Asbest was gedurende jaren een veelgebruikt materiaal in de bouwsector, vooral in de tweede helft van de twintigste eeuw. Door zijn sterke eigenschappen als isolatie, duurzaamheid en brandbestendigheid werd het vaak ingezet in dakbedekkingen, dakbeschot en andere constructieve elementen. Toch is asbest tegenwoordig verboden vanwege de ernstige gezondheidsrisico’s die het met zich meebrengt. Deze verboden status heeft geleid tot een groeiend probleem bij renovaties, verbouwingen en verkoopprojecten: het herkennen en veilig verwerken van asbest in bestaande daken.
Bij projecten zoals het plaatsen van een dakkapel, het aanbrengen van zonnepanelen of het uitvoeren van een dakvernieuwing is het van essentieel belang om te weten of er asbest aanwezig is. In dit artikel geef ik een gedetailleerde uitleg over asbest in dakbedekking, de risico’s die het met zich meebrengt, en hoe je asbest kunt herkennen. Bovendien geef ik inzicht in wanneer verwijdering verplicht is en welke maatregelen je als eigenaar of bouwer kunt nemen om veilig en legaal te werken.
Wat is asbest en waarom is het gevaarlijk?
Asbest is een natuurlijk voorkomend minerale vezel dat tot voor de jaren 1990 als bouwmateriaal werd gebruikt. In de dakconstructie werd het vaak toegepast in de vorm van eternietplaten, die als dakbeschot of dakbedekking dienst deden. Asbest zorgt voor stabiliteit, isolatie en weersbestendigheid. Vanaf 1993 is het gebruik van asbest in de bouw officieel verboden in Nederland, maar oude woningen en panden die daarvoor zijn gebouwd, kunnen er nog steeds vandaan bevatten.
Het gevaar van asbest ligt in de vezels die bij beschadiging of verwerking in de lucht komen. Deze vezels zijn zeer fijn en onzichtbaar voor het blote oog. Bij inademing kunnen ze in het longweefsel terechtkomen en ernstige aandoeningen veroorzaken. De belangrijkste gezondheidsrisico’s zijn:
- Asbestose: een chronische longaandoening die ontstaat door langdurige blootstelling aan asbestvezels.
- Longkanker: asbest is een bekende carcinogene stof die het risico op longkanker verhoogt.
- Mesothelioom: een zeldzame en agressieve vorm van kanker die specifiek wordt geassocieerd met asbestblootstelling.
Deze ziekten ontwikkelen zich vaak jaren na de blootstelling, waardoor het moeilijk is om directe oorzaken te herkennen. Daarom is het van het grootste belang om asbest veilig te behandelen en waar nodig te verwijderen.
Waar kan asbest in de dakbedekking voorkomen?
Asbest kan zich op meerdere plaatsen in de dakconstructie bevinden, afhankelijk van het bouwjaar en de bouwtechnieken die destijds gebruikt werden. De meest voorkomende locaties zijn:
- Dakbeschot: Een onderdaklaag die ervoor zorgt dat de dakbedekking in zijn plaats blijft. Het is vaak gemaakt van asbestcement of eterniet.
- Dakplaten en dakpannen: Vooral in oude woningen zijn asbestplaten gebruikt, zoals golfplaten en bitumenplaten.
- Dakramen: De platen, kit en coating van oude dakraampjes kunnen asbest bevatten.
- Dakgoten en regenpijpen: Asbestcement werd vaak gebruikt voor regenwaterafvoer.
- Bitumen daken: Bitumenplaten die voor 1993 zijn aangelegd kunnen asbest bevatten.
De kans op asbest in de dakbedekking is groter in woningen die voor 1993 zijn gebouwd. In daken die na die datum zijn aangelegd, is asbest meestal niet verwerkt.
Hoe herken je asbest in de dakbedekking?
Het herkennen van asbest in de dakbedekking is niet altijd eenvoudig. Het hangt af van het type dak, de toestand van het materiaal en of er schildering of andere lagen op aangebracht zijn. Hieronder worden enkele kenmerken beschreven die kunnen wijzen op het gebruik van asbest:
1. Bouwjaar van het dak
Een belangrijk signaal is het bouwjaar van het dak. Asbest is in de meeste gevallen gebruikt in daken die voor 1993 zijn geplaatst. Vanaf 1993 is het gebruik van asbest in de bouw verboden.
2. Visuele kenmerken
- Wit uitgeslagen patroon: Een typisch kenmerk van asbestdakplaten is een wit gespikkeld patroon op het oppervlak. Dit patroon kan echter ook afwezig zijn bij geschilderde of verweerde platen.
- Honingraatstructuur: Bij de onderkant van de golfplaten is een honingraatstructuur zichtbaar, wat een aanwijzing kan zijn voor asbest.
