In de gezondheidszorg is het voorkomen van de verspreiding van infecties een van de belangrijkste prioriteiten. Wanneer basis hygiënemaatregelen onvoldoende zijn om de overdracht van micro-organismen te stoppen, worden strikte isolatiemaatregelen ingevoerd. Deze maatregelen zijn essentieel om zowel patiënten als zorgverleners te beschermen tegen besmettelijke bacteriën en virussen. Hoewel de term 'isolatie' vaak klinisch en streng klinkt, is het een noodzakelijk onderdeel van moderne infectiepreventie. In dit artikel wordt diepgaand ingegaan op wat strikte isolatie inhoudt, welke procedures gevolgd moeten worden, en wat dit betekent voor de patiënt, de bezoekers en de zorgomgeving.
Wat is Strikte Isolatie?
Strikte isolatie is een verzameling van maatregelen die genomen worden wanneer een patiënt een besmettelijke ziekte draagt of wanneer er een verhoogd risico bestaat op verspreiding van micro-organismen. Doel is het zoveel mogelijk tegen gaan van de overdracht tussen patiënten, bezoekers en medewerkers.
Volgens de richtlijnen van ziekenhuizen zoals Isala en het Maastricht UMC+ is isolatie nodig bij: - Een besmettelijke ziekte. - Een ziekte veroorzaakt door een bacterie of virus. - Een verlaagde weerstand bij de patiënt.
De maatregelen zijn erop gericht verspreiding via direct en indirect contact (via handen en materialen) en via de lucht te voorkomen. In de praktijk betekent dit dat de patiënt wordt verpleegd op een eenpersoonskamer, vaak met een sluis.
De Context van Infectiepreventie
Infectiepreventie is een discipline die voortdurend evolueert. Uit discussies binnen vakgroepen, zoals vermeld in de bronnen, blijkt dat er voortdurend gewerkt wordt aan het aanscherpen van richtlijnen. Er wordt nagedacht over de aansluiting bij bestaande richtlijnen, zoals de richtlijn Handhygiëne, en de afbakening van specifieke situaties, zoals waterpokken, gordelroos of virale hemorragische koortsen. Hoewel de laatstgenoemde als 'exceptioneel' worden beschouwd, tonen ze aan dat isolatie een breed begrip is met vele gradaties.
De Fysieke Omgeving: De Isolatiekamer
De fysieke inrichting van de kamer is cruciaal voor het slagen van de isolatie. De meeste bronnen benadrukken dat de patiënt verblijft op een éénpersoonskamer. Bij het Maastricht UMC+ wordt specifiek gesproken over een kamer met een sluis; een ruimte tussen de gang en de kamer waar medewerkers zich kunnen voorbereiden en beschermende kleding kunnen aantrekken.
Een belangrijk detail in de procedures is de signalering. Bij de deur van de kamer hangt vaak een rode kaart of isolatiekaart. Deze kaart bevat instructies voor het ziekenhuispersoneel over de te volgen maatregelen. Dit zorgt ervoor dat elke medewerker, ongeacht zijn of haar functie, direct op de hoogte is van de benodigde voorzorgsmaatregelen.
Deurbeleid
Het beleid omtrent het open of gesloten houden van de deur verschilt licht per instelling, maar het doel is identiek: - In sommige protocolen (bijv. Isala) is de kamer gesloten om verspreiding via de luchtstroom te minimaliseren. - In andere beschrijvingen (bijv. Radboudumc) mag de deur soms openblijven, mits de algemene hygiëneprotocollen strikt worden nageleefd.
De keuze voor een gesloten deur hangt vaak samen met het type besmetting (druppelinfectie versus luchtinfectie).
Beschermende Maatregelen voor Zorgmedewerkers
De zorgmedewerkers vormen de belangrijkste schakel in het verspreidingsproces, maar ook de belangrijkste barrière. Wanneer ze de isolatiekamer betreden, moeten ze specifieke persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) dragen.
De samenstelling van deze uitrusting varieert licht, maar over het algemeen omvat de strikte isolatie-uitrusting: 1. Handschoenen: Essentieel voor alle directe zorg en contact met materialen. 2. Schort: Een overschort beschermt de eigen kleding tegen besmetting. 3. Mondneusmasker: Draagt bij aan het voorkomen van druppelverspreiding en beschermt de drager. 4. Spatbril: Beschermt de ogen tegen spatten (specifiek genoemd in de Isala-protocollen). 5. Muts: Draagt bij aan de steriliteit en voorkomt dat haren in contact komen met besmette oppervlakken.
Naast het dragen van deze kleding is het wassen en desinfecteren van handen een basismaatregel die te allen tijde wordt toegepast, zowel voor het betreden als het verlaten van de kamer.
De Rol en Verantwoordelijkheid van de Patiënt
Isolatie is een wisselwerking tussen de zorgverlener en de patiënt. De patiënt heeft zelf ook verantwoordelijkheden om de verspreiding te beperken.
Hygiëne
Patiënten wordt gevraagd hun handen te wassen met water en zeep na elk toiletbezoek, en soms ook na hoesten of niezen. In situaties waarin de patiënt de kamer verlaat (voor bijvoorbeeld revalidatie of onderzoek), dient handalcohol te worden gebruikt.
