Inleiding
Methicilline-resistente Staphylococcus aureus (MRSA) is een bacterie die resistent is tegen een breed scala aan antibiotica, wat het een significant probleem maakt in de gezondheidszorg, met name binnen ziekenhuismuren. De verspreiding van deze bacterie kan leiden tot ernstige infecties die moeilijk te behandelen zijn. Om de overdracht van MRSA naar andere patiënten, bezoekers en ziekenhuispersoneel te voorkomen, hanteert men strikte isolatiemaatregelen. Deze maatregelen zijn vastgelegd in nationale richtlijnen, opgesteld door de Werkgroep Infectie Preventie (WIP), en worden door elk ziekenhuis aangepast aan de eigen situatie en specifieke protocollen.
Dit artikel biedt een gedetailleerd overzicht van wat strikte isolatie inhoudt bij MRSA, de procedures voor zorgverleners en bezoekers, en de maatregelen die genomen worden rondom reiniging, wassen en medische handelingen. Hoewel dit onderwerp specifiek is voor de medische sector, is de kennis over infectiepreventie en de inrichting van gespecialiseerde kamers (zoals isolatiekamers met sluis) relevant voor professionals in de bouw en renovatie die betrokken zijn bij de realisatie of verbouw van zorgfaciliteiten.
Wat is Strikte Isolatie?
Strikte isolatie is een vorm van contactisolatie waarbij specifieke maatregelen worden genomen om de verspreiding van micro-organismen, zoals MRSA, te beperken. De kern van deze isolatie is het creëren van een barrière tussen de geïnfecteerde of gekoloniseerde patiënt en de externe omgeving.
De Isolatiekamer
Een essentieel onderdeel van strikte isolatie is de accommodatie van de patiënt. De patiënt wordt verpleegd op een eenpersoonskamer die is uitgerust met een voorkamer, ook wel een 'sluis' genoemd. Deze sluis fungeert als een bufferzone. Voordat zorgverleners of bezoekers de eigenlijke patiëntenkamer betreden, moeten zij in deze sluis de benodigde persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) aantrekken. De deuren van zowel de sluis als de patiëntenkamer moeten gesloten blijven om te voorkomen dat micro-organismen zich verspreiden naar de gang of aangrenzende ruimtes.
Duur van de Isolatie
De isolatie duurt voort zolang de patiënt MRSA-positief is. Dit kan variëren afhankelijk van het slagen van eventuele behandelingen. Patiënten die met spoed medische zorg nodig hebben, kunnen altijd terecht in een ziekenhuis, waar dan direct de nodige isolatiemaatregelen worden getroffen.
Persoonlijke Beschermingsmiddelen (PBM) en Hygiëne
Voor iedereen die in direct contact komt met een MRSA-patiënt of diens directe omgeving, gelden strikte kledingvoorschriften en hygiëneprotocollen.
Kledingvoorschriften voor Zorgverleners
Bij binnenkomst in de sluis trekken medewerkers de volgende beschermingsmiddelen aan: - Handschoenen - Beschermende kleding met lange mouwen en manchet, vaak in de vorm van een overschort - Chirurgisch mond-neus-masker - Hoofdbedekking (muts)
Deze maatregel wordt door sommige ziekenhuizen strikt gehandhaafd, terwijl andere ziekenhuizen de muts optioneel maken. Na het verlaten van de kamer dienen medewerkers hun handen te desinfecteren met handalcohol.
Maatregelen voor Patiënten
Patiënten dienen zich ook te houden aan bepaalde regels, vooral wanneer ze hun kamer verlaten voor medische onderzoeken of procedures. Als een patiënt lopend of in een rolstoel naar een onderzoek gaat, dient deze een mondkapje te dragen en schone kleding te dragen. Bij vervoer in bed geldt eveneens dat de patiënt een mondkapje draagt. Revalidatie buiten de kamer is over het algemeen niet toegestaan.
Bezoekersregels
Bezoekers zijn van harte welkom, maar moeten zich ook aan de protocollen houden: - Bezoekers moeten zich melden bij de verpleegbalie voordat ze de kamer betreden. - In de sluis moeten zij eveneens de juiste PBM aantrekken (indien vereist door het protocol van het ziekenhuis). - Na het verlaten van de kamer moeten bezoekers hun handen wassen of desinfecteren met handalcohol die in de sluis aanwezig is. - Kinderen onder de 12 jaar mogen op bezoek komen, maar dit moet eerst worden besproken met de verpleegkundige.
Er gelden geen strikte regels voor bezoekers op de polikliniek; wetenschappelijk onderzoek toont aan dat de verspreidingskans op de polikliniek klein is. Het risico op verspreiding is groter bij opname en langdurig verblijf op een kamer.
Reiniging, Wassen en Afvalverwerking
Hygiëne is de hoeksteen van infectiepreventie. Bij strikte isolatie worden er specifieke eisen gesteld aan de reiniging van de kamer en de verwerking van was en afval.
