Het dak van een woning is een van de belangrijkste constructieve elementen van een huis. Het heeft als taak om het gebouw tegen natte weersinvloeden te beschermen, de energie-efficiëntie te verbeteren en een gezond binnenklimaat te garanderen. Toch worden deze fundamentele functies vaak pas in de gaten genomen als er problemen zijn, zoals lekkages of een slecht binnenklimaat. In dit artikel bekijken we het verband tussen dakbedekking en gezondheid, met een speciale focus op de gevaarlijke eigenschappen van verouderde en teerbevattende dakbedekkingen, zoals mastiek daken.
We zullen uitleggen waarom deze dakbedekkingen gezondheidsrisico’s opleveren, welke stoffen verantwoordelijk zijn voor de schadelijke effecten, en welke maatregelen je kunt nemen om deze risico’s te verminderen of te elimineren. De nadruk ligt hierbij op objectieve informatie uit betrouwbare bronnen en aanbevolen praktijken in de bouwsector.
Wat is mastiek dakbedekking?
Mastiek dakbedekking is een teerachtig materiaal dat historisch gezien veel werd gebruikt voor platte daken. Het bestaat uit een zwarte, vloeibare substantie die wordt aangebracht door middel van verhitten en indrukken. Hoewel het materiaal vroeger vaak werd toegepast en een levensduur tot wel 30 jaar kan hebben, is het tegenwoordig een verouderde methode.
Een van de belangrijkste redenen voor het afnemende gebruik van mastiek is de aanwezigheid van kankerverwekkende stoffen. Dit werd al in de jaren tachtig herkend, wat ertoe leidde dat mastiek in 1983 in Nederland verboden werd. Toch zijn er nog veel oude huizen uit voor die periode die een mastiek dak hebben, en deze zijn nu in slechte staat geraakt.
Gezondheidsrisico’s van mastiek daken
De grootste zorgen bij mastiek daken zijn de schadelijke stoffen die vrijkomen tijdens het verhitten, repareren of sloop van dit materiaal. Dit heeft vooral gevolgen voor de gezondheid van de installateurs, maar ook voor de inwoners van het huis, wanneer er lekkages of vochtproblemen optreden.
1. Kankerverwekkende stoffen
Mastiek bevat polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK), die bekend staan als kankerverwekkende stoffen. Deze stoffen worden vrijgegeven bij verwerking van het materiaal, bijvoorbeeld bij het herstellen van lekkages of het verwijderen van het oude dak. PAK’s zijn ook verantwoordelijk voor schadelijke dampen die in de woning kunnen terechtkomen, waardoor de inwoners blootgesteld raken aan schadelijke stoffen.
De dampen van mastiek kunnen de longen en het lichaam in het algemeen belasten. Longirritaties, luchtwegklachten en zelfs langdurige schade aan het ademhalingsstelsel kunnen hieruit voortkomen. Voor werknemers die regelmatig met mastiek omgaan, is het risico op luchtweg- of longkanker fors verhoogd.
2. Luchtkwaliteit en schimmelgroei
Een verouderd mastiek dak is niet alleen een risico tijdens de werken, maar ook tijdens het gebruik. Wanneer het dak lek raakt of vochtige plekken heeft, kan dit leiden tot schimmelgroei. Schimmels vormen een directe bedreiging voor de luchtkwaliteit in een woning en kunnen allerlei gezondheidsklachten veroorzaken, zoals hoofdpijn, vermoeidheid, astma-achtige klachten en allergieën.
Er zijn concrete gevallen waarin gezinnen jarenlang last hadden van gezondheidsproblemen, terwijl het echte probleem achter de muur zat. Bijvoorbeeld bij een woning in Donderberg waar het bitumen dak 32 jaar oud was, bleek de schimmel de oorzaak te zijn van luchtwegklachten bij een jong kind. Het kostte families in dit geval duizenden euro’s aan medische behandelingen en luchtreinigers, terwijl het vervangen van het dak maar €3.200 zou hebben gekost.
3. Slechte isolatie en vochtproblemen
Mastiek daken zijn niet bestand tegen extreme weersomstandigheden. In de zomer smelt het materiaal, terwijl het in de winter hard en broos wordt. Dit leidt tot lekkages en infiltratie van water, wat op zijn beurt vochtproblemen en schimmelgroei kan veroorzaken. Slechte isolatie leidt bovendien tot een onaangenaam binnenklimaat en hogere energiekosten.
De combinatie van vocht en schimmel is niet alleen onprettig, maar ook schadelijk. Het kan leiden tot chronische luchtwegklachten en een verhoogd risico op longziekten. Dit is een belangrijk argument om oude mastiek daken te vervangen.
Waarom vervangen?
