Inleiding
De ontwikkeling en implementatie van infectiepreventierichtlijnen zijn van cruciaal belang in de zorgsector, met name wat betreft de isolatie van patiënten. In de context van bouw, renovatie en vastgoedbeheer is het essentieel om de implicaties van deze richtlijnen te begrijpen, aangezien ze directe eisen stellen aan de bouwkundige en installatietechnische infrastructuur van zorgfaciliteiten. De bronnen beschrijven de "SRI-richtlijn Isolatie", een herziening en samenvoeging van eerdere WIP-richtlijnen. Deze richtlijn streeft naar uniformiteit en breed draagvlak door het betrekken van relevante beroepsgroepen.
Deze SRI-richtlijn (Samenwerkingsverband Richtlijnen Infectiepreventie) onderscheidt verschillende isolatievormen en stelt specifieke eisen aan kamers, ventilatie en voorzieningen. Hoewel de richtlijn primair is gericht op zorgverleners, bevat deze technische specificaties die van direct belang zijn voor architecten, aannemers en facility managers die betrokken zijn bij de bouw of renovatie van ziekenhuizen, verpleeghuizen en woonzorgcentra. De richtlijn valideert de noodzaak van specifieke bouwkundige maatregelen om verspreiding van infecties via contact, druppels of aerosolen te voorkomen.
De SRI-Richtlijn: Doel en Scope
De SRI-richtlijn Isolatie is in 2024 gepubliceerd als een overkoepelende richtlijn die de eerdere WIP-richtlijnen vervangt. Het primaire doel is het beschrijven van infectiepreventiemaatregelen die nodig zijn bij specifieke infectieziekten of potentieel pathogene micro-organismen, bovenop de algemene voorzorgsmaatregelen.
Samenhang en Implementatie
Een belangrijk aspect van de richtlijn is de integratie met andere infectiepreventiestandaarden. De ontwikkeling van de richtlijn is erop gericht om afstemming te zoeken met richtlijnen betreffende BRMO (Besmettelijke Resistentie Micro-organismen), MRSA (Meticilline-resistente Staphylococcus aureus), persoonlijke bescherming, reiniging en desinfectie van ruimten, en handhygiëne. Voor de bouwsector betekent dit dat de fysieke ruimte (reinigbaarheid, materiaalkeuze) moet passen binnen een breder infectiepreventiebeleid.
De richtlijn is primair bedoeld voor het medisch specialistisch domein, maar de principes zijn van toepassing op alle zorgomgevingen, waaronder de langdurige zorg. De bronnen vermelden dat de richtlijn is opgesteld door een werkgroep met specialisten ouderengeneeskunde, wat aangeeft dat de eisen relevant zijn voor faciliteiten voor ouderenzorg.
Scope: Beschermende Isolatie vs. Isolatie
Een kritisch onderscheid in de richtlijn is het vervallen van de term "strikte isolatie" en de uitsluiting van "beschermende isolatie" uit de scope. Beschermende isolatie (protectieve isolatie) wordt ingesteld ter bescherming van de patiënt zelf (bijvoorbeeld bij ernstige immunosuppressie). De huidige SRI-richtlijn richt zich op isolatievormen die dienen ter bescherming van de omgeving van de patiënt. Dit is van belang bij de bouwkundige indeling; de eisen voor een kamer voor beschermende isolatie (vaak gericht op luchtzuiverheid) kunnen afwijken van die voor besmettingsisolatie.
Bouwkundige Definities en Kamerindeling
Voor bouw- en renovatieprojecten bieden de bronnen concrete definities van kamertypen. Deze definities vormen de basis voor technische specificaties in bouwplannen.
Isolatiekamer (Aerogeen)
De richtlijn definieert een isolatiekamer als een eenpersoons patiëntenkamer met eigen sanitair, voorzien van een sluis en specifieke luchtbeheersing. Deze kamer is bestemd voor patiënten die gekoloniseerd of besmet zijn met een micro-organisme dat aerogeen (via de lucht) wordt overgedragen. De vereisten voor een dergelijke kamer omvatten: * Eenpersoonskamer met eigen sanitair. * Een sluis. * Specifieke luchtbeheersing, wat inhoudt: ventilatie, drukhiërarchie (positieve of negatieve druk afhankelijk van de doelstelling, hoewel aerogene isolatie vaak specifieke luchtstromingen vereist), en de positie van luchttoevoer- en luchtretourroosters.
Eenpersoonskamer (Contact/Druppel)
Voor micro-organismen die primair via contact of druppels worden overgedragen, volstaat een eenpersoonskamer. Deze kamer is eveneens een eenpersoons patiëntenkamer, al dan niet met eigen sanitair en al dan niet met een sluis, maar zonder additionele luchtbeheersing. Deze definitie impliceert dat voor de meeste contact- en druppelisolatie de primaire bouwkundige eis is: fysieke scheiding (eenpersoonskamer) en de aanwezigheid van sanitaire voorzieningen. De afwezigheid van specifieke luchtbeheersingssystemen (zoals overdruk- of onderdrukinstallaties met specifieke filters) betekent dat de bouwkundige focus ligt op materiaalkeuze (reinigbaar) en routing (voorkomen van kruisbesmetting).
Ventilatie-eisen
Hoewel de bronnen geen gedetailleerde technische normen (zoals luchtwisselingen per uur) specificeren, benoemen ze wel de vereisten voor ventilatie en drukhiërarchie. In de context van de langdurige zorg wordt expliciet verwezen naar de module "Ventilatie bij contact- en/of druppelisolatie". Dit suggereert dat ventilatie een onderscheidende factor is tussen kamertypen. De term "drukhiërarchie" is een technisch sleutelwoord voor installateurs en bouwkundigen; het verwijst naar het onder druk zetten (overdruk) of ontlasten (onderdruk) van ruimten om luchtstromen te controleren.
