De bouwsector speelt een essentiële rol bij het realiseren van een duurzamere toekomst. Een van de meest concrete stappen in die richting is het verantwoord omgaan met afvalstromen en het toepassen van circulaire principes. In dit kader heeft de dakenbranche zich sterk ingezet voor de recyclage van bitumen- en kunststof dakbedekkingen. Deze materialen zijn niet alleen thermoplastisch en daardoor goed herbruikbaar, maar ook essentieel voor het sluiten van kringlopen in het bouwproces. In deze uitgebreide gids worden de huidige stand van zaken, de beschikbare systemen en toepassingen van gerecyclede dakbedekking besproken, met nadruk op technische mogelijkheden, circulaire principes en praktische toepassingen voor eigenaren, professionele sloopbedrijven en opdrachtgevers.
Inleiding: Waarom gerecyclede dakbedekking belangrijk is
Bitumen en kunststoffen zoals PVC zijn al lange tijd standaardmaterialen voor dakbedekking in de Nederlandse en Benelux-bouwsector. Het is een feit dat deze materialen niet alleen vanwege hun duurzaamheid in de toekomst belangrijk zijn, maar ook omdat ze in hun chemische samenstelling al intrinsiek herbruikbaar zijn. Bitumen is bijvoorbeeld thermoplastisch, wat betekent dat het onder bepaalde omstandigheden weer opgewarmd en verwerkt kan worden zonder dat de moleculen behoeven te worden verbroken. Dit maakt het tot een van de meest hergebruikte bouwmaterialen ter wereld.
Toch is het belang van circulaire principes en duurzame inzameling niet altijd voldoende ingezet. Tot voor kort werd veel oude bitumen dakbedekking thermisch verwerkt, wat energetisch gezien minder rendabel is en minder positief is voor de CO₂-voetafdruk. Gelukkig zijn er nu concrete initiatieven, systemen en samenwerkingen die ervoor zorgen dat deze materialen op een hogerwaardige manier worden gerecycled, bijvoorbeeld tot nieuwe dakbedekkingen of zelfs tot grondstoffen voor de wegenbouw.
Gerecyclede bitumen: De basis en de voordelen
Bitumen als thermoplastisch en recyclebaar materiaal
Bitumen is een restproduct van de olie-industrie en heeft door zijn thermoplastische eigenschappen een unieke positie in de bouwsector. Het is inherent herbruikbaar, wat betekent dat het oneindig kan worden gerecycled zonder dat de kwaliteit van de molecuulketens onderbroken hoeft te worden. Dit is in contrast met veel andere materialen die bij recycling chemisch veranderen of vernietigd moeten worden.
Een belangrijke voorwaarde voor hoogwaardige recyclage is echter dat de bitumen dakbedekking zorgvuldig gescheiden wordt van andere materialen, zoals isolatie of andere types dakbedekking (zoals teerhoudende materialen), om verontreiniging te voorkomen. In dit opzicht is het belangrijk om bij sloop en inzameling rekening te houden met de samenstelling van de dakconstructie en de aanbrengmethode van de dakbedekking.
Duurzame producten met gerecyclede grondstoffen
Inmiddels zijn er in de Benelux en Italië al meerdere recyclinginstallaties actief die oude bitumen dakbedekking verwerken tot nieuwe dakbedekkingen. Ook is er een installatie die deze materialen gebruikt in de wegenbouw. Hiermee is voldoende capaciteit beschikbaar om het jaarlijks aan te vallen sloopvolume van bitumen dakbedekking in Nederland te recyclen, mits het goed gescheiden wordt.
Bovendien zijn er producten op de markt die gedeeltelijk bestaan uit gerecyclede bitumen. Deze dakbedekkingen bevatten tussen 15% en 25% gerecycled materiaal, afhankelijk van het merk en het type. Het gebruik van deze materialen leidt tot een significante reductie van primaire grondstoffengebruik en CO₂-uitstoot.
Een voorbeeld is de olivijn dakbedekking, die niet alleen uit gerecyclede grondstoffen bestaat, maar ook milieuvriendelijk aangebracht kan worden met watergebaseerde lijm. Dit zorgt voor een lagere impact op het milieu tijdens het bouwproces.
Circulaire aanbrengmethodes
Naast de keuze voor gerecyclede producten is ook de aanbrengmethode van groot belang voor de circulaire levenscyclus van een dak. Bij traditionele aanbrengmethodes, zoals het verbranden van lijm, ontstaan reststromen die moeilijk te recyclen zijn. Dit maakt het sluiten van de kringloop bij einde levensduur ondoenlijk.
Om dit probleem aan te kaarten, zijn er specifieke aanbrengmethodes ontwikkeld die gericht zijn op demonteerbaarheid en recyclage. Deze methodes zorgen ervoor dat de dakbedekking bij sloop makkelijk gescheiden kan worden van de isolatie of andere constructiedelen. Dit is essentieel voor een hoogwaardige recyclage.
Van Venrooy, bijvoorbeeld, biedt via de initiatieven ROOF2ROOF, ROOFCOLLECT en het snijafvalprogramma van Derbigum specifieke oplossingen. Deze systemen zijn ontworpen om de kringloop te sluiten, zowel voor bitumen- als voor kunststofdaken. Het kritieke aandachtspunt bij deze systemen is de samenwerking tussen alle ketenpartners, van opdrachtgever tot sloopbedrijf.
