Inleiding
De zoektocht naar energiezuinigere woningen heeft de populariteit van na-isolatie, met name via de kruipruimte, de afgelopen jaren aanzienlijk doen toenemen. PUR (polyurethaanspray) wordt hierbij vaak toegepast vanwege de uitstekende isolerende eigenschappen en het relatief eenvoudige aanbrengproces. Echter, de toepassing van dit materiaal roept ook vragen op over de veiligheid en gezondheidsrisico's voor bewoners. Een specifieke casus, beschreven in diverse media en door betrokken partijen, werpt een scherp licht op de mogelijke gevolgen van foutief aangebrachte isolatie en de complexe relatie tussen technische uitvoering en medische klachten. Dit artikel analyseert de beschikbare gegevens over deze casus, waarin een gepensioneerd echtpaar ernstige gezondheidsklachten ontwikkelde na een PUR-isolatieprocedure uitgevoerd door Nuon Isolatie.
Het Aanbrengen van PUR-Isolatie: Technische Aspecten en Risico's
PUR-schuim is een tweecomponentenmateriaal, opgebouwd uit de chemicaliën di-isocyanaat en polyol. Deze stoffen zijn, afzonderlijk van elkaar, potentieel gevaarlijk voor de gezondheid. Tijdens het spuiten mengen ze zich en vormen ze een keiharde, stabiele laag die lijkt op piepschuim. Een correct uitgehard PUR-schuim zou, volgens de technische literatuur, geen gevaar meer moeten opleveren voor de bewoners.
In de casus van het echtpaar Thier uit Egmond-Binnen werd in juni 2010 PUR-spuitisolatie aangebracht door Nuon Isolatie. De werkzaamheden namen ongeveer anderhalf uur in beslag. Een van de arbeiders droeg hierbij een wit overall en een gelaatsmasker, wat duidt op het hanteren van persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) tijdens de applicatie. Dit is standaardprocedure vanwege de schadelijke effecten van de ongeharde chemicaliën op de huid en de luchtwegen van de applicateurs.
De Klachten en de Onmiddellijke Nasleep
Direct na de werkzaamheden rapporteerden de bewoners een sterke stank in de woning. Volgens de aannemer zou deze geur binnen enkele dagen verdwijnen door het openzetten van ramen en deuren. Echter, door slecht weer werden de ramen gesloten en werd de heteluchtverwarming ingeschakeld, waardoor de stank bleef hangen.
De volgende gezondheidsklachten traden op: - Hoofdpijn - Benauwdheid - Huiduitslag - Rode en ontstoken ogen
Toen de bewoners hierover contact opnamen met de aannemer, werd hen verzekerd dat de klachten onmogelijk veroorzaakt konden worden door de isolatie, omdat er "geen schadelijke stoffen in zouden zitten". Ondanks het openzetten van ramen bij beter weer, werden de klachten, met name bij mevrouw Thier, erger. De klachten breidden zich later uit naar: - Haaruitval - Onverklaarbare gezichtspijnen - Stemafwijkingen - Hoesten - Huidontstekingen - Evenwichtsstoornissen - Zichtproblemen
Onderzoek en de Conclusies van Diverse Expertisecentra
De zoektocht naar de oorzaak leidde tot diverse onderzoeken. Na contact met dr. Atie Verschoor van ECEM (Expertisecentrum voor onderzoek, behandeling en advies van gezondheidseffecten van gevaarlijke stoffen), werd besloten de isolatielaag in september 2011 te verwijderen. Bij deze verwijdering werd geconstateerd dat de PUR nog niet volledig was uitgehard; getuigen verklaarden dat het materiaal nog enigszins vloeibaar was en stank produceerde. Dit is een technisch signaal van een mislukt uithardingsproces, vaak veroorzaakt door verkeerde mengverhoudingen, vocht of temperatuur tijdens de applicatie.
Verschoor adviseerde de bewoners de kruipruimte wekenlang grondig te ventileren en elders te wonen. Helaas bleek het echtpaar zo gevoelig geworden dat het betreden van het huis de klachten direct deed opvlammen, waardoor ze maandenlang niet in hun eigen woning konden verblijven.
