In de huidige bouwsector speelt duurzaamheid een steeds belangrijkere rol. Energiebesparing, milieuvriendelijke materialen en circulaire oplossingen vormen de kern van moderne bouwpraktijken. Op het gebied van dakbedekking komt dit op verschillende manieren tot uiting, waaronder het gebruik van circulaire materialen, het ontwikkelen van losliggende systemen en het recyclen van afvalproducten. In dit artikel bespreken we de principes van circulaire dakbedekking, de technologieën die hierbij worden toegepast, en de voordelen die dit biedt aan zowel de eigenaar als de omgeving.
Inleiding
Circulaire dakbedekking houdt in dat materialen en systemen zijn ontworpen met oog voor hergebruik, recyclage en eind-of-herwinning. Het doel is om de levenscyclus van dakbedekking zo lang mogelijk te verlengen en zo min mogelijk afval te genereren. Tegelijkertijd draagt dit bij aan een lagere CO₂-uitstoot en minder afhankelijkheid van primaire grondstoffen.
Uit de bronnen blijkt dat circulaire dakbedekking niet enkel gericht is op het materiaal zelf, maar ook op de manier waarop dit wordt aangebracht, losgemaakt en uiteindelijk gerecycled. Innovaties zoals losliggende systemen, mechanische bevestiging en elektronische detectiesystemen zijn hierbij van groot belang. Ook de samenwerking tussen producenten, opdrachtgevers en afvalverwerkers speelt een rol in de toekomstige ontwikkeling van duurzame daken.
Wat is circulaire dakbedekking?
Circulaire dakbedekking verwijst naar het ontwerp, gebruik en afbraak van dakbedekkingsmaterialen die op maat gemaakt zijn voor hergebruik of recyclage. Dit omvat niet alleen het materiaal zelf, maar ook de aanbrengmethode en de eventuele aanwezigheid van elektronische componenten of detectiesystemen.
Definitie en kenmerken
Volgens de BRL 7010 wordt een circulaire dakbedekkingssysteem gedefinieerd als een constructie die na het einde van de levensduur gemakkelijk los te maken is en daardoor eenvoudig te scheiden is voor hergebruik of recyclage. Dit betekent dat losliggende lagen, demontabele bevestigingsmaterialen en recycleerbare isolatie essentiële kenmerken zijn van een circulair systeem.
Een circulaire dakbedekkingssysteem kan dus bestaan uit meerdere lagen, zoals:
- Een waterdicht EPDM-membraan
- Een losliggend scheidingsvlies
- Een detectiesysteem met koolstoffilter
- Een herbruikbare isolatielaag
- Mechanische bevestigingsmaterialen
Elk van deze lagen moet zodanig worden aangebracht dat ze eenvoudig van elkaar kunnen worden gescheiden, zowel tijdens onderhoud als bij sloop.
Duurzaamheid en circulaire economie in de bouw
De circulaire economie is een model waarin producten en materialen zo lang mogelijk worden gebruikt, en waarin afval zoveel mogelijk wordt hergebruikt of gerecycled. In de bouwsector betekent dit dat materialen zoals bitumen, EPS-isolatie, EPDM en andere kunststoffen worden ontworpen met hergebruik of recyclage in gedachten.
Recycling en hergebruik van bitumen
Bitumen is een veelvoorkomend materiaal in dakbedekking, maar het is ook een uitdaging om het te recyclen. Door innovatieve processen zoals het Derbigum-systeem in België wordt oude bitumen-dakbedekking volledig gerecycled en opnieuw gebruikt als grondstof voor nieuwe producten. Dit proces is gepatenteerd en wereldwijd uniek.
Derbigum maakt gebruik van het begrip Derbitumen®, waarbij gerecyclede bitumen wordt verwerkt in nieuwe dakrolsystemen. Het bedrijf heeft zelfs een Cradle to Cradle Bronze-certificaat voor zijn NT-membranen, wat bevestigt dat het materiaal op meerdere vlakken duurzaam is: van materiaalkeuze tot recyclage.
Duurzaam isoleren
Een ander belangrijk aspect van circulaire dakbedekking is isolatie. Het gebruik van EPS (geëxpandeerd polystyreen) wordt voorgesteld als een duurzame oplossing vanwege de unieke eigenschappen van het materiaal, zoals lichte bouw, goede warmte-isolatie en recycleerbaarheid. Kingspan Unidek, bijvoorbeeld, promoot hun EPS-isolatieproducten als toonaangevende duurzame oplossingen.
Mechanische bevestiging
Om dakbedekking te ontmantelen zonder schade te veroorzaken, wordt vaak gekozen voor mechanische bevestiging in plaats van verlijmen of plakken. Dit zorgt ervoor dat de lagen van het dak eenvoudig van elkaar los te maken zijn, zowel tijdens onderhoud als bij sloop.
Guardian, een producent van bevestigingsmaterialen, benadrukt de voordelen van mechanische bevestiging: losmaakbaarheid, eenvoud van ontmanteling en duurzaamheid.
Circulaire opbouw van daken
De opbouw van circulaire daken kan variëren afhankelijk van het type dak (lichte of zware MF-daken) en de toepassing (bijvoorbeeld extensief groendak of parkeerdak). In de praktijk zijn er verschillende systemen ontwikkeld die aansluiten bij de principes van de circulaire economie.