Bij de keuze voor het vervangen van een mastiek dak zijn er meerdere redenen om dit te overwegen:
- Gezondheid: De afgifte van kankerverwekkende stoffen en de risico’s op schimmelgroei maken mastiek daken gevaarlijk.
- Duurzaamheid: Moderne dakbedekkingen zijn beter bestand tegen weersinvloeden en hebben een langere levensduur.
- Energie-efficiëntie: Nieuwere materialen bieden betere isolatie, wat bijdraagt aan een gezonder binnenklimaat en lagere energiekosten.
- Eigendomswaarde: Een goed onderhouden en actuele dakbedekking verhoogt de waarde van de woning en vermindert het risico op schadeclaims.
Alternatieven voor mastiek daken zijn onder andere bitumen dakbedekking, EPDM (Elastomeric Polyolefin Diene Monomer) en PVC-dakbedekking. Deze materialen zijn beter bestand tegen UV-straling, weersinvloeden en vocht, en bieden bovendien een lager gezondheidsrisico.
Veilige vervangingsmaatregelen
Het vervangen van een mastiek dak vereist voorzichtige en professionele uitvoering. Omdat het materiaal schadelijk is, moet het verwijderen gebeuren onder strikte veiligheidsmaatregelen. Dit betreft onder andere:
- Het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM), zoals maskers en handschoenen.
- Het isoleren van het werkgebied om stof en dampen te voorkomen.
- Het opslaan en afvoeren van het oude materiaal volgens de wettelijke regels voor gevaarlijke stoffen.
Het is verstandig om dit werk aan een ervaren professional of aannemer te overlaten. Ze zullen de nodige voorzichtigheid nemen en weten hoe ze het materiaal veilig verwijderen en afvoeren.
Vrijwillige inspectie: Hoe weet je of je dak een risico vormt?
Het is niet altijd gemakkelijk om te herkennen of je dak een gezondheidsrisico oplevert. Een vrijwillige inspectie kan hierin uitleg geven. Tijdens zo’n inspectie worden de volgende aspecten beoordeeld:
- De conditie van de dakbedekking en eventuele lekkages.
- De toestand van de goten en regenpijpen.
- De aanwezigheid van vocht of schimmel.
- De isolatie en energieprestaties van het dak.
Een professionele inspectie voorkomt onverwachte kosten en zorgt voor een duidelijke inzicht in de nodige maatregelen. Zoals een dakdekker uit Roermond benadrukt: “Een gratis inspectie voorkomt dat je later verrassingen krijgt.”
Samenvatting van de gevaren
| Gevaar | Oorzaak | Gezondheidsrisico |
|---|---|---|
| Kankerverwekkende stoffen | Verwerking van mastiek of teer | Long- en luchtwegschade, kanker |
| Schimmelgroei | Lekkages en vochtproblemen | Allergieën, astma, hoofdpijn |
| Slechte isolatie | Verouderd materiaal | Hogere energiekosten, onaangenaam binnenklimaat |
| Stofvorming | Sloop en reparatie | Ademhalingsproblemen, stoflongen |
Alternatieven en hun voor- en nadelen
| Type dakbedekking | Voordelen | Nadelen |
|---|---|---|
| Bitumen dakbedekking | Duurzaam, goedkoop, eenvoudig te vervangen | Beperkte levensduur, minder bestand tegen extreme weersomstandigheden |
| EPDM-dakbedekking | Uitstekend bestand tegen UV-straling en vocht | Duurder dan bitumen, vereist professionele aanleg |
| PVC-dakbedekking | Zeer bestand tegen weersinvloeden, duurzaam | Moeilijk te leggen bij lage temperaturen, duurder |
| Bitumineuze kunststof dakbedekking | Goede isolatie, lage onderhoudskosten | Vereist professionele aanleg, minder geschikt voor zomermaanden |
Conclusie
Het dak van een woning speelt een essentiële rol in de gezondheid van de inwoners. Verouderde en teerbevattende dakbedekkingen zoals mastiek daken kunnen schadelijke stoffen vrijgeven en leiden tot schimmelgroei, ademhalingsklachten en langdurige gezondheidsproblemen. Het vervangen van dergelijke dakbedekkingen is daarom niet alleen een bouwkundige keuze, maar een keuze die direct verband houdt met de welzijn en veiligheid van het huis.
Met moderne alternatieven en professionele uitvoering is het mogelijk om deze risico’s te elimineren en een gezonder binnenklimaat te garanderen. Door vroegtijdige inspecties en het kiezen van geschikte materialen, kunnen eigenaren hun woning verbeteren en hun gezondheid beschermen.
Het belang van een goed onderhouden en gezond dak kan niet genoeg worden benadrukt. Het is een investering in de toekomst van het huis én in de gezondheid van de bewoners.