De isolatie van een woning is een fundamentele factor voor energiezuinigheid, wooncomfort en de waarde van een onroerende zaak. In Nederland is de kwaliteit van de isolatie sterk afhankelijk van het bouwjaar van de woning. Door de jaren heen zijn de isolatie-eisen in het Bouwbesluit aanzienlijk aangescherpt. Dit artikel biedt een gedetailleerd overzicht van de isolatiekwaliteit en de ontwikkeling van isolatiewaarden voor woningen gebouwd vóór 1975, in de periode 1975-1982, en vanaf 1982 tot heden. Hierbij wordt specifiek ingegaan op de isolatiewaarden (RC-waarden) en de energieprestatiecoëfficiënt (EPC), op basis van de beschikbare data.
Woningen gebouwd vóór 1975: Nauwelijks isolatie
Woningen die vóór 1975 zijn gebouwd, kenmerken zich door een gebrek aan geïsoleerde bouwcomponenten. Volgens de beschikbare gegevens is er bij deze woningen sprake van een minimale of afwezige isolatie van het dak, de vloer en de muren. Ook enkel glas was destijds de standaard.
Kenmerken en ontbrekende isolatie
Voor woningen gebouwd vóór 1920 geldt dat deze vaak geen spouwmuur hebben, waardoor na-isolatie van de spouw vaak niet of slechts beperkt mogelijk is. Woningen gebouwd tussen 1920 en 1974 hebben doorgaans wel een spouwmuur, maar deze was bij de bouw niet geïsoleerd. Hoewel er in de loop der jaren wel isolatie is toegevoegd, is deze vaak verouderd en voldoet deze niet aan moderne eisen.
Uit de data blijkt dat vloerisolatie en gevelisolatie bij deze woningen over het algemeen ontbreken. Dakisolatie is eveneens afwezig, hoewel er in de loop der jaren wel isolatie is aangebracht. Echter, wanneer deze verbeteringen enige tijd geleden zijn uitgevoerd, is de kwaliteit vaak middelmatig te noemen. Recente renovaties kunnen dakisolatie van minimaal 8 cm dikte hebben opgeleverd, maar dit is geen garantie.
Aanbevelingen voor renovatie
Voor eigenaren van deze woningen is er vaak nog veel winst te behalen. Het isoleren van de vloer en het aanbrengen van HR++ of triple glas zijn essentiële maatregelen. Ook het isoleren van het dak is raadzaam, waarbij binnen isolatie met minerale wol of piepschuim een optie is, mits er dampremmende folie wordt gebruikt.
Woningen 1975-1982: De start van matige isolatie
Vanaf 1975 werden de eerste regels voor energiezuinig bouwen geïntroduceerd. Dit resulteerde in woningen met een beginnende, doch matige, isolatie. Desondanks was de isolatie destijds nog niet erg goed.
Isolatiewaarden en bouwkundige specificseringen
De isolatiewaarde (RC-waarde) voor deze woningen bedroeg bij oplevering 1,3 m²K/W. Ter vergelijking: de huidige eis voor daken bedraagt 6 m²K/W en voor gevels 4,5 m²K/W. De woningen uit deze periode zijn voorzien van matige spouwmuurisolatie (vaak slechts twee centimeter dik) en matige dakisolatie met een dikte tussen de 5 en 7 cm.
Wat het glas betreft, zijn de ramen in de woonkamer vaak uitgevoerd met standaard dubbel glas (geen HR++). De ramen op de eerste en eventueel tweede verdieping zijn vaak nog enkel glas. Vloerisolatie ontbreekt over het algemeen, hoewel er tijdens de bouw beperkte vloerisolatie is aangebracht. Door de kruipruimte te inspecteren, kan worden nagegaan of er isolatie aanwezig is; zo niet, dan kan dit alsnog worden aangebracht.
Mogelijkheden voor bij-isolatie
Voor deze woningen zijn er diverse mogelijkheden om de isolatie te verbeteren: * Spouwmuurisolatie: De bestaande, dunne isolatielaag kan vaak worden bijgevuld of in sommige gevallen (bij UF-schuim) worden vervangen. * Vloerisolatie: Het aanbrengen van vloerisolatie wordt sterk aanbevolen. * Glas: Bij vervanging van ramen en kozijnen is het raadzaam direct triple glas te laten plaatsen. * Dakisolatie: De bestaande dakisolatie kan in veel gevallen worden verbeterd.
