De woningbouwsector in Nederland heeft in de afgelopen jaren een significante verschuiving doorgemaakt naar een hogere energie-efficiëntie. Het jaar 2019 vormt hierin een belangrijk keerpunt, zowel voor nieuwbouwprojecten als voor bestaande woningen die gerenoveerd worden. In dit artikel bespreken we de specifieke isolatiewaarden (Rc-waarden) die golden voor woningen gebouwd vóór en na 2019, de technische eisen zoals vastgelegd in het Bouwbesluit, en de financiële prikkels die in dat jaar beschikbaar waren voor woningeigenaren.
De Isolatienormen in het Bouwbesluit 2012
Voor het begrijpen van de isolatie-eisen vanaf 2019 is het belangrijk om eerst te kijken naar de basis die werd gelegd door het Bouwbesluit 2012. Dit besluit introduceerde minimale Rc-waarden voor verschillende onderdelen van de woning. De Rc-waarde (Thermische Doorstandweerstand) is een maat voor de isolerende werking; hoe hoger de waarde, hoe beter de isolatie.
Volgens het Bouwbesluit 2012 golden de volgende minimale waarden: - Gevelisolatie: Een Rc-waarde van minimaal 4,5. - Dakisolatie: Een Rc-waarde van minimaal 6,0. - Vloerisolatie: Een Rc-waarde van minimaal 3,5. - Beglazing: Minimaal HR++ glas, met de introductie van triple glas.
Deze woningen waren door deze isolatienormen uitstekend geschikt voor moderne verwarmingssystemen, zoals hybride warmtepompen en zonne-energie, omdat het warmteverlies beperkt werd.
Verschuiving naar BENG-eisen en Nieuwbouw vanaf 2019
Vanaf 2019 vond er een belangrijke ontwikkeling plaats in de bouwregelgeving, specifiek voor nieuwbouw. De focus verschoof naar nog strengere eisen voor energieprestaties ter voorbereiding op een aardgasvrije toekomst. Per 1 januari 2021 werden de BENG-eisen (Bijna Energie Neutrale Gebouwen) verplicht, maar de ontwikkelingen hiervoor startten al in 2019. De BENG-eisen vervingen de oude energieprestatiecoëfficiënt (EPC) en richten zich op drie kernwaarden: het beperken van de energiebehoefte, het beperken van primair fossiel energieverbruik, en het stimuleren van hernieuwbare energie.
De isolatiewaarden voor woningen vanaf 2019 (en vanaf 2021 verplicht in nieuwbouw) zijn nog hoger dan die uit het Bouwbesluit 2012: - Gevelisolatie: Nog hogere Rc-waarde, vaak minimaal 4,7 of hoger. - Dakisolatie: Minimale Rc-waarde van 6,3. - Vloerisolatie: Minimale Rc-waarde van 3,70.
Deze verhoging van de isolatiewaarden is essentieel om de lage energiebehoefte te realiseren die nodig is voor bijna energieneutrale gebouwen.
Historische Isolatiewaarden: Vergelijking per Bouwjaar
Voor bestaande bouw is het vaak noodzakelijk om te weten wat de oorspronkelijke isolatiewaarden waren, vooral bij renovaties. In het kader van "rechtens verkregen niveau" mogen isolatiewaarden bij vervanging namelijk nooit lager zijn dan de destijds geldende normen. Hieronder een overzicht van de ontwikkeling van de Rc-waarden voor woningen (exclusief woonwagens en drijvende bouwwerken) over de afgelopen decennia.
