Inleiding
In de huidige context van klimaatverandering en groeiende duurzaamheidsdoelen staat het bouw- en renovatiebedrijf onder druk om innovatieve en milieuvriendelijke oplossingen te bieden. Een van de meest veelbelovende ontwikkelingen op dit vlak zijn biobased dakbedekkingen. Deze oplossingen maken gebruik van natuurlijke, herwinbare materialen en bieden niet alleen milieuvoordelen, maar ook technische voordelen zoals hoge isolatie-eigenschappen en flexibiliteit in toepassing.
Biobased dakbedekkingen zijn inmiddels niet langer een alternatieve optie, maar een concrete keuze voor zowel nieuwbouw als renovatieprojecten. In dit artikel gaan we dieper in op de principes van biobased daksystemen, de voordelen, de toepassing in de praktijk, en de huidige technische en regelgevende kaders. Alle informatie is gebaseerd op recente ontwikkelingen en praktijkvoorbeelden uit het Nederlandse bouwbedrijf.
Wat zijn Biobased Dakbedekkingen?
Biobased dakbedekkingen zijn daksystemen die gemaakt zijn van natuurlijke, biologische grondstoffen zoals hennep, stro, houtwol of andere herwinbare materialen. Deze materialen worden verwerkt in isolatieplaten, dampremmen, en dakbedekkingen die vervolgens gebruikt worden in het dakontwerp.
Een belangrijk kenmerk van biobased materialen is dat ze CO₂-positief zijn. Tijdens hun groei nemen deze materialen CO₂ op uit de lucht, wat ze maakt tot een duurzame keuze in vergelijking met traditionele materialen zoals PIR (polyisocyuraat) of bitumen. Daarnaast zijn ze vaak dampopen, waardoor ze bijdragen aan een gezonder en comfortabeler binnenklimaat.
In praktijk betekent dit dat een biobased dak niet alleen duurzaam is qua materialen, maar ook qua uitvoering. Er is bijvoorbeeld minder behoefte aan open vuur of gas, zoals uitgelegd in de praktijkvoorbeelden van WECAL en Emergo. Dit is vooral gunstig bij renovaties op houten ondergronden, waar het gebruik van vuur een risico zou kunnen vormen.
Voordelen van Biobased Dakbedekkingen
Biobased dakbedekkingen bieden meerdere voordelen op verschillende vlakken:
1. Milieu- en CO₂-voordelen
- CO₂-reductie: Door het gebruik van biobased materialen wordt CO₂ opgenomen tijdens de groei van het grondstofmateriaal. Dit maakt de materialen CO₂-positief en draagt bij aan de doelstellingen van de klimaatstrategie van Nederland.
- Minder verbranding: Traditionele dakbedekkingen zoals bitumen of andere chemische isolatoren vereisen vaak verbranding of toepassing met open vuur. Biobased systemen zoals Spider SA en Elastoflex SA gebruiken zelfklevende technologie waardoor dit niet nodig is.
- Recycleerbaar en circulair: Biobased materialen zijn vaak makkelijker herbruikbaar of biologisch afbreekbaar, wat de impact op het milieu verder vermindert.
2. Technische voordelen
- Goede isolatie-eigenschappen: Biobased isolatiematerialen zoals hennep of houtwol hebben goede thermische isolatie-eigenschappen. Bijvoorbeeld de h-eco dakconstructie van Hekstra maakt gebruik van hennepvezels met een isolatiewaarde van 6,3 m² K/W.
- Dampopenheid: De dampopenheid van biobased materialen zorgt ervoor dat vocht niet vastzit in de constructie. Hierdoor worden schimmelvorming en luchtverontreiniging voorkomen, wat bijdraagt aan een gezonder binnenklimaat.
- Geluidsisolatie: Biobased materialen absorberen geluid beter dan traditionele materialen, wat bijdraagt aan een rustiger woonomgeving.
- Veiligheid: Biobased daksystemen zijn vaak geschikt voor gebruik op houten constructies, waar het gebruik van vuur niet wenselijk is. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de biobased daksystemen van WECAL, die conform NEN 6050 zijn ontwikkeld.