Er dient rekening te worden gehouden met het feit dat het verkeerd aanbrengen van meerdere isolatielagen kan leiden tot vochtproblemen en houtrot. Deskundig advies is hier essentieel.
Woningen 1982-1999: Een geleidelijke verbetering
In de periode vanaf 1982 tot 1999 is een duidelijke ontwikkeling zichtbaar in de isolatiekwaliteit, mede door de introductie en aanscherping van het Bouwbesluit.
Ontwikkeling van de RC-waarde en het Bouwbesluit
Vanaf 1988 steeg de eis voor de RC-waarde in het Bouwbesluit van 1,3 naar 2,0. In 1992 werd deze eis verder verhoogd naar 2,5. Dit betekende dat woningen uit deze periode matig geïsoleerd werden opgeleverd, met dakisolatie, vloerisolatie, gevelisolatie en mechanische ventilatie. Meestal was er sprake van een HR-combiketel en dubbel glas (met name in de woonruimten).
De introductie van de EPC
In december 1995 werd de energieprestatie-eis (EPC) opgenomen in het Bouwbesluit. De EPC voor een woning in 1995 werd vastgesteld op 1,5. In 1998 werd de EPC verlaagd naar 0,8. De EPC is een maatstaf waarbij een lagere waarde duidt op een energiezuinigere woning. De ontwikkeling van de EPC zorgde ervoor dat de isolatie steeds verder werd geoptimaliseerd.
Specificaties per bouwjaar
- 1983-1991: Woningen uit deze subperiode hebben nagenoeg allemaal matige isolatie gekregen. Naast matige gevel-, vloer- en dakisolatie (dikte 5-7 cm) komt het regelmatig voor dat de slaapkamers nog enkel glas hebben.
- 1992-1999: Door de verhoging van de RC-eis naar 2,5 en de introductie van de EPC-eis (die in 2000 uitkwam op 1,0) werden de woningen in het laatste decennium van de 20e eeuw aanzienlijk beter. Mechanische ventilatie en HR-glas werden steeds meer standaard.
Voor eigenaren van woningen uit deze periode is het vaak raadzaam om het glas te vervangen door HR++ of triple glas en vloerisolatie aan te brengen indien dit ontbreekt.
Woningen vanaf 2000: Goede isolatie en verdergaande verduurzaming
Woningen gebouwd vanaf het jaar 2000 tot 2014 worden over het algemeen als goed geïsoleerd beschouwd. De ontwikkeling van de EPC en RC-waarden zette door.
EPC-ontwikkeling
De EPC-eis werd vanaf 2000 steeds strenger: * 2000: EPC 1,2 (sommige bronnen noemen 1,0) * 2006: EPC 0,8 * 2011: EPC 0,6 * 2015: EPC 0,4
Technische specificaties
Voor woningen gebouwd tussen 2000 en 2011 is standaard gebruik gemaakt van dakisolatie, vloerisolatie, gevelisolatie, mechanische ventilatie en minimaal HR+ glas. De ontwikkeling van de RC-waarde (minimaal 3,5 m²K/W in 2012) droeg bij aan een significant hoger isolatieniveau.
Conclusie
De isolatiekwaliteit van een woning is onlosmakelijk verbonden met het bouwjaar. Woningen gebouwd vóór 1975 hebben een significant isolatietekort en vereisen vaak ingrijpende maatregelen zoals vloerisolatie en hoogrendementsglas. Woningen uit de periode 1975-1982 beschikken over minimale basisisolatie (RC-waarde 1,3), maar bieden volop mogelijkheden voor verbetering via na-isolatie van spouwmuren en daken. Vanaf 1982 is een trendbreuk zichtbaar door strengere Bouwbesluit-eisen, resulterend in matige tot goede isolatie en de invoering van de EPC. Vanaf 2000 zijn woningen standaard goed geïsoleerd en voldoen ze aan steeds strengere energieprestatienormen. Voor bestaande woningeigenaren is het van essentieel belang om het bouwjaar als leidraad te gebruiken bij het bepalen van isolatiemaatregelen, waarbij deskundig advies voorkomt dat bouwfouten leiden tot vochtproblemen.