Inleiding
In de bouw- en renovatiesector, evenals in de vastgoedbeheerder die zich bezighoudt met onderhoud in de wintermaanden, is de bescherming van werknemers tegen extreme koude van cruciaal belang. Werkzaamheden in koelcellen, vriezers of buiten in winterse omstandigheden vereisen specifieke kleding die voldoet aan strikte veiligheidsnormen. De bronnen beschrijven de Europese norm EN 342, die specifiek gericht is op beschermende kleding tegen koude en lage temperaturen. Deze norm is van toepassing op omgevingen gekenmerkt door een combinatie van wind, luchtvochtigheid en temperaturen lager dan -5°C. Het begrijpen van de technische specificaties, zoals de clo-waarde, de Icler-waarde, en de klassen voor lucht- en waterdampweerstand, is essentieel voor professionals die de juiste uitrusting moeten selecteren. Dit artikel analyseert de vereisten van de EN 342 norm, de betekenis van de diverse meetwaarden en de evolutie in de meetmethodologie, op basis van de verstrekte documentatie.
Werking van Thermische Isolatie in Kleding
Voordat de specifieke normen worden besproken, is het van belang om het fysische principe van warmte-uitwisseling te begrijpen zoals beïnvloed door kleding. Kledij verandert de principes van warmte-uitwisseling niet, maar beïnvloedt deze door de coëfficiënten van convectie, straling en verdamping te wijzigen.
Een belangrijk aspect is de absorptie en reflectie van stralingswarmte. Een zwart kledingstuk absorbeert meer stralingswarmte dan een wit kledingstuk. Daarentegen reflecteert een kledingstuk dat gemetalliseerd is (zoals een speciaal pak) de thermische straling meer, waardoor het de drager beter beschermt tegen stralingswarmte of -koude.
Direct bij het bedekte huidoppervlak creëert de kleding een microklimaat. De effectiviteit van dit microklimaat hangt af van de natuurlijke ventilatie onder de kledij. De invloed van kleding op de warmte-uitwisseling is complex, maar voor klassieke kleding kan deze op een vereenvoudigde manier worden geanalyseerd aan de hand van isolatie-eenheden.
De Clo-waarde: Oorsprong en Huidig Gebruik
De eenheid voor de thermische isolatie van kleding is de "clo". De term is afgeleid van het Engelse "cloth". De definitie van 1 clo is de vestimentaire isolatie die nodig is om de thermische balans te behouden van een persoon in rust, blootgesteld aan een luchtstroom van 0,1 m/s, een temperatuur van 21°C en een relatieve vochtigheid van 50%. In de praktijk komt 1 clo overeen met de isolatie die klassieke stadskleding (zoals een pak met vest en das) biedt.
De relatie tussen de clo-waarde en de thermische isolatie is als volgt gedefinieerd: 1 clo = 0,155 m².°C/W. Om de isolatiewaarde van complete kledingstukken te bepalen, worden de waarden van de afzonderlijke onderdelen opgeteld. Verschillende kledingstukken hebben verschillende basiswaarden: - Tenniskledij: 0,5 clo - Hemd met korte mouwen, lichte broek: 0,6 clo - Overall: 0,7 clo - Hemd met lange mouwen, das: 0,8 clo - Winterkledij zonder jasje: 0,9 clo - Pak met vest en das: 1,0 clo
Historisch werd de clo-waarde gebruikt binnen de norm EN 342 om de thermische prestaties van koudebeschermende kleding te bepalen. Dit stond professionals toe om verschillende kledingstukken en materialen te vergelijken. Echter, de bronnen benadrukken dat in nieuwere versies van de EN 342-norm de clo-waarde niet meer als hoofdparameter wordt gebruikt. In plaats daarvan is de Icler-waarde geïntroduceerd. De reden voor deze wijziging is dat de Icler-waarde een nauwkeurigere bepaling van de isolatie-eigenschappen biedt onder verschillende omstandigheden, met name rekening houdend met beweging.
De EN 342 Norm: Structuur en Vereisten
De EN 342 norm is de standaard voor beschermende kleding tegen koude omgevingen. Het symbool van de norm is een ijskristal, vergelijkbaar met de EN 14058-norm. Op het label van kleding die aan deze norm voldoet, kunnen drie hoofdwaarden worden weergegeven naast het symbool: 1. Thermische basisisolatie (clo) – Let op: in nieuwere normen vervangen. 2. Thermische isolatie (Icler). 3. Luchtdoorlaatbaarheid (x). 4. Waterdampweerstand (y) – optioneel.
De norm legt geen specifieke modelvereisten op, maar eist wel dat de kleding voldoet aan de voorwaarden gesteld in de norm EN 340 (Algemene eisen voor beschermende kleding).
Thermische Isolatie (Icler)
De Icler-waarde (thermische isolatie) wordt gemeten op een statische mannequin. Deze waarde is in nieuwere versies van de norm de standaard geworden om de isolatie te bepalen. De bronnen vermelden dat deze waarde de thermische prestaties onder beweging beter reflecteert dan de statische clo-meting. De isolatie is essentieel om warmte vast te houden en het lichaam te beschermen tegen de kou. Kleding met deze eigenschappen wordt vaak "thermokleding" genoemd.