3. Duurzaamheidsvoordelen voor opdrachtgevers
- Subsidies en belastingvoordelen: In Nederland is er een landelijke subsidie beschikbaar voor biobased dakrenovaties. Per vierkante meter ontvangt de eigenaar €35, mits aan bepaalde eisen wordt voldaan (zoals een RD-waarde van minimaal 3,5 en een dakoppervlakte van minstens 20 m²).
- CSRD-compliance: Voor bedrijven en grotere projecten is het gebruik van biobased materialen een manier om aan te sluiten bij de CSRD-richtlijn (Corporate Sustainability Reporting Directive), waarbij duurzaamheidsprestaties moeten worden gemeld.
- Toekomstbestendigheid: Biobased dakbedekkingen zijn meestal lichter en makkelijker te verwerken, wat de levenscyclus van het dak verlengt en de totale CO₂-uitstoot vermindert.
Biobased Materialen in Praktijk
In de praktijk worden verschillende biobased materialen toegepast in dakconstructies. De keuze van het materiaal hangt af van de wensen van de opdrachtgever, de technische eisen van het project, en de beschikbare technologieën.
1. Hennepvezel
Hennep is een veelvoorkomend materiaal in biobased dakbedekkingen. Het is een snelgroeiende plant die weinig of geen bestrijdingsmiddelen nodig heeft. Tijdens de groei neemt hennep grote hoeveelheden CO₂ op, wat bijdraagt aan een CO₂-neutrale of CO₂-positieve bouw.
Hennepvezels worden gebruikt in isolatieplaten en dampremmen. Ze hebben een goede thermische isolatie (6,3 m² K/W) en zijn dampopen. Dit maakt ze geschikt voor gebruik in zowel nieuwbouw als renovatieprojecten. Bijvoorbeeld de h-eco dakconstructie van Hekstra maakt gebruik van hennepvezel in combinatie met een zelfklevende dakbedekking.
2. Houtwol
Houtwol is een ander veelgebruikt biobased materiaal. Het is gemaakt van houtvezels en heeft uitstekende isolerende eigenschappen. Bovendien draagt het bij aan een betere thermische faseverschuiving, wat betekent dat het langer warmte vasthoudt in de winter en langer koel blijft in de zomer.
3. Stro
Stro is een goedkope, lichte biobased isolatie. Het wordt vaak gebruikt in daksystemen met hoge isolatie-eisen. Het is eenvoudig te verwerken, maar vereist wel een goede beveiliging tegen vocht en schimmel. In combinatie met dampremmen en biobased platen is stro een effectieve keuze voor duurzame daken.
Technische Uitvoering en Systemen
Biobased dakbedekkingen worden vaak geleverd als totaalpakketten, inclusief isolatie, dampremmen, en zelfklevende dakbedekking. Dit maakt de uitvoering voor het verwerker eenvoudiger en vermindert de kans op fouten.
1. Biobased daksysteem van WECAL
Het biobased daksysteem van WECAL bestaat uit een Eurothane® Silver Impact PIR hardschuim isolatieplaat met 25% biocirculair materiaal en het KOMO-keurmerk. Deze plaat wordt gecombineerd met een zelfklevende dakbedekking van Spider SA en Elastoflex SA.
- Voordelen:
- Gecertificeerd voor hoge windbelastingen (3,25 kPa).
- Zelfklevend, dus geen open vuur of verbranding nodig.
- Gebruik op houten ondergrond mogelijk.
- Voorzien van technische onderbouwing (Rc-waarde, windbelasting).
- Toepassing: Zowel in beloopbare als niet-beloopbare daken. Er is een demonstratieproject beschikbaar voor verwerkers die willen zien hoe het systeem wordt toegepast.
2. H-eco dakconstructie van Hekstra
Hekstra heeft een eigen biobased dakconstructie ontwikkeld, de h-eco dak. Deze maakt gebruik van hennepvezel in plaats van chemische isolatoren en is prefab in de eigen afdeling.
- Voordelen:
- Hoge isolatie-eigenschappen (6,3 m² K/W).
- Prefab constructie, wat de uitvoering efficiënter maakt.
- Biobased subsidie van €35 per vierkante meter.
- Gebruik van hennep, een CO₂-positieve grondstof.
3. Biobased dakrenovaties van Emergo
Emergo biedt biobased dakrenovaties aan met isolatieplaten van houtwol en strij. Deze daken zijn uitbreidbaar met PVT-panelen, die zowel zonnestroom als zonnewarmte opleveren.
