Inleiding
Contactisolatie is een fundamenteel onderdeel van infectiepreventie in zorginstellingen, zoals ziekenhuizen. Het doel van deze maatregelen is het voorkomen van de verspreiding van micro-organismen, waaronder bacteriën, virussen, gisten en schimmels, die infecties kunnen veroorzaken. Deze micro-organismen zijn vaak van nature aanwezig bij mensen, maar kunnen onder bepaalde omstandigheden, zoals tijdens een ziekenhuisopname, een risico vormen voor andere patiënten en het personeel.
De informatie in dit artikel is gebaseerd op de richtlijnen van medische instanties zoals Isala, Erasmus MC, en de SRI-richtlijn (Stichting Werkgroep Infectiepreventie). Hoewel deze bronnen afkomstig zijn uit de medische sector, zijn de principes van hygiëne en ruimtelijke organisatie van toepassing op diverse omgevingen. Inzicht in deze protocollen is relevant voor professionals in de bouw en renovatie die betrokken zijn bij het ontwerp en de inrichting van zorgfaciliteiten, evenals voor algemene kennis over hygiënische maatregelen.
Dit artikel geeft een gedetailleerd overzicht van de regels en maatregelen rondom contactisolatie, gericht op patiënten, bezoekers en zorgmedewerkers.
Richtlijnen voor Patiënten in Contactisolatie
Wanneer een patiënt wordt opgenomen met een indicatie voor contactisolatie, verandert er het een en ander in zijn of haar directe leefomgeving binnen de zorginstelling. De maatregelen zijn afhankelijk van de locatie (polikliniek versus opname) en de specifieke situatie.
Verschil tussen Polikliniek en Opname
Een belangrijk onderscheid wordt gemaakt tussen poliklinische bezoeken en opnames. * Polikliniek/Dagbehandeling: Voor patiënten die poliklinisch worden behandeld of in dagbehandeling zijn, gelden over het algemeen geen strikte isolatieregels. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat de kans op verspreiding van micro-organismen in deze settingen klein is. * Opname: Bij opname in het ziekenhuis neemt de kans op verspreiding toe. Hierom worden er striktere maatregelen getroffen.
Maatregelen Tijdens Opname
Bij opname wordt de patiënt geïsoleerd op een speciale kamer. De volgende regels zijn van toepassing: * Eenpersoonskamer: De patiënt ligt alleen op een kamer. * Kamerdeur: De deur van de kamer moet gesloten blijven. * Bewegingsvrijheid: De patiënt mag de kamer niet verlaten zonder overleg met de arts of verpleegkundige. Dit geldt ook voor het bezoeken van andere afdelingen voor onderzoek; dit kan in principe doorgaan, maar dient in overleg te gebeuren. * Toiletgebruik: De patiënt mag alleen het toilet op de eigen kamer gebruiken. * Kleding: Wanneer de patiënt de kamer verlaat voor bijvoorbeeld revalidatie of een onderzoek, moet hij of zij schone kleding dragen.
Hygiënemaatregelen voor de Patiënt
Hygiëne is de hoeksteen van contactisolatie. Patiënten worden geacht actief bij te dragen aan het voorkomen van verspreiding. * Handhygiëne: Voordat de patiënt de kamer verlaat, moet hij de handen wassen of desinfecteren met handalcohol. * Persoonlijke hygiëne: Het dragen van schone kleding is verplicht bij het verlaten van de kamer.
Revalidatie en Therapie
Voor revalidatie gelden extra maatregelen. Fysiotherapeuten en andere behandelaren dragen persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) wanneer ze de patiënt aanraken. In de context van Isala wordt specifiek vermeld dat de fysiotherapeut een schort en handschoenen draagt.
Maatregelen voor Bezoekers
Bezoek speelt een belangrijke rol in het welzijn van de patiënt, maar brengt ook een risico op verspreiding met zich mee. De regels voor bezoek zijn erop gericht dit risico te minimaliseren.
Toegangsbeleid
- Algemeen bezoek: Bezoekers mogen de patiënt gewoon bezoeken, maar dien zich voorafgaand aan het bezoek te melden bij de afdelingsverpleegkundige.
- Kinderen: Kinderen onder de 12 jaar mogen op bezoek komen, maar dit moet altijd eerst worden besproken met de verpleegkundige of arts. Er is toestemming nodig voordat het kind wordt toegelaten.
Gedragsregels voor Bezoek
- Hygiëne: Bezoekers moeten handhygiëne toepassen voor en na het bezoek. Dit wordt als voldoende beschouwd bij contactisolatie.