Overzicht Rc-waarden per constructieonderdeel
De volgende tabel toont de historische Rc-waarden voor standaard woningbouw:
| Scheidingsconstructie | Bouwjaarklasse | Rc-waarde [m²·K/W] |
|---|---|---|
| Vloer (boven kruipruimte of direct op ondergrond) | 1965 - 1975 | 0,17 |
| 1975 - 1983 | 0,52 | |
| 1983 - 1992 | 1,30 | |
| 1992 - 2014 | 2,50 | |
| 2014 - 2021 | 3,50 | |
| Vanaf 2021 | 3,70 | |
| Gevels | 1965 - 1975 | 0,43 |
| 1975 - 1988 | 1,30 | |
| 1988 - 1992 | 2,00 | |
| 1992 - 2014 | 2,50 | |
| 2014 - 2015 | 3,50 | |
| 2015 - 2021 | 4,50 | |
| Vanaf 2021 | 4,70 | |
| Daken (grenzend aan buitenlucht) | 1965 - 1975 | 0,86 |
| 1975 - 1988 | 1,30 | |
| 1988 - 1992 | 2,00 | |
| 1992 - 2014 | 2,50 | |
| 2014 - 2015 | 3,50 | |
| 2015 - 2021 | 6,00 | |
| Vanaf 2021 | 6,30 |
Uit deze gegevens blijkt dat woningen gebouwd vóór 1992 vaak aanzienlijk minder geïsoleerd waren. Woningen gebouwd tussen 1992 en 2014 voldeden aan een basisniveau (Rc 2,5), maar waren vaak nog niet voorbereid op de huidige strengere normen of het plaatsen van warmtepompen zonder extra isolatie.
Praktische Isolatieadviezen voor Bestaande Woningen
Voor woningeigenaren is het vaak lastig in te schatten of extra isolatie nodig is. De benadering verschilt per bouwperiode.
Woningen gebouwd tussen 1983 en 1999
Woningen uit deze periode waren tijdens de bouw al redelijk geïsoleerd. Volgens de bronnen hebben deze huizen vaak dak-, gevel- en vloerisolatie. Extra isolatie is hier vaak niet strikt noodzakelijk. Echter, voor meer comfort en energiebesparing kan het nuttig zijn om naden en kieren te dichten met tochtstrips. Een effectieve stap om het huis energieneutraal te maken, is het vervangen van het glas door triple glas of isolerende kozijnen en deuren.
Woningen gebouwd tussen 2000 en 2021
De daken, vloeren en gevels van huizen gebouwd na 2000 zijn zeer goed geïsoleerd. In deze woningen zit standaard HR++-glas en soms triple glas. Extra isoleren is hier meestal niet nodig. Net als bij de vorige categorie kan het raadzaam zijn om te kijken naar de kierdichtheid van de woning.
Risico's bij Dakisolatie
Bij het isoleren van daken is voorzichtigheid geboden. Dakisolatie aan de binnenzijde gaat het makkelijkst met materialen als minerale wol of piepschuim. Hierbij is het essentieel om dampremmende folie te gebruiken om condensatie en daarmee houtrot te voorkomen. De buitenzijde van het dak isoleren is een ingrijpende klus; het dak wordt hoger, wat aanpassing van goten en andere elementen vereist. Dergelijke werkzaamheden worden aanbevolen uit te besteden aan een professioneel klus- of isolatiebedrijf. Ook bij het extra isoleren van bestaande constructies wordt advies van een expert aanbevolen vanwege de risico's op bouwkundige problemen.
Renovatie en de Wettelijke Eisen (Ingrijpende Renovatie)
Bij het vervangen of vernieuwen van een bestaande isolatielaag in een bestaand gebouw, gelden specifieke regels. Als het gebouw niet valt onder de definitie van "ingrijpende renovatie" (waarbij vaak geldt dat het renovatiewerk meer dan 25% van de oppervlakte van de schil betreft), gelden de volgende twee regels:
- Rechtens verkregen niveau: De RC-waardes mogen nooit lager zijn dan de isolatiewaarden die destijds bij de bouw van het pand golden. Dit niveau wordt bepaald aan de hand van het bouwjaar en de historische RC-waardes.
