Isolatie na een positieve coronatest: Richtlijnen voor testen en herstel

De periode na een positieve coronatest roept veel vragen op over de duur van de isolatie, de noodzaak van herhaalde tests en het moment waarop iemand niet meer besmettelijk is. Hoewel de maatregelen in de loop der tijd zijn versoepeld, blijft inzicht in de virusdynamiek en de daarmee samenhangende adviezen relevant voor iedereen die met een infectie wordt geconfronteerd. De beschikbare informatie, afkomstig van diverse gezondheidsinstanties en onderzoeksrapporten, schetst een beeld van een complex proces waarin de besmettelijkheid varieert per individu en per fase van de infectie.

Dit artikel biedt een gedetailleerd overzicht van de huidige inzichten en richtlijnen met betrekking tot het beëindigen van isolatie, de interpretatie van testuitslagen en de factoren die van invloed zijn op de duur van de besmettelijkheid. Hierbij wordt gefocust op de situatie in Nederland, met specifieke aandacht voor de ontwikkelingen rondom testprotocollen en isolatieregels.

De dynamiek van besmettelijkheid na een COVID-19-infectie

Het begrip "besmettelijkheid" is cruciaal bij het bepalen van de juiste isolatieduur. Onderzoek toont aan dat het risico op het overdragen van het virus niet constant is. Over het algemeen is de kans op het overdragen van het virus het grootst in de eerste dagen na het ontstaan van klachten. De virusactiviteit neemt in de meeste gevallen snel af naarmate de tijd verstrijkt.

Volgens de beschikbare data is er een duidelijk verband tussen het verloop van de symptomen en de mate van besmettelijkheid. Een persoon is meestal het meest besmettelijk in de eerste dagen nadat de klachten zijn ontstaan. Naarmate de klachten verminderen en de persoon geen koorts meer heeft, daalt de kans op het overdragen van het virus aanzienlijk. Er wordt gesteld dat na vijf dagen de besmettelijkheid meestal sterk is afgenomen, en na zeven dagen in veel gevallen niet meer besmettelijk is, mits aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan.

Een onderzoek (Glans, 2021) bij gehospitaliseerde patiënten toonde aan dat bij patiënten met een bepaalde hoeveelheid specifieke antistoffen (IgG-titer boven 40 of neutraliserende antistoffen boven 10), geen kweekbaar virus meer kon worden aangetoond, ondanks dat de RT-PCR-test nog positief was. Dit onderstreept het verschil tussen het aantonen van virusresten (RNA) en het daadwerkelijk aanwezig zijn van kweekbaar, overdraagbaar virus.

Factoren die de besmettelijkheid beïnvloeden

Verschillende factoren spelen een rol bij de duur van de uitscheiding van het virus: - Ernst van de ziekte: Patiënten met milde tot matige klachten hebben vaak een kortere duur van virusuitscheiding dan ernstig zieke patiënten. - Symptomen: Het hoesten en niezen verhoogt het risico op verspreiding. Personen zonder (actieve) luchtwegklachten zijn over het algemeen minder besmettelijk. - Immuniteit: De aanwezigheid van antistoffen, ofwel door een eerdere infectie of door vaccinatie, kan de duur van de besmettelijkheid verkorten.

Testen na de isolatieperiode: de rol van PCR en antigeentests

De vraag of en wanneer opnieuw getest moet worden na een positieve uitslag, is afhankelijk van de geldende richtlijnen en het doel van de test. In de beginfase van de pandemie was het vaak verplicht om te testen tot men negatief was. Tegenwoordig ligt de nadruk meer op het volgen van de klachten en het aantal dagen van isolatie.

De beperkingen van PCR-tests

Een belangrijk aspect om te begrijpen is dat een PCR-test zeer gevoelig is en nog lang na de actieve infectieperiode positief kan blijven. Dit komt doordat de test ook dode virusdeeltjes (RNA-fragmenten) kan opsporen die het lichaam nog uitscheidt. Bronnen geven aan dat sommige tests, met name NAAT-tests (een type PCR-test), tot 90 dagen lang een positief resultaat kunnen tonen, terwijl de persoon al lang niet meer besmettelijk is. Het is daarom cruciaal om te beseffen dat een positieve PCR-test na bijvoorbeeld 10 of 14 dagen niet automatisch betekent dat de persoon nog besmettelijk is.

De bruikbaarheid van antigeentests

Voor het beëindigen van de isolatie worden vaak antigeentests (sneltests) aanbevolen. Deze tests meten eiwitten die specifiek zijn voor het virus en correleren beter met de aanwezigheid van kweekbaar, infectieus virus. Een antigeentest is pas zinvol als deze wordt afgenomen vanaf dag 5 na de start van de klachten of de positieve test.

De richtlijnen suggereren dat een negatieve antigeentest op dag 5 of later een goede indicatie is dat de persoon niet meer besmettelijk is, mits er geen koorts is en de klachten verbeteren. Echter, als de antigeentest positief blijft, betekent dit dat de persoon nog steeds potentieel besmettelijk is en de isolatie moet worden voortgezet.

De huidige isolatierichtlijnen en adviezen

De regels rondom isolatie zijn in de loop der tijd versoepeld. Waar voorheen strikte quarantaine van 10 tot 14 dagen gold, zijn de adviezen nu pragmatischer geworden, rekening houdend met de verminderde ziektelast en de immuniteit in de bevolking.

