De discussie rondom PUR-schuim als isolatiemateriaal voor woningen is al jaren onderwerp van intense debatten, technische analyses en maatschappelijke onrust. Met name de rapporten van TNO (Nederlandse Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek) hebben hierin een centrale rol gespeeld, maar leveren tegelijkertijd veel vragen op. Voor huiseigenaren, vastgoedbeheerders en professionals in de bouw is het essentieel om een helder beeld te vormen van de feiten, de controverse en de huidige stand van zaken. Dit artikel analyseert de beschikbare informatie over PUR-isolatie, de kritiek op TNO-onderzoeken en de adviezen voor veilige toepassing, strikt gebaseerd op de verstrekte documenten.
De Kern van de Controverse: TNO-rapporten onder vuur
De onrust rondom PUR-schuim (Spray Polyurethaan Foam) werd aanzwengeld door rapporten die in opdracht van energiebedrijf Nuon (later Vattenfall) en de branchevereniging van pur-fabrikanten (NVPU) werden uitgevoerd. TNO voerde deze onderzoeken uit, maar hun bevindingen stuiten op aanzienlijke kritiek van belangenorganisaties.
Het Meldpunt PUR-slachtoffers heeft zich fel verzet tegen de conclusies van TNO. Uit hun analyse blijkt dat de TNO-rapporten tekortschieten in het beantwoorden van de cruciale vraag: hoe het kan dat zo'n 500 mensen gelijkluidende gezondheidsklachten hebben ontwikkeld na het aanbrengen van PUR-isolatie. Volgens het meldpunt heeft TNO onvoldoende gekeken naar de daadwerkelijke lichamelijke klachten en de specifieke omstandigheden waaronder de PUR is opgespoten.
Een belangrijk kritiekpunt is dat de onderzoeken vaak werden uitgevoerd in woningen waar de isolatie al veel eerder was aangebracht. Hierdoor kreeg TNO geen antwoord op de vraag naar de aard en het karakter van mogelijke emissies tijdens en vlak na het aanbrengen van het schuim. Het Meldpunt pleitte dan ook voor een onafhankelijk onderzoek naar de feitelijke blootstelling van mensen aan giftige stoffen.
De onderzoeksopzet en bevindingen van TNO
De TNO-onderzoeken, zoals beschreven in de rapporten (kenmerken 060-UTP-213-00250, 2013 R 10642 en 2013 R 11049), bestonden vooral uit het nemen van luchtmonsters. Hierbij werd vastgesteld dat de concentratie van de meeste gevaarlijke stoffen niet te hoog was. Desondanks kon een oorzakelijk verband tussen PUR-isolatie en de gemelde gezondheidsklachten niet worden uitgesloten. Minister Blok eiste als gevolg hiervan strengere veiligheidsmaatregelen van de isoleerbedrijven.
Een specifiek deelonderzoek betrof drie woningen met betonnen vloeren, uitgevoerd door Grozema Isolatienet. Hier werden afwijkingen waargenomen in de werkmethodiek vergeleken met de eerdere 14 woningen (waarvan 9 met houten vloeren). Er werd geforceerd geventileerd met een slang met een grotere diameter en een afgeschermd kruipgat. In dit rapport werd geconcludeerd dat de emissiepatronen per onderzochte stof (zoals isocyanaten) wisselen.
Gezondheidsklachten en signaleringen
Ondanks de technische metingen van TNO blijven de klachten onder bewoners hardnekkig. Uit een enquête van het Meldpunt PUR-slachtoffers onder enkele tientallen slachtoffers bleek dat bijna veertig procent van de klagers binnen een week na de isolatiewerkzaamheden gezondheidsproblemen kreeg. Meer dan de helft van de respondenten rapporteerde problemen met de luchtwegen, slijmvliezen en de huid.
Deze signalen waren voor Vereniging Eigen Huis aanleiding om kritisch te blijven. Zij stelden dat er nieuwe maatregelen moeten komen zodra er gegronde twijfels aan het licht komen over de juiste werkwijzen van bedrijven en het toezicht daarop.
Het Perspectief van de Gezondheidsraad en het Ministerie
Na de initiële onrust en de kritische rapporten kwam er ook tegenwicht vanuit wetenschappelijke hoek. Het meest recente advies over het gebruik van PUR-schuim komt van de Gezondheidsraad. Na eigen onderzoek concludeerde dit wetenschappelijke adviesorgaan in december 2020 het volgende: "bij een juiste toepassing van woningisolatie met gespoten PUR-schuim is het onwaarschijnlijk dat bewoners hiervan nadelige gezondheidseffecten ondervinden, omdat de blootstelling aan gevaarlijke stoffen dan binnen veilige grenzen blijft."