- Voordelen:
- PVT-panelen voor zonnestroom en zonnewarmte.
- Biobased materialen met goede thermische eigenschappen.
- Verlaging van energieverbruik en verhoogd comfort.
- Duurzame uitbreiding van bestaande woningen.
Kosten en Subsidies
Het gebruik van biobased dakbedekkingen heeft wel wat hogere kosten ten opzichte van traditionele materialen. De exacte kosten hangen af van het type dak, het materiaal, en de complexiteit van de uitvoering. Echter, deze kosten worden gedeeltelijk gecompenseerd door subsidies en belastingvoordelen.
1. Biobased subsidie
- Bedrag: €35 per vierkante meter.
- Voorwaarden:
- De nieuw aangebrachte dakplaat moet een RD-waarde van minimaal 3,5 halen.
- Het dak moet minimaal 20 m² in oppervlakte zijn.
- Doel: Stimuleren van biobased dakrenovaties en het verlagen van CO₂-uitstoot.
2. CSRD en duurzaamheidsverslagen
Voor grotere projecten is het gebruik van biobased materialen een manier om aan de CSRD-richtlijn te voldoen. Op aanvraag kan een materiaalpaspoort worden aangemaakt om te bewijzen dat het dak biobased is en aan duurzaamheidsnormen voldoet.
Voorbeelden uit de Praktijk
1. Hekstra – 35 woningen in Grijpskerk
In Grijpskerk zijn 35 woningen biobased gedakd met de h-eco dakconstructie. Dit is een uniek project in Nederland en toont aan dat biobased dakbedekkingen schaalbaar zijn.
- Toepassing: Prefab biobased dakconstructie met hennepvezel.
- Resultaten: Verlaagd energieverbruik, verbeterd binnenklimaat, en duurzame verbetering van bestaande woningen.
2. Emergo – Biobased daken met PVT-panelen
Emergo combineert biobased dakbedekkingen met PVT-panelen (PV + warmtepomp) voor zonnestroom en zonnewarmte. Dit maakt de daken niet alleen duurzaam, maar ook energieautonoom.
- Toepassing: Biobased isolatie in combinatie met PVT-panelen.
- Voordelen: Zowel energieopwekking als thermische isolatie.
Technische Kwaliteit en Beheerbaarheid
Biobased dakbedekkingen zijn niet alleen duurzaam, maar ook technisch stevig. De systemen zijn vaak uitgerust met technische onderbouwing voor Rc-waarden, windbelasting, en thermische prestaties. Daarnaast zijn ze ontworpen om eenvoudig te installeren, zonder het gebruik van schadelijke stoffen of vuur.
WECAL biedt bijvoorbeeld een totaalpakket inclusief accessoires en instructies voor verwerkers. Dit zorgt voor een consistente kwaliteit en een snellere uitvoering. Ook zijn er demonstratieprojecten en video’s beschikbaar om verwerkers te ondersteunen in de toepassing.
Toekomst en Trends
Biobased dakbedekkingen zijn nog steeds een relatief jong fenomeen in de bouwsector, maar de groei is aanzienlijk. In de toekomst is te verwachten dat:
- Meer producten beschikbaar komen op de markt.
- Nieuwe technologieën worden ontwikkeld om de prestaties van biobased systemen te verbeteren.
- Subsidies en regelgeving verder worden uitgebouwd om de transformatie naar duurzame bouw te ondersteunen.
- Energieopwekking en -opslag worden geïntegreerd in biobased daksystemen, zoals met PVT-panelen bij Emergo.
Conclusie
Biobased dakbedekkingen bieden een veelbelovende toekomst voor duurzame bouw en renovatie. Ze combineren milieuvriendelijkheid, technische prestaties, en economische voordelen zoals subsidies. Met huidige ontwikkelingen in materialen en technologieën is het nu mogelijk om biobased daken te bouwen die even efficiënt zijn als traditionele systemen.
Voor opdrachtgevers, bouwers, en verwerkers is het gebruik van biobased dakbedekkingen niet alleen een verantwoorde keuze, maar ook een slimme investering in de toekomst. Of het nu gaat om hennepvezel, houtwol, of strij, de trends duiden op een groeiende markt en een toekomst waarin duurzaamheid centraal staat in de bouwsector.