Inleiding
De transitie naar een duurzame en energiezuinige gebouwde omgeving is een centrale thematiek in de hedendaagse bouw- en renovatiesector. Ziekenhuizen, als energie-intensieve gebruikers, staan hierbij in de schijnwerpers. Het Streekziekenhuis Koningin Beatrix (SKB) in Winterswijk presenteert zich als een prominent voorbeeld van deze verandering. Door het ondertekenen van de Green Deal Zorg 3.0 en het aangaan van strategische partnerships, zet het SKB een belangrijke stap richting een toekomstbestendige infrastructuur. De focus van dit renovatieproject ligt op het drastisch verlagen van de CO2-uitstoot en het realiseren van een gasloze operatie. De kern van deze verduurzamingsslag bestaat uit twee specifieke technische ingrepen: het vervangen van de centrale energievoorziening en het aanbrengen van hoogwaardige dakisolatie. Deze maatregelen vormen de basis voor een langlopende verbouwingsoperatie die het ziekenhuis niet alleen milieuvriendelijker, maar ook financieel en functioneel robuuster moet maken voor de komende decennia.
De Strategische Context: De Green Deal Zorg 3.0
De aanleiding voor de gerichte renovatie- en verduurzamingsoperatie bij het SKB is gelegen in de ondertekening van de Green Deal Zorg 3.0. Dit initiatief, gestart door het Rijk, heeft tot doel om de transitie naar een duurzame samenleving te versnellen, waarbij specifieke aandacht uitgaat naar de zorgsector. De ondertekening door bestuurder Inge de Wit verplicht het SKB niet alleen tot het nastreven van duurzaamheidsdoelstellingen, maar vereist ook een structurele aanpak. Het SKB heeft aangegeven dit te willen realiseren door het vormgeven van circulaire zorg en het maximaliseren van de circulaire potentie van hun vastgoed, met als ultiem doel om in 2050 volledig circulair te zijn.
Deze beleidsmatige keuze is niet vrijblijvend. De druk om te voldoen aan wettelijke duurzaamheidseisen, die voor 2030 een belangrijke mijlpaal vormen, speelt hierin een doorslaggevende rol. Het SKB wil deze eisen niet slechts ‘voldoen’, maar overstijgen door een strategisch vastgoedplan op te stellen met een horizon van twintig jaar. De focus op verduurzaming is hierbinnen de prioriteit voor de komende jaren. De ondertekening van de Green Deal fungeert als een publieke commitment en een katalysator voor de technische uitvoering van de plannen.
Technische Uitvoering: Partnerschappen en Fysieke Maatregelen
Om de ambitieuze doelstellingen te realiseren, heeft het SKB gekozen voor een samenwerking met gespecialiseerde externe partijen. Er is een samenwerkingsovereenkomst getekend met Quadrance, Royal HaskoningDHV, WAM&VanDurenBouw en De Groot Installatiegroep. Deze combinatie van expertise op het gebied van engineering, bouw en installatietechniek is essentieel voor de complexiteit van de werkzaamheden binnen een functionerend ziekenhuis.
De concrete technische maatregelen die in de bronnen worden genoemd, zijn tweeledig en vormen de ruggengraat van het verduurzamingstraject:
- Vervanging van de Energiecentrale: De huidige energiecentrale wordt vervangen. Het specifieke doel hierbij is het realiseren van een gasloos ziekenhuis. Dit impliceert een overgang van gasgestookte systemen naar elektrische of duurzame alternatieven, zoals warmtepompen of aansluiting op een duurzaam warmtenet. Door de energiecentrale te vervangen, kan het SKB de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen sterk reduceren, wat direct bijdraagt aan de reductie van de CO2-uitstoot.
- Dakisolatie: Naast de energievoorziening wordt ingezet op het verbeteren van de gebouwschil. Door het aanbrengen van dakisolatie wordt het warmteverlies van het gebouw geminimaliseerd. Dit is een fundamentele maatregel binnen de bouwkunde om het energieverbruik voor verwarming en koeling te verlagen. Goede isolatie zorgt ervoor dat de nieuw geïnstalleerde energievoorziening efficiënter kan werken, omdat er minder warmte onnodig verloren gaat.
De combinatie van deze maatregelen moet ertoe leiden dat het SKB de streefwaardes van minder dan de helft aan CO2-uitstoot gaat behalen. De investeringen zijn onderdeel van een breder plan om het vastgoed toekomstbestendig te maken, waarbij ook andere duurzaamheidsaspecten zoals gezondheidsbevordering en klimaatrisicomanagement een rol spelen.
Energie-efficiëntie en CO2-Reductie
De focus op het verminderen van de CO2-uitstoot is een centrale pijler in de verduurzaming van het SKB. De maatregelen rondom de energiecentrale en dakisolatie zijn primair gericht op het verlagen van het energieverbruik. Echter, de bronnen benoemen dat duurzaamheid in de zorgsector breder is dan alleen energie. Mobiliteit speelt hierin ook een significante rol; binnen de zorgsector zorgt mobiliteit voor 22 procent van de totale CO2-uitstoot. Hoewel de directe bouwkundige maatregelen zich richten op het vastgoed, onderkent het SKB dat ook het gedrag van medewerkers en patiënten bijdraagt aan de totale ecologische voetafdruk.
