De energieprestatie van een woning is een doorslaggevende factor geworden in de huidige vastgoedmarkt en essentieel voor een comfortabel en betaalbaar leven. De isolatiekwaliteiten van een huis zijn sterk afhankelijk van het bouwjaar, omdat de bouwvoorschriften en de beschikbaarheid van materialen door de jaren heen aanzienlijk zijn geëvolueerd. In dit artikel presenteren we een gedetailleerd overzicht van de isolatiekwaliteiten per bouwjaar, variërend van woningen gebouwd voor 1920 tot en met de allernieuwste energieneutrale woningen. Daarnaast behandelen we de technische aspecten van gevelisolatie, de mogelijkheden voor bestaande bouw en de subsidiekansen voor woningeigenaren.
Isolatie in Woningen voor 1920
Woningen die vóór 1920 zijn gebouwd, kenmerken zich door een bouwkundige constructie waarbij isolatie nog geen rol speelde. Deze huizen zijn gebouwd met dikke muren van baksteen, maar zonder moderne isolatiematerialen. De basis van deze woningen is slecht te noemen wat betreft thermische prestaties. Er is geen sprake van spouwmuurisolatie, dakisolatie of vloerisolatie. De beglazing is standaard enkel glas. Hoewel de muren dik zijn en een bepaalde thermische massa bieden, ontbreekt het aan de isolerende werking die we tegenwoordig kennen. Hierdoor is het energieverbruik voor verwarming extreem hoog en is het comfort laag met koude muren en tocht.
Isolatie in Woningen 1920 - 1974
In de periode van 1920 tot 1974 veranderde er weinig fundamenteels wat betreft isolatie. De woningen hebben nog steeds een slechte basisisolatie. De muren zijn nog steeds massief of hebben een smalle spouw die niet geïsoleerd is. Dak- en vloerisolatie ontbreken doorgaans volledig. De beglazing blijft enkel glas. Deze huizen vereisen aanzienlijke maatregelen om te voldoen aan moderne energieprestatienormen. Het zijn vaak charmante huizen, maar ze zijn energieverslindend zonder dat er in de basis al isolatie is aangebracht.
Isolatie in Woningen 1975 - 1982
Vanaf 1975, in de nasleep van de oliecrisis, begon er langzaam aandacht te komen voor energiebesparing. Woningen uit de periode 1975-1982 hebben vaak al een smalle spouw, maar deze is nog niet geïsoleerd. Dak- en vloerisolatie zijn beperkt aanwezig of van lage kwaliteit. De beglazing is nog steeds enkel glas. De basis is nog steeds slecht te noemen, maar er zijn vaak wel mogelijkheden voor spouwmuurisolatie, mits de spouw breed genoeg is en vrij van obstakels. Dit is de periode waarin de eerste bewustwording ontstond, maar de uitvoering liet nog te wensen over.
Isolatie in Woningen 1983 - 1991
Vanaf 1983 komt er een kentering. Woningen uit de periode 1983-1991 hebben een redelijke basisisolatie. Dit is het gevolg van de eerste stappen in het Bouwbesluit. De kenmerken zijn: - Gevelisolatie: Spouwmuren worden volledig geïsoleerd. - Dakisolatie: Redelijk, maar nog niet op het huidige niveau. - Vloerisolatie: Betonvloeren worden standaard en redelijk geïsoleerd. - Beglazing: Dubbel glas op de begane grond, soms HR-glas. Verdiepingen hebben vaak nog enkel glas.
Deze woningen hebben een betere basis, maar er is nog ruimte voor verbetering. De isolatie is aanwezig, maar de kwaliteit en de luchtdichtheid zijn vaak niet optimaal vergeleken met moderne standaarden.
Isolatie in Woningen 1992 - 2014: Goede Isolatie dankzij Bouwbesluit
Het Bouwbesluit 1992 stelde strengere eisen aan de isolatie van woningen. Dit resulteerde in een aanzienlijk betere bouwkwaliteit. Woningen uit deze periode zijn goed geïsoleerd en veel warmteverlies via naden en kieren wordt voorkomen. De specifieke kenmerken zijn: - Gevelisolatie: Goede spouwmuurisolatie. - Dakisolatie: Goede dakisolatie en nadruk op luchtdichtheid. - Vloerisolatie: Goed geïsoleerde betonvloeren. - Beglazing: Vanaf 1995 wordt HR-glas gangbaar, en in de jaren 2000-2014 komt HR++ glas veelvuldig voor.
Een woning uit deze periode heeft vaak al een energielabel dat varieert van C tot A, afhankelijk van de exacte bouwjaar en het onderhoud. Extra isolatie is vaak niet noodzakelijk, maar kan wel leiden tot extra comfort en lagere energiekosten, vooral door het dichten van naden en kieren.
Isolatie in Woningen 1992 - 1999
In de subperiode van 1992 tot 1999 is de basis goed. Woningen hebben vaak dak-, gevel- en vloerisolatie. Extra isolatie is niet direct nodig voor een functionerend huis. Echter, om het comfort te verhogen en meer energie te besparen, kan het verstandig zijn naden en kieren te dichten met tochtstrips. Ook het vervangen van glas door triple glas of isolerende kozijnen en deuren is een optie om het energielabel verder te verbeteren.