- Minimumeisen onafhankelijk van rechtens verkregen niveau: Onafhankelijk van het oorspronkelijke niveau mogen de isolatiewaarden nooit lager zijn dan:
- Vloer: RC 2,6
- Gevel: RC 1,4
- Dak: RC 2,1
Voorbeeld: Bij het vervangen van isolatie in een woning uit 2019, waarbij de oorspronkelijke waarden waren: vloer 3,5, gevel 4,5 en dak 6,0, moeten deze waarden (het rechtens verkregen niveau) worden aangehouden. Omdat deze hoger zijn dan de bovengenoemde minimumeisen, geldt dat de isolatie moet voldoen aan de hogere waarden van 3,5, 4,5 en 6,0.
Financiële Stimulering: Subsidie Energiebesparing Eigen Huis (SEEH) in 2019
Naast technische normen was er in 2019 ook een financiële regeling actief om isolatie te stimuleren. De Subsidie Energiebesparing Eigen Huis (SEEH) werd vanaf september 2019 weer beschikbaar gesteld door de Rijksoverheid. De reden voor deze subsidie was mede een gevolg van de uitspraak in de Urgenda-zaak, waarin de overheid werd gelast meer effectieve klimaatacties te ondernemen om de CO2-uitstoot te verminderen.
Voorwaarden en Duur
De regeling liep van 15 augustus 2019 tot en met 31 december 2020. De subsidieaanvraag kon vanaf 2 september 2019 worden ingediend. De Rijksoverheid had hiervoor € 84 miljoen euro beschikbaar gesteld.
Maatregelen die in aanmerking kwamen
Om in aanmerking te komen voor de SEEH-subsidie dienden woningeigenaren minimaal twee energiebesparende maatregelen uit te voeren. De volgende isolatiemaatregelen kwamen in aanmerking: - Spouwmuurisolatie - Vloerisolatie - Dakisolatie - Zoldervloer- of vlieringvloerisolatie - Gevelisolatie - HR++ glas - Triple Glas (in combinatie met nieuw isolerend kozijn) - Bodemisolatie - Panelen in combinatie met HR++ glas - Panelen in combinatie met Triple-glas
Aanvraagprocedure en Subtleties
Er golden specifieke voorwaarden voor het aanvragen van de subsidie: - De aanvraag moest binnen 24 maanden na het uitvoeren van de werkzaamheden worden ingediend. - Voor glasisolatie was het mogelijk om een tweede keer subsidie aan te vragen, mits dit binnen 24 maanden nadat het eerste glas werd geïnstalleerd. - De woning moest een bouwjaar hebben van vóór 1 januari 2019, of er moest worden aangetoond dat de omgevingsvergunning voor het bouwwerk voor 1 juli 2018 was aangevraagd. - Monumentenstatus: Voor woningen met een monumentenstatus golden aangepaste voorwaarden, waardoor isolatie toegankelijker werd gemaakt.
Een praktische tip voor aanvragers was om werkzaamheden die binnen 24 maanden werden uitgevoerd te bundelen. Als er bijvoorbeeld eerst de vloer in de woonkamer en later de vloer in de keuken werd geïsoleerd, was het verstandiger om in één keer subsidie aan te vragen voor beide maatregelen in plaats van apart.
Conclusie
Het jaar 2019 markeert een duidelijke grens in de isolatiekwaliteit van Nederlandse woningen. Zowel voor de nieuwbouw, waar de BENG-eisen hun intrede deden met hogere Rc-waarden (vanaf 4,7 voor gevels en 6,3 voor daken), als voor de bestaande bouw, waar de SEEH-subsidie een impuls gaf aan renovaties, lag de focus op energiebesparing. Voor bestaande woningen is het van belang om het bouwjaar te kennen om te bepalen welke isolatiewaarden "rechtens verkregen" zijn. Bij renovatie mogen deze waarden nooit worden verlaagd, en gelden er minimumeisen van RC 2,6 (vloer), 1,4 (gevel) en 2,1 (dak). Hoewel woningen van na 2000 vaak al voldoende geïsoleerd zijn, bieden woningen van vóór 1992 nog aanzienlijke kansen voor energiebesparing door het verbeteren van de isolatie van schil en glas.