- Lichtgrijze kleur: Asbestplaten hebben vaak een lichtgrijze kleur, ook al is er verf op aangebracht.
3. NT-nummer op golfplaten
Asbestvrije dakplaten zijn te herkennen aan een markering bestaande uit de letters NT plus 5 getallen. Dit NT-nummer is meestal gegraveerd in de een-na-laatste golf. Als dit nummer ontbreekt, is er een kans dat de platen asbest bevatten.
4. Leien en bitumen daken
Leien- en bitumen daken die voor 1993 zijn geplaatst, kunnen ook asbest bevatten. In deze soorten daken is het moeilijker om asbest te herkennen, omdat het niet visueel duidelijk is.
5. Dakbeschot
Asbesthoudend dakbeschot is vaak te herkennen aan de lichtgrijze kleur. Het is echter ook mogelijk dat het verborgen zit onder een laag isolatiemateriaal. In dat geval is een visuele inspectie vanaf de zolder vaak mogelijk.
6. Onderscheid maken met gewone dakbedekking
Asbest zit niet in gewone dakpannen of rieten daken. Asbestdaken zijn vooral te vinden in golfplaten, bitumenplaten of leienplaten.
Wanneer is verwijdering van asbest verplicht?
Als er asbest in de dakbedekking aanwezig is, is het niet altijd verplicht om het te verwijderen. De keuze hangt af van de toestand van het dak, de plannen voor verbouwing of renovatie, en de regelgeving.
1. Bij renovatieprojecten
Bij renovatieprojecten, zoals het plaatsen van een dakkapel of het aanbrengen van zonnepanelen, is een inspectie op asbest verplicht. Asbestdakbeschot moet worden verwijderd als het in de weg zit van de nieuwe constructie of als het verder beschadigd kan raken. Ook is er een risico op vezelvorming bij bewerkingen.
2. Bij asbestverwerking
Als het dak beschadigd is of verweert, kan het onderhevig zijn aan verwerking. In dat geval is het verplicht om het asbest veilig te verwijderen of te afdekken. Dit geldt ook als er sprake is van losse platen of breukgevoelige materialen.
3. Verplichte verwijdering bij verkoop of verhuur
Hoewel er geen wettelijke verplichting is om asbest te verwijderen bij het verkopen van een woning, kan het wel een verplichting zijn bij verhuur aan huurders. Verhuurders moeten ervoor zorgen dat woningen veilig en gezond zijn voor bewoning. In sommige gevallen wordt verwijdering verplicht als het asbest gevaarlijk is of als er verkoopbeperkingen zijn.
Wat zijn de mogelijke maatregelen bij het aantrreffen van asbest?
Als asbest in de dakbedekking aanwezig is, zijn er verschillende opties om veilig te werken. De keuze hangt af van de toestand van het dak, de plannen voor verbouwing, en de persoonlijke voorkeuren.
1. Afdekken
Het afdekken van asbestdakbeschot is een kostenefficiënte optie, vooral als het materiaal hechtgebonden is. Dit betekent dat het asbest veilig blijft zolang het niet verwerkt of beschadigd raakt. Afdekken kan bijvoorbeeld gedaan worden door een nieuw dakbedekking aan te brengen of door isolatie toe te voegen.
2. Isolatie toevoegen
Het aanbrengen van isolatie op het bestaande dak kan een populaire keuze zijn bij renovaties. Dit is mogelijk zonder het bestaande asbestmateriaal te verstoren, zolang het veilig is. Echter, is het belangrijk om te controleren of de toestand van het asbestdak geschikt is voor isolatie.
3. Verwijdering
De verwijdering van asbestdakbeschot kan aanzienlijke kosten met zich meebrengen. De kosten variëren afhankelijk van de omvang van het project, de toegankelijkheid van het dak en de complexiteit van de verwijdering. In sommige gevallen zijn er subsidies beschikbaar, vooral voor woningen die aan bepaalde criteria voldoen, zoals sociale huurwoningen of woningen in energiearme stadsdeel.
4. Zonnepanelen
Bij het aanbrengen van zonnepanelen moet worden gecontroleerd of het dakbeschot veilig is. In sommige gevallen is verwijdering verplicht als het gevaarlijk is of als het in de weg zit van de montage.
Kosten en subsidies voor asbestverwijdering
De verwijdering van asbestdakbeschot is een kostbaar proces, maar in sommige gevallen zijn er subsidies beschikbaar. Deze subsidies zijn vaak gericht op sociale woningen of woningen in energiearme stadsdeel.
De subsidie bedraagt bijvoorbeeld € 4,50 per m² verwijderd asbestdak, met een maximum van € 25.000 per adres. Let op: dakbeschot of andere asbesthoudende toepassingen komen niet in aanmerking voor deze regeling. De subsidie moet uiterlijk 6 maanden na de uitvoering van de verwijdering worden aangevraagd.