Isolatie in Woningen 2000 - 2014
De daken, vloeren en gevels van huizen die vanaf 2000 zijn gebouwd, zijn zeer goed geïsoleerd. In elk raam zit HR++-glas en soms triple glas. Extra isoleren is niet nodig. Wel kun je, net als bij de voorgaande bouwperiode, kijken naar de kierdichtheid. Met een warmtebeeldcamera ontdek je waar warmte het huis verlaat. Dit is de periode waarin de kwaliteit sterk is gestegen en de woningen feitelijk al voldoen aan strengere normen die later werden ingevoerd.
Isolatie in Woningen 2015 - 2018: Zeer Hoge Isolatiewaardes
De isolatienormen zijn in deze periode verder aangescherpt. Triple glas (HR+++ glas) is steeds meer de standaard geworden. De technische specificaties zijn: - Vloerisolatie: Rc-waarde minimaal 3,7. - Beglazing: Triple glas (HR+++) met hoogwaardige kozijnen en kierdichting. - Ventilatie: Balansventilatie met warmteterugwinning (WTW) voor optimaal energiebehoud. - Verwarming: Geen gasaansluiting meer. Standaard uitgerust met een (hybride) warmtepomp en lagetemperatuurverwarming (LTV). - Duurzame energie: Zonnepanelen zijn vrijwel standaard op nieuwbouwwoningen.
Deze woningen zijn uitstekend geïsoleerd en klaar voor de toekomst.
Isolatie in Woningen 2019 - 2023
Woningen gebouwd na 2018 voldoen aan de hoogste isolatie- en energie-eisen. Ze zijn uitstekend voorbereid op een duurzame toekomst zonder aardgas. De Rc-waarden (thermische weerstand) van dak, gevel en vloer zijn zeer hoog. De luchtdichtheid is maximaal. Het energieverbruik is extreem laag.
Isolatie in Woningen vanaf 2024: Energieneutrale Woningen (Nul-op-de-Meter)
Per 2024 worden woningen steeds vaker Nul-op-de-Meter (NOM) of energieneutraal gebouwd. Deze woningen wekken net zoveel energie op als ze verbruiken. De kenmerken zijn: - Zeer hoge isolatiewaardes: Rc-waarden kunnen nog verder oplopen (dak, gevel, vloer). - Zeer luchtdicht gebouwd: Nagenoeg geen warmteverlies door kieren en naden. - Drievoudige beglazing: HR+++ glas is standaard. - Warmtepompen en zonne-energie: Volledig elektrisch, met warmtepompen en uitgebreide zonnepaneleninstallaties. - Energie-opslag: Steeds vaker wordt energieopslag toegevoegd via thuisbatterijen om overtollige opgewekte energie te bewaren.
Gevelisolatie: Werking, Materialen en Uitvoering
Voor bestaande bouw is het verbeteren van de gevelisolatie vaak een effectieve maatregel, zeker wanneer spouwmuurisolatie niet mogelijk is.
Wat is gevelisolatie?
Bij gevelisolatie wordt isolatiemateriaal aan de buitenzijde van de buitenmuur aangebracht. Dit wordt vervolgens afgewerkt met pleisterwerk, steenstrips of gevelbekleding. Hierdoor ontstaat een thermische schil rondom de woning die warmteverlies sterk vermindert. Het grote voordeel van gevelisolatie is dat je geen ruimte binnenin verliest en tegelijkertijd koudebruggen en tocht voorkomt. Ook verbeter je het aanzicht van de gevel, wat vooral bij renovatieprojecten een meerwaarde biedt.
Hoe werkt het precies?
Het proces van gevelisolatie bestaat meestal uit de volgende stappen: 1. Voorbereiding van de gevel: De gevel wordt gereinigd en kleine beschadigingen worden hersteld. 2. Bevestiging van isolatiemateriaal: Platen van bijvoorbeeld steenwol of PIR worden met lijm of pluggen op de gevel bevestigd. PIR is populair vanwege de hoge isolatiewaarde bij geringe dikte. 3. Gevelafwerking: Na het plaatsen van de isolatielaag wordt de gevelafwerking geplaatst. Dit kan pleisterwerk, steenstrips, houten panelen, metalen bekleding of andere afwerkingsmaterialen zijn. De afwerking wordt rechtstreeks tegen de gevelisolatie geplaatst. 4. Afwerking en detailwerk: Openingen voor ramen, deuren en andere openingen worden zorgvuldig afgedicht om luchtlekken te voorkomen. Voor een vlekkeloze afwerking worden de details zoals hoeken, randen en aansluitingen zorgvuldig aangepast. 5. Kwaliteitscontrole: Na voltooiing van het isoleren voert de isolatiespecialist kwaliteitscontroles uit om te controleren of het isolatiesysteem correct is geïnstalleerd.
