluidsoverlast en tocht te verminderen. De techniek van vloeibaar aanbrengen en uitzetten maakt het geschikt voor ruimtes die moeilijk bereikbaar zijn of een complexe vorm hebben.
Vergelijking met Alternatieven: PUR Platen
Naast purschuim in spuitvorm zijn er ook PUR-isolatieplaten. Deze platen hebben ongeveer dezelfde isolatiewaarde als de schuimvariant. Een significant voordeel van platen is dat er geen blaasmiddel met een verfachtige geur wordt gebruikt bij de aanbreng, en bewoners hoeven het huis niet te verlaten tijdens de installatie.
Echter, het aanbrengen van platen op moeilijk bereikbare plekken is lastiger. Daarnaast is er bij platen een grotere kans op kieren, die zorgvuldig met tape moeten worden afgedicht om de isolatiewaarde te garanderen. Andere alternatieven die worden genoemd voor dak- en spouwmuurisolatie zijn glaswol, steenwol, EPS-platen, Icynene (opencellig spuitisolatie), vlaswol, hennep, katoen, schapenwol, houtwol en cellulose. Voor spouwmuurisolatie worden isolatieparels genoemd als een uitstekend alternatief voor PUR-schuim.
Duurzaamheid en Milieuoverwegingen
De duurzaamheid van purschuim kan vanuit verschillende perspectieven worden bekeken.
Energiebesparing
Door de hoge isolatiewaarde en het vermogen om woningen luchtdicht te maken, levert purschuim een significante bijdrage aan energiebesparing. Dit verlaagt de CO2-uitstoot en maakt woningen klimaatbestendiger (warm in de winter, koel in de zomer).
Levensduur en Materiaalgebruik
De lange levensduur van polyurethaan wordt gezien als een duurzaamheidsvoordeel, aangezien het materiaal lang meegaat en zijn isolerende werking behoudt.
Gezondheid en Veiligheid
Er is discussie over de gezondheidsrisico's van purschuim. De bronnen geven aan dat bij correcte en deskundige toepassing geen gevaar zou opleveren voor mens, dier of milieu. Desondanks is het een chemisch product. Bij het aanbrengen van gespoten purschuim kunnen vluchtige stoffen vrijkomen (zoals de geur van het blaasmiddel), waardoor het soms wordt aanbevolen om de woning tijdelijk te verlaten. Ook het verwijderen van purschuim wordt als lastig beschouwd; het materiaal moet worden verpulverd om te verwijderen, in tegenstelling tot isolatieplaten die makkelijker zijn te demonteren.
Specifieke Toepassing per Materiaal
Een belangrijke overweging bij de keuze voor purschuim is het type ondergrond. Purschuim met een gesloten celstructuur is niet geschikt voor houten vloeren. Hout heeft de eigenschap te "ademenen", en luchtdicht afsluiten met een gesloten-cel materiaal zoals PUR kan problemen veroorzaken, zoals houtrot door opgesloten vocht.
Praktische Uitvoering
Voor het aanbrengen van purschuim is speciale apparatuur vereist. Meestal wordt gewerkt met een purpistool of een tweecomponentenspuit. Deze apparatuur zorgt ervoor dat de twee basiscomponenten (polyol en isocyanaat) op het juiste moment en in de juiste verhouding worden gemengd net voordat ze de spuit verlaten. Dit is essentieel voor een homogeen en kwalitatief hoogwaardig schuim.
Het werken met purschuim vereist vakmanschap. Omdat het mengsel nog vloeibaar is op het moment van spuiten, kan het de diepste en moeilijkste plekken bereiken. Echter, ondeskundige aanbreng kan leiden tot onregelmatigheden of onvoldoende isolatie. Daarom wordt vaak aangeraden om professionele bedrijven in te schakelen, vooral voor grootschalige toepassingen zoals vloer- of spouwmuurisolatie.
Conclusie
Purschuim is een hoogwaardig isolatiemateriaal met een uitstekende isolatiewaarde, een sterk vullend vermogen en de mogelijkheid tot naadloze aanbreng. Het is zeer effectief voor het isoleren van vloeren en spouwmuren, en het dichten van kieren. De technische eigenschappen, zoals drukbestendigheid en vochtbestendigheid, maken het geschikt voor diverse bouwsituaties.
Bij de keuze voor purschuim moeten echter specifieke randvoorwaarden in acht worden genomen. Het is niet geschikt voor houten constructies vanwege de luchtdichte afsluiting. Ook het verwijderen van het materiaal is complex. Hoewel bronnen stellen dat het materiaal bij deskundige toepassing veilig is, blijft het een chemisch product dat bij aanbreng geurhinder kan veroorzaken. Alternatieven zoals isolatieplaten (PUR/PIR) of natuurlijke materialen (zoals houtwol of schapenwol) bieden oplossingen voor specifieke voorkeuren of situaties waarbij ademend vermogen of eenvoudiger demontage prioriteit hebben. Een zorgvuldige afweging van de bouwkundige situatie en gewenste eigenschappen is cruciaal voor een succesvol isolatieproject.