De focus op energiebesparing door isolatie en een nieuwe energiecentrale sluit aan bij de wettelijke eisen voor 2030. Het SKB wil hieraan voldoen door een pragmatische aanpak: eerst de grote energieverslinders aanpakken. Door het gebouw beter te isoleren en de warmteopwekking te verduurzamen, ontstaat er een efficiënter systeem. Dit is met name relevant in de zorg, waar 24/7 klimaatbeheersing noodzakelijk is. De investering in dakisolatie zorgt ervoor dat de benodigde energie voor verwarming in de winter en koeling in de zomer tot een minimum wordt beperkt.
Buitenruimte en Klimaatbestendigheid
Naast de directe bouwkundige isolatie en energievoorziening, besteedt het SKB aandacht aan de buitenruimte als onderdeel van de duurzaamheidsstrategie. De ligging van het ziekenhuis, aan de rand van de bebouwde kom nabij een bosrijk gebied, biedt kansen voor een gezonde leefomgeving. Het SKB gebruikt de NL Omgevingsscan om de buitenruimte te optimaliseren, met specifieke aandacht voor de ‘3-30-300 regel’. Deze regel streeft naar voldoende groen zicht vanuit elke woning (in dit geval ziekenhuiskamer), wat bijdraagt aan het welzijn van patiënten.
Deze focus op de buitenruimte hangt samen met het thema klimaatbestendigheid. De bronnen vermelden dat de klimaatrisico’s voor het terrein in kaart zijn gebracht, waarbij specifiek gekeken is naar wateroverlast. Met behulp van het Framework for Climate Adaptive Buildings en modellen van NL Greenlabel zijn kwetsbare plekken geïdentificeerd. Dit is relevant voor de bouw en renovatie, omdat het inzicht geeft in hoe het terrein en de infrastructuur bestand moeten zijn tegen extreme neerslag. Hulpdiensten moeten immers bereikbaar blijven, zelfs wanneer de waterhoogte 30 cm overschrijdt. De investeringen in dakisolatie en een nieuwe energiecentrale dragen indirect bij aan deze klimaatbestendigheid door de algemene veerkracht van de organisatie en het vastgoed te vergroten, maar de waterhuishouding van het terrein zelf vereist aparte aandacht in de inrichting van de buitenruimte.
Gezondheidsbevordering en Circulaire Ambities
De renovatie is niet alleen technisch van aard, maar kent ook een maatschappelijke component. Het SKB start een vitaliteitsprogramma voor medewerkers, gericht op plantaardige voeding, bewegen, slaap en mentale gezondheid. Daarnaast worden mobiliteitsplannen ontwikkeld om de CO2-uitstoot van het woon-werkverkeer te verminderen. Deze maatregelen zijn onderdeel van de bredere duurzaamheidsvisie waarin gezondheid centraal staat. De groene buitenruimte wordt hier actief voor ingezet; er worden routes bedacht die bewegen in het groen stimuleren, en er is aandacht voor de vitaliteit van het personeel door tijd buiten te besteden.
De ambitie voor circulaire zorg is een ander belangrijk aspect. Het SKB streeft ernaar om in 2050 maximaal circulair te zijn. Hoewel de bronnen de specifieke invulling van circulariteit bij de huidige renovatie (dakisolatie en energiecentrale) niet gedetailleerd beschrijven, impliceert deze doelstelling dat materiaalgebruik, afvalstromen en levensduur van installaties kritisch worden bekeken. De keuze voor een nieuwe energiecentrale en isolatiematerialen zal moeten passen binnen deze langetermijnvisie. Het SKB wil hiermee aantonen dat duurzame zorg en een duurzaam gebouw onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
Conclusie
Het Streekziekenhuis Koningin Beatrix in Winterswijk zet een significante stap in de verduurzaming van haar vastgoed door het ondertekenen van de Green Deal Zorg 3.0 en het aangaan van een strategische samenwerking voor een langlopend renovatietraject. De kern van dit project bestaat uit het vervangen van de energiecentrale om het ziekenhuis gasloos te maken en het aanbrengen van dakisolatie om het energieverbruik te minimaliseren. Deze maatregelen zijn erop gericht om vóór 2030 te voldoen aan de wettelijke duurzaamheidseisen en de CO2-uitstoot met meer dan de helft te reduceren.
Naast deze directe bouwkundige ingrepen, integreert het SKB duurzaamheid op een programmatische manier. Dit omvat het in kaart brengen van klimaatrisico’s zoals wateroverlast, het optimaliseren van de buitenruimte volgens de 3-30-300 regel voor een gezonde leefomgeving, en het stimuleren van vitaliteit onder medewerkers en patiënten. De aanpak van het SKB illustreert hoe complexe renovaties in de zorgsector kunnen bijdragen aan zowel energiebesparing als de algemene gezondheid van de gebruikers, waarbij de focus op isolatie en vernieuwing van energievoorziening de technische basis vormt voor een toekomstbestendige organisatie.