Geschikte isolatiematerialen voor gevelisolatie
Er zijn verschillende materialen beschikbaar voor gevelisolatie aan de buitenkant. Een veelgenoemd materiaal is PIR (Polyisocyanuraat) vanwege de hoge isolatiewaarde. Ook steenwol (minerale wol) is een optie, vooral vanwege de brandveiligheid. Bij overmatig vocht in de muur is het aanbevolen om een dampremmende laag aan te brengen. Dit helpt om de vochtigheid te verminderen en de muur te beschermen.
Dakisolatie: Binnen of Buiten?
Isoleer je het dak, dan gaat dit het makkelijkst aan de binnenkant. Dit kan onder andere met minerale wol of piepschuim. Let op! Niet alle isolatiematerialen zijn geschikt voor het dak en gebruik altijd dampremmende folie. Dit voorkomt condens in de isolatielaag. Condens kan houtrot veroorzaken. De buitenzijde van het dak isoleren is een ingrijpende klus. Het dak wordt hoger, waardoor je bijvoorbeeld goten moet aanpassen. Besteedt dit daarom altijd uit aan een klussen- of isolatiebedrijf. Vraag altijd advies van een expert wanneer je extra wil isoleren. Hier zitten risico's aan.
Subsidie voor Isolatiemaatregelen
Ben je van plan om je huis te isoleren of heb je je huis geïsoleerd, dan kom je in aanmerking voor subsidie. Hiervoor moet je aan een aantal voorwaarden voldoen. Het is daarom verstandig om je voordat je gaat isoleren hier in te verdiepen. Ga je zelf aan de werk, dan ontvang je helaas geen subsidie. De subsidie is beschikbaar via de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) onder de regeling ISDE (Investeringssubsidie duurzame energie).
Voorwaarden voor subsidie op isolerend glas
Om subsidie aan te vragen heeft u de oppervlakte van het nieuw geïsoleerde glas nodig in vierkante meters. Meet vanuit de binnenzijde van uw woning de totale oppervlakte van het glas, inclusief het kozijn. Vraagt u voor meerdere ramen subsidie aan? Tel dan eerst alle glasoppervlakten bij elkaar op, zonder afronding.
De subsidie is van toepassing op diverse isolerende elementen: - Isolerende deur: U heeft HR++-glas of Triple glas laten aanbrengen. De isolerende deur heeft een lage isolatiewaarde (Ud-waarde) van maximaal 1.5 W/m2K of een hoge isolatiewaarde van maximaal 1,0 W/m2K. Past u een isolerende deur toe met de hoge isolatiewaarde van maximaal 1,0 W/m2K? Dan moet u een verklaring van het bouwbedrijf meesturen om dit aan te tonen. U krijgt dan het hogere subsidiebedrag voor het Triple glas. - Isolerend paneel: U heeft HR++-glas of Triple glas laten aanbrengen. Het isolerend paneel toepassen heeft een lage isolatiewaarde (Ud-waarde) van maximaal 1.2 W/m2K of een hoge isolatiewaarde van maximaal 0,7 W/m2K. Past u een isolerend paneel in een kozijn toe met de hoge isolatiewaarde van maximaal 0,7 W/m2K? Dan moet u een verklaring van het bouwbedrijf meesturen om dit aan te tonen. U krijgt dan het hogere subsidiebedrag voor Triple glas.
Vacuümglas
Kiest u voor vacuümglas zonder nieuwe kozijnen te plaatsen? Dan komt u in aanmerking voor hetzelfde bedrag als HR++glas. U kiest hiervoor de meldcode 'overige' in uw aanvraag.
Kosten en Baten van Isolatie
Het verschilt per maatregel hoeveel isoleren kost en wat het oplevert. Het zorgt altijd voor een energiebesparing. De grootste besparing zit op dakisolatie en ook nieuwe beglazing levert veel op. Deze maatregelen zijn ook de grootste investering. Hoewel de bronnen geen concrete bedragen noemen, is het duidelijk dat de investering in kwalitatieve isolatie, zoals gevelisolatie of triple glas, op de lange termijn rendeert door lagere energierekeningen en een hogere woningwaarde.
Conclusie
De ontwikkeling van isolatie in de Nederlandse bouw is een duidelijke spiegel van de maatschappelijke beweging naar duurzaamheid. Woningen gebouwd vóór 1982 hebben een slechte basis en vereisen vaak ingrijpende maatregelen zoals gevelisolatie of volledige vervanging van de beglazing om comfortabel en energiezuinig te zijn. Vanaf 1983 verbeterde de kwaliteit aanzienlijk, waardoor bewoners van woningen uit de jaren negentig en later vaak al genieten van een goed geïsoleerde woning. De huidige nieuwbouw (vanaf 2015) en de woningen vanaf 2024 zetten de standaard met energieneutrale concepten waarbij isolatie, luchtdichtheid en duurzame energieopwekking hand in hand gaan. Voor bestaande bouw blijft gevelisolatie een krachtige optie om de thermische schil te verbeteren. Het is raadzaam voor woningeigenaren om hun specifieke situatie te evalueren op basis van het bouwjaar en de mogelijkheden voor subsidie te onderzoeken om de overstap naar een duurzamere woning te versnellen.