Tegenstrijdige Rapportages
De zaak kent een complex verloop door tegenstrijdige onderzoeksrapporten. Naast het onderzoek van ECEM liet Nuon Isolatie een onderzoek uitvoeren door ingenieursbureau TAUW. TAUW concludeerde dat bij een gecertificeerde werkwijze en extra maatregelen de concentraties waaraan bewoners blootstaan "uitermate klein" zouden zijn en de gezondheidsrisico's "te verwaarlozen".
Daarnaast werd door de klant zelf het Nederlands Forensisch Onderzoeksbureau (NFOB) ingeschakeld. Nuon Isolatie heeft dit onderzoek laten beoordelen. De NFOB concludeerde dat het rapport van de klant teveel was toegeschreven naar een gewenste uitkomst en dat bij metingen in de woning slechts één schadelijke stof was aangetroffen, die niet gerelateerd kon worden aan PUR. Volgens NFOB moet de oorzaak elders gezocht worden.
Deze tegengestelde bevindingen maken het lastig om een eenduidig oordeel te vellen over de directe oorzaak van de klachten op basis van de rapporten alleen. Wel is duidelijk dat er in de specifieke woning van het echtpaar sprake was van een situatie waarbij de PUR niet correct was uitgehard, wat volgens de getuigenverklaringen leidde tot aanhoudende emissie van dampen.
De Juridische en Communicatieve Afhandeling
De relatie tussen Nuon Isolatie en de gedupeerde familie verliep moeizaam. Aanvankelijk ontkende Nuon aansprakelijkheid. Later, na het rapport van ECEM, bood Nuon aan de PUR te verwijderen, zonder garantie dat er geen resten achter zouden blijven.
In april 2012 werd een schikkingsvoorstel gedaan. Nuon was bereid de kwestie op te lossen, mits de familie een contract met een geheimhoudingsclausule zou tekenen. Deze clausule verbod de familie om informatie met derden te delen of publiciteit te zoeken, op straffe van een boete van 25.000 euro. De familie kreeg slechts een dag bedenktijd. Zij besloten hier niet op in te gaan.
Kort daarna, op 3 mei 2012, werd de casus uitgezonden in het televisieprogramma Nieuwsuur. Nuon reageerde hierop door te benadrukken dat zij werkt volgens alle normen in de sector en gecertificeerd is. Onafhankelijke certificeerder IKO/BKB stelde volgens Nuon dat Nuon Isolatie een van de beste isoleerders in Nederland is, gebaseerd op steekproefcontroles. Nuon Isolatie is een van de grootste verwerkers van PUR in Nederland, met duizenden vierkante meters per jaar en 5.000 PUR-woningen in 2011.
Conclusie
De casus van het echtpaar Thier illustreert de potentieel verstrekkende gevolgen van isolatiewerkzaamheden die niet perfect verlopen. Hoewel PUR-isolatie bij correcte toepassing als veilig wordt beschouwd, tonen de gebeurtenissen aan dat afwijkingen in het uithardingsproces kunnen leiden tot emissie van dampen met ernstige gezondheidsklachten als gevolg. De tegenstrijdige expertise-onderzoeken (TAUW/NFOB vs. ECEM) laten de complexiteit zien van het aantonen van causale verbanden tussen chemische blootstelling en gezondheidsschade.
Voor woningeigenaren en professionals in de bouw benadrukt dit geval het belang van: 1. Zorgvuldige selectie van gecertificeerde aannemers. 2. Monitoring van het uithardingsproces en de luchtkwaliteit na de werkzaamheden. 3. De noodzaak van transparante communicatie en adequate klachtafhandeling door isolatiebedrijven.
Hoewel Nuon Isolatie stelt te voldoen aan alle branche-certificeringen, blijkt uit deze casus dat certificering op zich geen absolute garantie biedt tegen incidenten, noch dat dit altijd leidt tot een snelle en klantvriendelijke oplossing voor gedupeerden.