Infectiepreventiemaatregelen in de Bouwcontext
De richtlijn beschrijft maatregelen die verder gaan dan alleen de ruimte, maar de ruimte is het fundament waarop deze maatregelen rusten. De maatregelen zijn onderverdeeld in contact-, druppel- en aerogene maatregelen.
Algemene Voorzorgsmaatregelen (AVM)
Elke isolatievorm bouwt voort op de Algemene Voorzorgsmaatregelen (AVM). In de bouw betekent dit dat de materialen en oppervlakken in zorgkamers inherent moeten voldoen aan eisen voor: * Handhygiëne en persoonlijke hygiëne (denk aan de bereikbaarheid van wasbakken). * Persoonlijke beschermingsmiddelen (ruimte voor opslag en aantrekken). * Reiniging en desinfectie van ruimten (reinigbare materialen, geen naden, eenvoudige geometrie). * Accidenteel bloedcontact (oppervlakken die bestand zijn tegen desinfectiemiddelen).
Specifieke Isolatievormen
De bronnen benoemen dat de infectiepreventiemaatregelen voor specifieke ziekten (zoals MRSA, Clostridioides difficile, COVID-19, Tuberculose) in aparte richtlijnen staan. Echter, de SRI-richtlijn Isolatie geeft het kader voor de fysieke ruimte. Zo is voor aerogene overdracht de isolatiekamer met sluis en luchtbeheersing vereist, terwijl voor contact- en druppeloverdracht de eenpersoonskamer vaak voldoende is, mits de routing en hygiëneprotocollen worden gevolgd.
Isolatie in de Langdurige Zorg
De bronnen specificeren een aparte module voor de langdurige zorg (2025). Dit domein omvat verpleeghuizen, woonzorgcentra en kleinschalig wonen voor ouderen. Hier liggen specifieke bouwkundige uitdagingen, aangezien deze omgevingen vaak meer "thuis" moeten aanvoelen dan een klinische ziekenhuissfeer, maar wel moeten voldoen aan strikte infectiepreventie.
Kamerindeling en Ventilatie
In de langdurige zorg is de kamer van de cliënt vaak de leefruimte. De richtlijn beschrijft de eisen voor de kamer van de cliënt in isolatie. Hierbij is ventilatie een sleutelfactor. De bronnen verwijzen naar specifieke richtlijnen voor ventilatie bij contact- en druppelisolatie in deze setting. Dit impliceert dat bestaande bouw vaak aangepast moet worden om te voldoen aan deze ventilatie-eisen, aangezien oude verpleeghuizen niet standaard waren voorzien van de benodigde luchtbeheersing voor isolatiekamers.
Participanten en Draagvlak
De ontwikkeling van de richtlijn voor de langdurige zorg werd begeleid door specialisten ouderengeneeskunde (Verenso). Dit benadrukt dat de bouw- en renovatieplannen voor deze sector moeten aansluiten bij de klinische behoeften van de specialisten ouderengeneeskunde, niet alleen bij algemene bouwvoorschriften.
Uitdagingen en Kennislacunes
De bronnen vermelden dat er "kennislacunes" zijn opgenomen in de bijlagen van de richtlijn. Hoewel de specifieke inhoud van deze lacunes niet wordt beschreven, is het een relevante overweging voor de bouwsector. Het kan betekenen dat bepaalde bouwkundige of installatietechnische oplossingen nog niet volledig wetenschappelijk zijn onderbouwd, of dat er onduidelijkheid bestaat over de meest effectieve implementatie van bepaalde isolatievormen in specifieke zorgomgevingen.
Daarnaast wordt verwezen naar de ontwikkeling van richtlijnen voor het norovirus. Dit virus vereist specifieke maatregelen, en hoewel de richtlijn in ontwikkeling is, is de isolatieduur al uitgewerkt. Dit suggereert dat de fysieke infrastructuur flexibel moet zijn om te kunnen inspelen op infecties met verschillende overdrachtsroutes.
Conclusie
De SRI-richtlijn Isolatie vormt een centraal kader voor infectiepreventie in de zorg. Vanuit het perspectief van bouw en renovatie is de richtlijn een leidraad voor de vereisten aan zorgkamers. De belangrijkste conclusies zijn:
- Differentiatie van kamers: De richtlijn maakt een duidelijk onderscheid tussen isolatiekamers (voor aerogene overdracht, met sluis en specifieke luchtbeheersing) en eenpersoonskamers (voor contact- en druppeloverdracht, zonder specifieke luchtbeheersing).
- Focus op omgeving: De isolatievormen in de richtlijn zijn gericht op bescherming van de omgeving, niet op bescherming van de patiënt (protectieve isolatie).
- Belang van ventilatie: Ventilatie en drukhiërarchie zijn essentiële technische componenten die de functionaliteit van een isolatiekamer definiëren.
- Uniformiteit: De richtlijn beoogt uniformiteit tussen ziekenhuizen en de langdurige zorg, wat betekent dat bouwstandaarden kunnen worden geünificeerd.
Voor professionals in de bouw en renovatie betekent dit dat het ontwerpen van zorgfaciliteiten niet alleen moet voldoen aan algemene bouwvoorschriften, maar ook moet anticiperen op de specifieke eisen van infectiepreventierichtlijnen, met name wat betreft kamergrootte, sanitair, luchtbehandeling en de mogelijkheid tot het realiseren van sluizen.