- Volgorde van bezoek: Bezoekers wordt geadviseerd de isolatiepatiënt als laatste te bezoeken en daarna direct de instelling te verlaten.
- Conformeren aan afspraken: Het is van belang dat bezoek zich houdt aan de afgesproken maatregelen.
Maatregelen voor Zorgmedewerkers
Zorgmedewerkers dragen de grootste verantwoordelijkheid voor het naleven van de isolatiemaatregelen. De richtlijnen zijn strikt en gebaseerd op de Nederlandse Arbeidsomstandighedenwet.
Persoonlijke Beschermingsmiddelen (PBM)
Bij elk contact met de patiënt in de kamer zijn PBM vereist. * Schort en Handschoenen: Medewerkers dragen standaard een schort en handschoenen bij verzorging en behandeling. * Toepassing: Dit geldt voor alle zorgcontacten, ook op zaal (waarbij meerdere patiënten in één ruimte verblijven, worden isolatiemaatregelen genomen voor alle betrokkenen).
Handhygiëne
Handhygiëne wordt door de SRI-richtlijn gezien als een van de belangrijkste preventieve maatregelen. De handen fungeren als de belangrijkste vector (drager) voor micro-organismen. * Timing: Op de juiste momenten handhygiëne toepassen verkleint de kans op verspreiding aanzienlijk. * Protocol: De richtlijn 'Handhygiëne & persoonlijke hygiëne medewerker' beschrijft de exacte uitvoering.
Organisatorische Randvoorwaarden
Het uitvoeren van infectiepreventiemaatregelen is alleen effectief als de organisatie dit ondersteunt. De werkgroep benadrukt dat de volgende randvoorwaarden geborgd moeten zijn: * Handhygiëne & persoonlijke hygiëne. * Persoonlijke beschermingsmiddelen. * Reiniging & desinfectie van ruimten. * Maatregelen rondom accidenteel bloedcontact.
Vaccinatie
Wanneer medewerkers werken met micro-organismen waartegen een vaccinatie beschikbaar is, is de werkgever verplicht deze vaccinaties aan te bieden (volgens het advies van de Gezondheidsraad).
Ruimtelijke en Operationele Maatregelen
Naast persoonlijke maatregelen zijn er operationele en facility-gerelateerde aspecten van belang binnen de isolatieprotocol.
Reiniging en Desinfectie
De hygiëne van de omgeving is cruciaal. * Dagelijkse reiniging: Bij contactisolatie is dagelijkse reiniging van de kamer, inclusief sanitair, voldoende. Extra aandacht gaat uit naar meest aangeraakte oppervlakken en contactpunten (zoals deurklinken en bedtafels). * Eindreiniging: Na ontslag van de patiënt of na opheffing van de isolatie vindt een eindreiniging plaats. In de meeste gevallen volstaat dit. Een einddesinfectie (met desinfectiemiddelen) wordt alleen toegepast bij specifieke indicaties. * Linnengoed, Serviesgoed en Afval: Volgens de richtlijnen zijn er voor de verwerking van linnengoed, serviesgoed en afval van patiënten in contactisolatie geen aanvullende maatregelen nodig bovenop de normale procedures. * Speelgoed/Domotica: Hierover bestaan aparte modules, maar er wordt verwezen naar specifieke richtlijnen voor deze objecten.
Beëindiging van Isolatie
De duur van de isolatie wordt vastgesteld door de verpleegkundige in overleg met de arts. De isolatie kan worden beëindigd wanneer de medische indicatie hiervoor vervalt. Na ontslag naar huis zijn isolatiemaatregelen in de thuissituatie niet meer nodig. Gaat de patiënt naar een verpleeghuis of ontvangt hij thuiszorg, dan worden deze instanties geïnformeerd over de juiste maatregelen die eventueel nog nodig zijn.
Conclusie
Contactisolatie is een gestructureerd pakket van maatregelen gericht op het inperken van de verspreiding van micro-organismen in zorgomgevingen. De maatregelen variëren van het dragen van persoonlijke beschermingsmiddelen door medewerkers tot het beperken van de bewegingsvrijheid van patiënten en het informeren van bezoekers.
De kern van effectieve isolatie ligt in het naleven van basis hygiënemaatregelen, met name handhygiëne, en het waarborgen van de juiste organisatorische randvoorwaarden. Hoewel de specifieke regels zijn vastgelegd voor medische contexten, benadrukken ze de universele principes van infectiepreventie. Voor professionals in de bouw en renovatie van zorgfaciliteiten biedt deze kennis inzicht in de eisen die worden gesteld aan de inrichting en het gebruik van kamers, zoals de noodzaak van eenpersoonskamers en de faciliteiten voor hygiëne.