De 5-dagen en 10-dagen regel

De huidige adviezen voor de algemene bevolking zijn erop gericht de impact op het dagelijks leven te minimaliseren, terwijl het risico op verspreiding wordt beheerst. Een veelgehoord advies is het volgende: 1. Isolatie vanaf klachten of positieve test: Men dient thuis te blijven bij klachten of een positieve zelftest. 2. Minimumduur: De isolatie duurt minimaal 5 dagen. Dag 0 is de dag dat de klachten beginnen of de positieve test wordt gedaan. 3. Beëindiging op dag 5: Na 5 volle dagen mag de isolatie worden beëindigd als er geen koorts is (minimaal 24 uur) en de klachten zijn verbeterd. Een negatieve antigeentest versterkt dit advies, maar is soms niet strikt vereist. 4. Verlenging tot 10 dagen: Indien men op of na dag 5 nog steeds positief test of als de klachten (zoals koorts) aanhouden, wordt geadviseerd de isolatie te verlengen tot 10 volle dagen. Ook als er niet wordt getest, maar de klachten aanhouden, geldt een isolatie van 10 dagen.

Deze richtlijn sluit aan bij de bevinding dat de mediane duur van de uitscheiding van het virus ongeveer 8 dagen bedraagt, en de kans op het vinden van kweekbaar virus na 10 dagen zeer klein is.

Uitzonderingen en specifieke groepen

Voor bepaalde beroepsgroepen, zoals bemanning van internationale vluchten, kunnen uitzonderingen gelden. Hierbij is het mogelijk om na 5 dagen de isolatie te verlaten onder strikte voorwaarden, zoals het dragen van een chirurgisch mondneusmasker type II en het vermijden van contact met kwetsbare groepen. Ook binnen bedrijfsomgevingen is maatwerk mogelijk in overleg met de werkgever, hoewel de algemene richtlijn blijft gelden.

De wetenschappelijke basis: Virusload en kweekbaarheid

Voor het begrip van de isolatieduur is het nuttig te kijken naar de correlatie tussen de uitslag van een PCR-test (gemeten in Ct-waarden) en de aanwezigheid van kweekbaar virus. De Ct-waarde (Cycle Threshold) geeft aan hoeveel vermenigvuldigingscycli nodig zijn om het virus meetbaar te maken. Een lage Ct-waarde duidt op een hoge virusload, een hoge Ct-waarde op een lage virusload.

Onderzoeken tonen aan dat er een sterke negatieve correlatie is tussen de Ct-waarde en de kans op isolatie van kweekbaar virus. - Bij Ct-waarden boven de 30 is de kans op het vinden van kweekbaar virus zeer klein. - Bij Ct-waarden onder de 20 werd in onderzoek vrijwel altijd kweekbaar virus aangetoond. - Interessant is dat in een enkel geval (6,9%) bij een Ct-waarde hoger dan 35 toch nog kweekbaar virus werd gevonden, wat aangeeft dat de relatie niet 100% waterdicht is, maar wel sterk.

De waarschijnlijkheid dat het infectieuze virus wordt opgespoord, daalt tot minder dan 5% na ongeveer 15,2 dagen na het begin van de symptomen. Dit ondersteunt de visie dat een langere isolatie (zoals 14 dagen) in de meeste gevallen niet nodig is voor de algemene bevolking, tenzij er sprake is van ernstige immunosuppressie.

Praktische adviezen voor thuis en op het werk

Naast de formele isolatieregels, zijn er algemene gedragsadviezen die bijdragen aan het voorkomen van verspreiding, vooral binnen huiselijke situaties of op de werkplek.

Ventilatie en hygiëne

Bij het verblijf in een besloten ruimte, zoals een woning of kantoor, is het van belang om de ventilatie te optimaliseren. Regelmatig ventileren verlaagt de concentratie virusdeeltjes in de lucht. Daarnaast blijven basis hygiënemaatregelen essentieel: - Hoesten en niezen in de elleboog. - Regelmatig handen wassen. - Gebruik van zakdoeken.

Werkgevers en werknemers

Werkgevers spelen een rol in het faciliteren van thuiswerken wanneer werknemers ziek zijn of in isolatie zitten. De mogelijkheid om thuis te werken, draagt bij aan het beperken van verspreiding op de werkvloer. Indien fysiek aanwezigheid nodig is, en de isolatieperiode is verstreken (bijv. na 5 of 10 dagen), dient de persoon zich goed te voelen en geen koorts te hebben.

Kwetsbare groepen

Een specifieke waarschuwing geldt voor contact met mensen die ernstig ziek kunnen worden van luchtweginfecties. Zelfs na de isolatieperiode kan het verstandig zijn om voorzichtig te zijn en afstand te houden tot kwetsbare personen, zoals ouderen of mensen met een verminderde weerstand.

Conclusie

Het beëindigen van isolatie na een positieve coronatest is geen kwestie van een eenvoudige ja/nee beslissing op basis van een testuitslag alleen. Het is een afweging gebaseerd op de aanwezigheid van klachten, het verloop van de koorts, het aantal dagen sinds de start van de ziekte en, in sommige gevallen, de uitslag van een antigeentest.

De belangrijkste punten samengevat: - De meeste mensen zijn niet meer besmettelijk na 7 dagen, mits ze minimaal 24 uur koortsvrij zijn en de klachten zijn verbeterd. - Een positieve PCR-test kan tot 90 dagen aanhouden en bewijst niet dat men nog besmettelijk is. - Een antigeentest op dag 5 of later kan helpen bij de beslissing om de isolatie te beëindigen. - Bij aanhoudende klachten of een positieve antigeentest op dag 5, duurt de isolatie 10 volle dagen. - De kans op het uitscheiden van kweekbaar virus is na 10 dagen in de overgrote meerderheid van de gevallen nihil.

Deze richtlijnen benadrukken het belang van eigen verantwoordelijkheid en het volgen van de lichamelijke signalen, gecombineerd met de wetenschappelijke inzichten in het gedrag van het SARS-CoV-2 virus.