Deze conclusie had een dempend effect op de klachtenstroom. Vereniging Eigen Huis gaf aan na dit advies geen klachten meer te hebben ontvangen over gezondheidsproblemen in woningen geïsoleerd met PUR-schuim. Dit suggereert dat het toepassen van de juiste protocollen essentieel is.
Nieuw onderzoek en beleidsmaatregelen
Ondanks het advies van de Gezondheidsraad bleef de discussie levendig. RTL Nieuws berichtte over nieuw onderzoek van Royal Haskoning, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK) en Direct Bouwen. Dit onderzoek zou volgens berichten al langer bekende of nieuwe risico's aantonen. Hoewel dit onderzoek op het moment van de beschikbare documenten nog niet vrijgegeven was, heeft het ministerie toegezegd met beleidsmaatregelen te komen.
Ook het Rijksoverheid heeft een evaluatie uitgevoerd naar de werkpraktijk van gespoten PUR-isolatie, gericht op blootstelling en risico's voor bewoners en isoleerders. Dit duidt op een voortdurende betrokkenheid van de overheid in het waarborgen van de veiligheid.
Praktische Adviezen voor Huiseigenaren
Voor huiseigenaren die overwegen hun vloer te isoleren met PUR-schuim, zijn er concrete richtlijnen te destilleren uit de beschikbare informatie. Hoewel de discussie over de veiligheid voortduurt, is de consensus onder experts en autoriteiten dat risico's beperkt kunnen worden door strikte naleving van protocollen.
Aandachtspunten voor een Veilige Isolatie
Vereniging Eigen Huis en andere bronnen geven de volgende aanbevelingen voor het isoleren van de begane grondvloer:
- Kies voor een gecertificeerd isolatiebedrijf: Ga alleen in zee met bedrijven die beschikken over de juiste certificeringen. Dit is de eerste vereiste om kwaliteit en veiligheid te garanderen.
- Beoordeling van de vloer: Het bedrijf moet eerst beoordelen of de specifieke vloer geschikt is voor PUR-schuimisolatie.
- Ventilatie: Een belangrijke voorwaarde is dat de kruipruimte voldoende geventileerd is. De documenten vermelden specifiek dat er soms geforceerd geventileerd moet worden met slangen van een bepaalde diameter.
- Verlaten van de woning: Tijdens het aanbrengen van de isolatie en twee uur daarna mag men niet in de woning verblijven.
- Naleving richtlijnen: Consumenten moeten er volgens Vereniging Eigen Huis van uit kunnen gaan dat gecertificeerde bedrijven zich aan de richtlijnen houden.
Deze maatregelen zijn gericht op het minimaliseren van blootstelling aan chemicaliën die vrijkomen bij het spuitproces, met name isocyanaten en isocyaanzuur, waarvan in de TNO-rapporten emissies werden gemeten.
Analyse van de Betrouwbaarheid
Bij het analyseren van de bronnen moet een onderscheid worden gemaakt tussen de belangen van de verschillende partijen. De TNO-rapporten zijn uitgevoerd in opdracht van Nuon en de NVPU (de fabrikanten). Hoewel TNO een gerenommeerde organisatie is, roept het feit dat de opdrachtgevers direct belang hebben bij de uitkomst vragen op over de onafhankelijkheid, zoals het Meldpunt PUR-slachtoffers terecht opmerkt.
De kritiek van het Meldpunt is gefundeerd op het gebrek aan onderzoek naar de situatie vlak na het aanbrengen van de isolatie en het ontbreken van een directe koppeling met klachten. Echter, het rapport van de Gezondheidsraad (een onafhankelijk adviesorgaan) biedt een tegenwicht door te stellen dat bij juiste toepassing de risico's minimaal zijn. Het is daarom aannemelijk dat de problemen zich voordoen bij het niet naleven van de veiligheidsvoorschriften, eerder dan bij het materiaal zelf onder ideale omstandigheden.
Conclusie
De discussie rondom PUR-schuimisolatie is complex en wordt gekenmerkt door een spanning tussen technische metingen en ervaren gezondheidsklachten. De TNO-rapporten, hoewel technisch onderbouwd, schieten volgens het Meldpunt PUR-slachtoffers tekort omdat ze geen antwoord geven op de oorzaak van de klachten en te weinig kijken naar de situatie direct na het aanbrengen.
Desalniettemin is er vanuit de Gezondheidsraad en het ministerie van BZK een duidelijk signaal: PUR-schuim kan veilig worden toegepast, mits de juiste maatregelen worden genomen. De verantwoordelijkheid ligt dan ook sterk bij de keuze voor gecertificeerde bedrijven en het strikt naleven van de veiligheidsprotocollen, zoals het verlaten van de woning tijdens het werk en het waarborgen van ventilatie. Voor de bouwsector en woningeigenaren betekent dit dat PUR-schuim een effectief isolatiemiddel kan zijn, maar eist het maximale aandacht voor de uitvoering om gezondheidsrisico's uit te sluiten.