Voorbeeld: Passerelle Zwolle
Een goed voorbeeld van een circulaire dakbedekkingsconstructie is de Passerelle Zwolle, een houten brug die voorzien is van een losliggend en demontabel dakbedekkingsysteem. De opbouw bestaat uit:
- Een waterdicht, mechanisch bevestigd EPDM-membraan
- Een losliggend PE-scheidingsvlies
- Een detectiesysteem met koolstoffilter
- Een tweede PE-scheidingsvlies
- Een toplaag van een wortelvast EPDM-membraan
Het gehele systeem is beschermd met een rubbermat voor beschermende maatregelen. Deze constructie is ontworpen om eenvoudig los te maken, te ontmantelen en opnieuw te gebruiken.
Zware MF-daken
Voor zware MF-daken (zoals gebruiksdaken met klinkerbedekking of parkeerdaken) wordt vaak geadviseerd om een compact dak uit te voeren. Dit betekent dat alle lagen volledig verkleefd zijn, wat minder geschikt is voor hergebruik of recyclage. Echter, ook voor zware daken zijn er innovatieve oplossingen in ontwikkeling.
Voordelen van circulaire dakbedekking
Circulaire dakbedekking biedt diverse voordelen, zowel voor de eigenaar als voor de omgeving.
Milieuvoordelen
- Minder afval: Door het gebruik van losliggende en demontabele systemen is het aantal reststoffen per sloopproject aanzienlijk lager.
- Minder CO₂-uitstoot: Recyclage van oude materialen zorgt voor minder verbrande grondstoffen en dus minder emissies.
- Duurzame grondstoffen: Het hergebruik van bitumen en EPS vermindert de afhankelijkheid van primaire grondstoffen.
Economische voordelen
- Lagere kosten op lange termijn: Hoewel circulaire systemen soms duurder zijn in aankoop, leiden ze op lange termijn tot lagere kosten door hergebruik en minder sloopafval.
- Energiebesparing: Goede isolatie en losliggende systemen zorgen voor betere thermische prestaties en daarmee voor lagere energierekening.
- Minder schade tijdens sloop: Mechanische bevestiging en losliggende systemen voorkomen schade aan onderliggende lagen en zorgen voor minder verlies.
Uitdagingen en beperkingen
Hoewel circulaire dakbedekking veelbelovend is, zijn er ook uitdagingen.
Recyclingprocedures
Het ontmantelen van oude daken blijft moeizaam vanwege de complexiteit van de procedures, zoals het beoordelen van vervuilingsgraad (Paks). Bovendien is het vaak efficiënter om schoon gerecyclede productieafval te gebruiken, dan om oude materialen te reinigen en te splitsen.
Kostendruk
Hoewel circulaire oplossingen op lange termijn geld besparen, zijn de initiële investeringen vaak hoger. Dit kan een obstakel vormen voor kleinere projecten of particuliere huiseigenaren.
Standaarden en certificering
Er zijn diverse certificeringen en richtlijnen op het gebied van circulaire dakbedekking, zoals de Cradle to Cradle-certificering en de KOMO®-standaarden. Deze helpen bij het beoordelen van duurzaamheid, maar het vereist ook investering in tijd en expertise om hiermee aan te sluiten.
Toekomstgerichte ontwikkelingen
Circulaire dakbedekking is een snel ontwikkelende sector. Producenten, bouwbedrijven en opdrachtgevers werken samen om innovatieve oplossingen te ontwikkelen.
Innovatieve technologieën
- Detectiesystemen: Het gebruik van elektronische componenten in losliggende systemen maakt het mogelijk om lekken of andere calamiteiten vroegtijdig te detecteren.
- Losliggende lagen: Deze zijn ontworpen voor eenvoudige ontmanteling en recyclage.
- Geïntegreerde oplossingen: Sommige producenten bieden nu volledige circulaire pakketten, inclusief dakbedekking, isolatie en bevestiging, die allemaal zijn ontworpen voor hergebruik.
Groene opdrachtgevers
Opdrachtgevers vragen steeds vaker om circulaire dakoplossingen. Dit betekent dat producenten en bouwbedrijven verantwoordelijk worden gesteld voor het recyclen van materialen na het einde van de levensduur. In sommige gevallen wordt zelfs een garantie gegeven dat de materialen worden teruggenomen en gerecycled.
Samenvatting
Circulaire dakbedekking is een duurzame oplossing die aansluit bij de doelen van de circulaire economie. Het betreft niet alleen het gebruik van recyclabele materialen, maar ook het ontwerpen van losliggende en demontabele systemen die eenvoudig te scheiden zijn. Hierbij speelt de aanbrengmethode een cruciale rol, net zoals de samenwerking tussen producenten, opdrachtgevers en afvalverwerkers.
De voordelen van circulaire dakbedekking zijn zowel milieutechnisch als economisch aantrekkelijk. Echter, er zijn ook uitdagingen, zoals de kostendruk en de complexiteit van recyclingprocedures. Toch is het duidelijk dat de toekomst van dakbedekking zich richt op duurzaamheid, recyclage en hergebruik.