Bewegingsvrijheid
De vrijheid van de patiënt is beperkt. De algemene regel is dat de patiënt op de kamer blijft. Echter, de bronnen benadrukken dat dit geen absolute opsluiting is. In overleg met de verpleegkundige mag de patiënt de kamer verlaten indien dit nodig is voor revalidatie of behandeling. Tijdens deze verplaatsingen draagt de patiënt soms een mondneusmasker en vermijdt lichamelijk contact met anderen. Ook het gebruik van algemene toiletten en ruimtes is in de meeste gevallen verboden.
Onderzoek
Onderzoeken die op andere afdelingen plaatsvinden, kunnen in principe doorgaan. Hierbij worden vaak extra maatregelen getroffen, zoals het vervoeren van de patiënt via specifieke routes of het dragen van extra bescherming door het begeleidende personeel.
Bezoekersbeleid: Een Balans tussen Contact en Veiligheid
Een van de moeilijkste aspecten van isolatie is de sociale isolatie. Desondanks proberen ziekenhuizen bezoek zoveel mogelijk toe te staan, mits dit veilig gebeurt.
Toelating
Familie en vrienden mogen over het algemeen gewoon op bezoek komen. Een uitzondering geldt voor kinderen jonger dan 12 jaar; voor hun toelating is vaak eerst overleg met de arts nodig. Dit is ter bescherming van het kind, aangezien hun immuunsysteem soms kwetsbaarder is of omdat zij vaak dragers zijn van andere infecties.
Procedures voor Bezoek
Bezoekers moeten zich houden aan strikte protocollen: - Meldplicht: Bezoekers moeten zich voorafgaand aan het bezoek melden bij de afdelingsverpleegkundige. - Handhygiëne: Na afloop van het bezoek, en vóór het verlaten van de kamer, moet de bezoeker de handen desinfecteren met handalcohol. - Kleding: In de meeste gevallen hoeft bezoek geen speciale beschermende kleding (handschoenen of schorten) te dragen, tenzij dit specifiek door de verpleegkundige wordt aangegeven op basis van het type infectie.
Duur van de Isolatie en Ontslagprocedure
De isolatie is een tijdelijke maatregel. De duur hangt af van het type infectie en de medische toestand van de patiënt.
Beëindiging
Voordat de isolatie wordt opgeheven, bespreekt de verpleegkundige dit met de patiënt. Criteria voor beëindiging zijn vaak: - De patiënt is niet meer besmettelijk (geen koorts, negatieve kweken). - De wond of bron van infectie is gesloten of onder controle.
Na Onthoud
Wanneer de patiënt het ziekenhuis verlaat, zijn isolatiemaatregelen in de thuissituatie meestal niet meer nodig. Echter, als de patiënt wordt overgeplaatst naar een verpleeg- of verzorgingshuis of thuiszorg krijgt, worden deze instanties geïnformeerd over de voormalige isolatiestatus en de benodigde maatregelen. Dit voorkomt dat eventuele resterende besmettingsrisico's worden overgedragen op kwetsbare medebewoners in de langdurige zorg.
Specifieke Situaties en Uitdagingen
De bronnen wijzen op complexere scenario's die extra aandacht vereisen.
Risicofactoren
Isolatie wordt niet alleen ingesteld bij een bewezen besmetting, maar ook op basis van risicofactoren. Een voorbeeld is opname in een buitenlands ziekenhuis of contact met vee. Dit dient ter preventie totdat duidelijk is of de patiënt een resistente bacterie (zoals een BRMO - Bijzonder Resistent Micro-Organisme) bij zich draagt.
Langdurige Zorg en Geriatrische Revalidatie
In de langdurige zorg (verpleeghuizen) is strikte isolatie ingewikkelder. Bewoners wonen er vaak langdurig en hebben behoefte aan sociale interactie. De bronnen beschrijven de uitdaging om een balans te vinden tussen het 'huis' zijn van de patiënt en het beschermen van medebewoners. In geriatrische revalidatiezorg (GRZ), waar tijdelijk verblijf plaatsvindt op tweepersoonskamers, is het van cruciaal belang dat bij aanmelding direct informatie wordt verstrekt over de BRMO-status, zodat sneller kan worden geschakeld naar een eenpersoonskamer.
Immuunstatus
Er wordt gesproken over het belang van het inzichtelijk maken van de immuunstatus van patiënten. Bij binnenkomst in een instelling (zoals het AUMC) wordt vaak gevraagd naar vaccinatie- of infectiestatus. Dit helpt bij het inschatten van risico's en het instellen van preventieve isolatiemaatregelen voor patiënten met een verlaagde weerstand.
Conclusie
Strikte isolatie is een complex maar onmisbaar onderdeel van de ziekenhuiszorg en langdurige zorg. Het vereist een gecoördineerde inspanning van zorgverleners, patiënten en bezoekers. De kern van de maatregelen bestaat uit het creëren van fysieke barrières (éénpersoonskamers, sluis), het dragen van persoonlijke beschermingsmiddelen en het strikt naleven van handhygiëne.
Hoewel de maatregelen voor de patiënt restrictief kunnen aanvoelen, zijn ze essentieel voor het voorkomen van de verspreiding van moeilijk te behandelen bacteriën en virussen. De ontwikkeling van richtlijnen, zoals besproken door experts, toont aan dat het vakgebied voortdurend zoekt naar de beste balans tussen veiligheid en het welzijn van de patiënt. Voor zorgverleners en facility managers in de bouw en renovatie van zorginstellingen is het begrijpen van deze protocollen van groot belang; de fysieke infrastructuur (deuren, luchtstromen, ruimte-indeling) moet immers ondersteuning bieden aan deze levensreddende maatregelen.