Het is raadzaam om een vrijblijvend offerteaanvraag in te dienen bij een gecertificeerd asbestsaneringsbedrijf. Dit geeft een schatting van de kosten en helpt bij het opstellen van een financieel plan. Ook kunnen subsidies worden aangevraagd via de gemeente of andere instanties die financiële ondersteuning bieden bij verbouwingen en saneringen.
Tips voor veilig omgaan met asbest in de dakbedekking
Als je vermoedt dat er asbest in de dakbedekking zit, zijn er een paar belangrijke tips om veilig te werken:
- Laat een inspectie uitvoeren: Als je twijfelt of er asbest in het dak zit, is het verstandig om dit te laten controleren door een deskundige. Een steekproef kan worden genomen om te bepalen of het materiaal asbest bevat.
- Werk nooit zonder veiligheidsmaatregelen: Als je zelf aan asbestdakplaten werkt (bijvoorbeeld bij een klein dak met geschroefde golfplaten), moet je strikte veiligheidsmaatregelen nemen. Dit omvat het dragen van een mondkapje, beschermende kleding en het verlaten van het bouwterrein na afloop.
- Laat grotere projecten door professionals uitvoeren: Asbestdakbeschot en dakbedekkingen moeten vaak door gecertificeerde professionals worden verwijderd, vooral bij grotere daken of complexe situaties.
- Plan voor de verwijdering: Als je van plan bent om te verhuizen of te verbouwen, is het een goed moment om het dak te checken op asbest en eventueel te vervangen. Dit helpt om financiële en gezondheidsrisico’s te vermijden.
- Kijk naar de omgeving: Als er meer asbestdaken in de wijk zijn, is het mogelijk om de verwijdering van meerdere daken tegelijk te organiseren. Dit kan regelwerk en kosten besparen.
- Voeg het verwijderen van asbest toe aan je onderhoudsplan: Als het financieel niet mogelijk is om het dak direct te vervangen, is het verstandig om het verwijderen van asbest op te nemen in je onderhoudsplan. Begin alvast met sparen om het project later uit te voeren.
Asbestdak verwijderen: wanneer is dit toegestaan?
Het verwijderen van asbestdakbedekking is niet altijd toegestaan voor iedereen. In sommige gevallen mag het alleen door gecertificeerde professionals worden gedaan. De volgende regels zijn van toepassing:
- Kleine daken met geschroefde golfplaten: Dit mag onder strikte voorwaarden door de eigenaar worden verwijderd. Echter, moeten veiligheidsmaatregelen worden genomen, en mag het alleen gebeuren als het dak niet verwerend is en er geen gevaar voor vezelvorming is.
- Grote daken met golfplaten of bitumen: Dit moet altijd door een gecertificeerd asbestsaneringsbedrijf worden verwijderd. De werkzaamheden moeten volgens de wet gebeuren, met passende veiligheidsmaatregelen en afvalbehandeling.
- Dakleien: Ook bij dakleien moet het verwijderen door deskundigen worden uitgevoerd. Het is gevaarlijk om dit zelf te doen, omdat de leien vaak verweerd zijn en asbestvezels kunnen vrijkomen.
Samenvatting
Asbest in de dakbedekking is een gevoelig onderwerp, vooral bij projecten zoals het plaatsen van een dakkapel of het aanbrengen van zonnepanelen. Het is belangrijk om te weten hoe je asbest herkent en wanneer het moet worden verwijderd. Asbest is een gevaarlijk materiaal dat gezondheidsrisico’s met zich meebrengt, maar als het veilig wordt behandeld, kan het niet onmiddellijk schadelijk zijn.
Voor eigenaren van woningen die voor 1993 zijn gebouwd, is het verstandig om regelmatig te controleren of er asbest aanwezig is. Bij verkoop, verhuur of verbouwing is dit vaak verplicht. Ook bij renovatieprojecten moet het aanwezige asbest veilig worden behandeld of, indien nodig, verwijderd.
Het verwijderen van asbestdakbeschot kan aanzienlijke kosten met zich meebrengen, maar in sommige gevallen zijn er subsidies beschikbaar. Het is verstandig om een vrijblijvend offerteaanvraag in te dienen bij een gecertificeerd asbestsaneringsbedrijf en eventuele subsidies via de gemeente of andere instanties aan te vragen.
Als je twijfelt of er asbest in het dak zit, is het verstandig om dit te laten controleren door een deskundige. Een steekproef kan worden genomen om te bepalen of het materiaal asbest bevat. Op die manier kun je veilig en legaal werken en eventuele gezondheidsrisico’s vermijden.
Asbest is een onderdeel van de bouwgeschiedenis, maar het is nu een maatschappelijk en juridisch belangrijk onderwerp. Door verstandig om te gaan met asbest in de dakbedekking, kunnen eigenaren, bouwers en professionnels veilig en verantwoord werken.