Luchtdoorlaatbaarheid (Winddichtheid)
De luchtdoorlaatbaarheid, aangeduid met de x-waarde, geeft aan hoe goed de kleding bestand is tegen wind. Blootstelling aan wind verhoogt het afkoelingsproces aanzienlijk (windchill-effect). De norm kent drie klassen voor luchtdoorlaatbaarheid: - Klasse 1: Laat de meeste lucht door (minste windbescherming). - Klasse 3: Laat de minste lucht door (hoogste windbescherming). Voor werkomgevingen met sterke wind is een hoge klasse (klasse 3) vereist.
Waterdampweerstand (Ademend Vermogen)
De waterdampweerstand, aangeduid met de y-waarde, meet hoe goed de kleding ademend is. Dit is cruciaal om te voorkomen dat de drager oververhit raakt door opbouw van transpiratievocht. Hoewel de kleding waterdicht moet zijn om nat worden door regen of sneeuw te voorkomen (wat leidt tot snelle afkoeling), moet het vocht van binnenuit kunnen ontsnappen. Ook deze waarde kent 3 klassen: - Klasse 1: Laagste waterdampweerstand (minst ademend). - Klasse 3: Hoogste waterdampweerstand (meest ademend). Een hoog ademend vermogen verbetert het comfort en voorkomt dat de gebruiker afwisselend bevriest en oververhit raakt.
Waterdichtheid
Hoewel de waterdichtheid expliciet niet wordt genoemd als een van de drie hoofdwaarden (clo/Icler, x, y) op het EN 342 label, vereist de norm wel dat de kleding bestand is tegen water om de drager te beschermen. De bronnen vermelden dat de jas wind- en waterdicht moet zijn. Dit impliceert dat de materialen waterdicht moeten zijn, hoewel de specifieke waterkolom-druk niet in de verstrekte tekst wordt gespecificeerd.
Vergelijking met Materialen in de Bouw: Lambda Waarden
Hoewel de bronnen zich richten op kleding, bevat één bron (Source 5) informatie over isolatiematerialen in de bouw, specifiek de "lambda waarde" (λ). Het is relevant voor professionals in de bouw om het verschil tussen deze isolatiebegrippen te begrijpen.
De lambda waarde (warmtegeleidingscoëfficiënt) meet hoe goed een materiaal warmte geleidt. - Hoge lambda waarde: Goede warmtegeleiding (slecht voor isolatie). - Lage lambda waarde: Slechte warmtegeleiding (goed voor isolatie).
Isolatiematerialen zoals steenwol en glaswol hebben een lage lambda waarde. In de bouw worden deze waarden vaak weergegeven als een getal achter de productnaam, bijvoorbeeld "Knauf Naturoll 037", wat duidt op een lambda waarde van 0,037 W/mK.
Het is belangrijk op te merken dat de lambda waarde betrekking heeft op materiaaleigenschappen, terwijl de clo- en Icler-waarden betrekking hebben op de prestaties van een samengesteld kledingstuk (systeem) op een menselijk lichaam.
Klassen en Classificatie van de EN 342 Norm
De EN 342 norm classificeert kleding op basis van de combinatie van de bovengenoemde prestaties. De norm is bedoeld voor mensen die in koel- en vriezercellen werken of buitendienst hebben in de winter.
De labelinformatie stelt de gebruiker in staat om te controleren of de kleding geschikt is voor de specifieke omgeving. Bijvoorbeeld, een werknemer die in een diepvries van -25°C werkt, heeft een kledingstuk nodig met een hoge Icler-waarde (en vroeger clo-waarde), gecombineerd met klasse 3 luchtdoorlaatbaarheid (winddicht) en waarschijnlijk klasse 3 waterdampweerstand (hoog ademend vermogen) om inspanning te kunnen volhouden zonder te zweten en vervolgens te bevriezen.
De norm onderscheidt verschillende klassen op basis van prestaties. De exacte indeling in klassen voor de thermische isolatie (Icler) wordt in de bronnen niet gedetailleerd weergegeven, maar het principe is dat hoe hoger de klasse, hoe beter de bescherming tegen koude.
Conclusie
De bescherming tegen koude in professionele omgevingen, zoals de bouw en het onderhoud van vastgoed, is gereguleerd door de EN 342 norm. Deze norm biedt een gestandaardiseerde methode om de geschiktheid van kleding te beoordelen.
De belangrijkste overgang in de norm is de vervanging van de traditionele clo-waarde door de Icler-waarde. Hoewel de clo-waarde nog steeds wordt vermeld en begrepen moet worden (met 1 clo overeenkomend met de isolatie van een standaard pak bij 21°C), biedt de Icler-waarde een meer realistische inschatting van de isolatie onder bewegende omstandigheden.
Voor professionals is het selecteren van de juiste kleding afhankelijk van het afwegen van drie hoofdfactoren: 1. Thermische isolatie (Icler): Voldoende om het lichaam warm te houden bij de specifieke omgevingstemperatuur. 2. Luchtdoorlaatbaarheid (x): Klasse 3 is essentieel om wind tegen te houden. 3. Waterdampweerstand (y): Klasse 3 is ideaal voor actieve werkzaamheden om vocht op te nemen en af te voeren.
Naast kleding is het begrip van thermische isolatie in de bredere zin, zoals weerspiegeld in de lambda waarde van bouwmaterialen (lage λ = goede isolator), een aanvullende kennis die essentieel is in de sector. Door de juiste normen te volgen en de technische data op de labels te interpreteren, kunnen werkgevers en werknemers de veiligheid en het comfort in koude omgevingen maximaliseren.