Reiniging en Desinfectie
De kamer van een MRSA-patiënt moet als laatste worden gereinigd. De schoonmaakprocedure omvat: - Oppervlakken: Alle horizontale oppervlakken (inclusief de vloer) en verticale oppervlakken die veelvuldig met handen worden aangeraakt (zoals deurklinken) of die zichtbaar vuil zijn, worden gereinigd met vochtige hulpmiddelen. - Schoonmaakmateriaal: Het schoonmaakmateriaal mag de kamer niet verlaten. Het kan worden opgeslagen in de natte ruimte van de isolatiekamer, of er kan worden gekozen voor disposable (wegwerp) materiaal. - Medisch materiaal: Medisch instrumentarium of apparatuur dat uit de kamer wordt verwijderd, moet vooraf worden gedesinfecteerd.
Was en Afval
De verwerking van textiel en afval vereist zorgvuldigheid om verspreiding te voorkomen: - Wasgoed: Ondergoed en nachtgoed worden dagelijks verschoond. De was wordt in gesloten plastic zakken door bezoekers mee naar huis genomen. Tijdens de eradicaatiefase (behandeling om MRSA kwijt te raken) wordt het beddengoed dagelijks verschoond; de waszak moet minimaal één keer per dag worden afgevoerd. - Afval: Alle afval wordt in een plastic zak gedeponeerd en minimaal één keer per dag (of vaker indien nodig) uit de kamer verwijderd. - Patiëntenmateriaal: Lichaamsvochten zoals sputum, urine, feces, pus en bloed kunnen via standaard procedures worden afgevoerd.
Medische Handelingen en Onderzoek
Planbare medische onderzoeken of ingrepen bij MRSA-patiënten worden vaak aan het einde van de dag of aan het einde van het behandelprogramma ingepland. Deze strategie maakt het mogelijk dat de ruimte waar het onderzoek plaatsvindt extra kan worden schoongemaakt voordat deze weer voor andere patiënten wordt gebruikt, om MRSA-besmetting te voorkomen.
Dragerschap en Behandeling
Een patiënt kan drager zijn van de MRSA-bacterie zonder dat dit klachten geeft. Dit wordt 'dragerschap' genoemd.
Diagnostiek
De diagnose wordt gesteld door kweken af te nemen uit de neus- of keelholte, of via een uitstrijk van een wond of de anus. De uitslag van een standaardkweek is binnen enkele dagen bekend, terwijl een MRSA-sneltest al binnen enkele uren uitsluitsel geeft.
Behandeling en Controle
Niet alle patiënten die drager zijn, hoeven behandeld te worden. Als er wel een behandeling wordt gestart, vindt er een zogenaamde 'eradicaatiebehandeling' plaats. - Thuisbehandeling: Patiënten krijgen kweeksets thuisgestuurd om zelf (of met hulp) monsters af te nemen. - Controlekweken: Verspreid over een periode van 12 maanden moeten 6 tot 12 controlekweken worden afgenomen. - Isolatie tijdens behandeling: Zolang de patiënt MRSA-positief is, blijven isolatiemaatregelen nodig bij opname of polikliniekbezoek.
Uitslagen van Controlekweken
- MRSA-positief na behandeling: Als een van de controlekweken na de behandeling positief is, wordt er opnieuw overlegd over een plan van aanpak. De isolatiemaatregelen blijven van kracht.
- MRSA-negatief na behandeling: Als alle controlekweken over een periode van één jaar negatief zijn, is de patiënt de bacterie zeker kwijt. De patiënt krijgt een MRSA-negatief verklaring en het label in het patiëntendossier wordt verwijderd. Bij een volgend bezoek of opname hoeft de patiënt niet meer in isolatie.
MRSA-negatief
Een patiënt die MRSA-negatief is, draagt de bacterie niet bij zich. De patiënt wordt niet (meer) in isolatie verpleegd en er worden geen kweken meer afgenomen.
Patiëntenrechten en Zorg thuis
Thuiszorg
Thuis is dragerschap van de MRSA-bacterie meestal geen enkel probleem voor gezonde mensen die niet in de zorg werken. Zij hoeven geen extra maatregelen te nemen bij contact met een MRSA-drager. Men kan anderen gewoon een hand geven of op een andere manier aanraken.
Echter, als de patiënt thuiszorg krijgt of andere zorgverleners (zoals fysiotherapie) bezoekt, is het belangrijk om dit te melden. Zorgverleners moeten dan immers de juiste hygiënemaatregelen treffen om verspreiding van het ziekenhuis naar de thuissituatie (of andersom) te voorkomen.
Registratie
Wanneer een patiënt MRSA-positief is, wordt dit geregistreerd in het patiëntendossier. Dit is cruciaal voor de veiligheid; artsen en verpleegkundigen zien deze status direct wanneer ze de gegevens raadplegen en weten dat ze rekening moeten houden met MRSA bij behandeling en verzorging.
Conclusie
Strikte isolatie bij MRSA is een complex maar noodzakelijk proces om de veiligheid binnen ziekenhuizen te waarborgen. Het protocol omvat het verblijf in een speciale kamer met sluis, het dragen van persoonlijke beschermingsmiddelen door zorgverleners en bezoekers, en strikte regels voor reiniging en afvalverwerking. Hoewel deze maatregelen ingrijpend zijn voor de patiënt, zijn ze effectief in het beperken van de verspreiding van deze resistente bacterie. Voor patiënten geldt dat dragerschap thuis over het algemeen weinig beperkingen met zich meebrengt, mits er geen sprake is van kwetsbare contacten of zorgverlening. De behandeling van MRSA kan succesvol zijn, mits er sprake is van een strikte naleving van het behandel- en controleprotocol.