Duurzame inzamelsystemen en programma’s
ROOF2ROOF: Gesloten kring voor bitumendaken
ROOF2ROOF is een initiatief dat gericht is op het recyclen van bitumen dakbedekking volgens Cradle-to-Cradle principes. Dit betekent dat het gebruikte materiaal bij sloop opnieuw in de productie wordt ingezet, waardoor de kringloop volledig gesloten wordt. De aanpak houdt rekening met de circulaire economie en het gebruik van Cradle-to-Cradle principes.
Van Venrooy is partner van het initiatief sinds de start en faciliteert de inzameling en recycling van bitumen dakbedekking. Hierbij is ook een eigen afvalbeleid van belang, conform ISO14001. Door het juiste scheidingsbeleid zorgt het bedrijf ervoor dat alle afvalstromen op een hoogwaardige manier worden verwerkt.
Een voordeel van het ROOF2ROOF-programma is dat het snijafval bij het aanbrengen van bitumendaken ook wordt meegerekend. Dit snijafval wordt apart ingezameld en opnieuw gebruikt als grondstof voor nieuwe dakbedekkingen. Hierdoor wordt niet alleen het sloopafval, maar ook het bouwafval tijdens het aanbrengen, opgenomen in de circulaire keten.
ROOFCOLLECT: Gesloten kring voor PVC kunststofdaken
ROOFCOLLECT is een vergelijkbaar initiatief, maar dan gericht op de recyclage van PVC kunststofdaken. Deze dakbedekkingen zijn ook thermoplastisch en kunnen dus opnieuw worden verwerkt tot grondstof voor nieuwe producten. Het initiatief sluit aan bij het Europese programma van de Vinyl Foundation, waardoor het internationaal gesteund wordt.
Van Venrooy faciliteert ook het ROOFCOLLECT-programma en zorgt voor het juiste inzamelen van oude PVC daken. Na inzameling wordt het materiaal verwerkt tot grondstof voor nieuwe kunststofproducten. Het is een concreet voorbeeld van hoe circulaire principes toegepast kunnen worden in de bouwsector.
Snijafvalprogramma Derbigum: 100% grondstof voor nieuwe dakbanen
Sinds de start van het snijafvalrecycle-programma van Derbigum is Van Venrooy actief betrokken bij het apart inzamelen van snijafval. Dit snijafval is het restproduct dat ontstaat bij het aanbrengen van bitumen daken. In plaats van dit materiaal als afval te verwerken, wordt het opnieuw gebruikt als grondstof voor nieuwe bitumineuze dakbedekkingen.
De resultaten van dit programma zijn opmerkelijk: de nieuwe dakbedekkingen bevatten tot 25% gerecyclede grondstoffen, afhankelijk van het type en het merk. Hiermee wordt niet alleen de kringloop gesloten, maar ook de CO₂-voetafdruk van de productie verlaagd. Het is een goed voorbeeld van hoe circulaire principes op praktische wijze worden toegepast in de bouwsector.
Bitumen Recycling Nederland (BRN): Samenwerking voor optimale inzameling
Bitumen Recycling Nederland (BRN) is een initiatief van VEBIDAK (Vereniging Dakbedekkingsbranche Nederland) en Probasys Benelux. Het doel van BRN is om een optimale inzameling van bitumen dakbedekkingsmateriaal te realiseren, zodat het op zo hoogwaardige mogelijke manier kan worden gerecycled.
Het initiatief wordt gesteund door de overheid, die maatregelen heeft genomen om de sloop en recycling van bitumen dakbedekking een impuls te geven. Ook Dak & Milieu ondersteunt het initiatief, wat duidelijk maakt dat de duurzame inzameling en verwerking van bitumen dakbedekking in de focus staat van zowel de sector als de overheid.
De rol van circulaire principes en duurzaamheid
Circulaire economie en Cradle-to-Cradle principes
De toepassing van circulaire principes in de bouwsector is essentieel voor een duurzamere toekomst. In dit kader worden Cradle-to-Cradle principes toegepast bij de recyclage van dakbedekkingen. Deze principes zijn gericht op het sluiten van kringlopen en het verminderen van afvalstromen.
Voor een dakbedekking die aan Cradle-to-Cradle eisen voldoet, is het van belang dat het materiaal na einde levensduur makkelijk gescheiden kan worden van andere constructiedelen en opnieuw gebruikt kan worden. Dit vereist niet alleen het kiezen van de juiste producten, maar ook het hanteren van de juiste aanbrengmethodes.
Levensduur en duurzaamheid
Duurzaamheid is niet alleen gericht op de recyclage van materialen, maar ook op hun levensduur. Een dakbedekking die langer meegaat, hoeft minder vaak vervangen te worden en zorgt daardoor voor een lagere CO₂-voetafdruk. Het is daarom belangrijk om bij het kiezen van een dakbedekking niet alleen rekening te houden met de recyclage-eigenschappen, maar ook met de levensduur en het onderhoud.
Een duurzame dakbedekking moet dus zowel milieuvriendelijk zijn als langdurig functioneel. Dit is te bereiken door het kiezen van producten die gemaakt zijn zonder giftige chemicaliën en die een hoge mate van UV-bestendigheid of flexibiliteit bieden, afhankelijk van de toepassing.
De toekomst: Van dak tot wegdek
Een van de meest veelbelovende ontwikkelingen in de circulaire economie is de toepassing van gerecyclede bitumen dakbedekking in de wegenbouw. Hierbij wordt het materiaal gebruikt als grondstof voor de productie van wegdek. Dit zorgt voor een verdere sluiting van kringlopen en het gebruik van afvalstromen uit de bouwsector in een andere sector.
Het project "Van Dak tot Wegdek" is een duidend voorbeeld van hoe deze samenwerking in de praktijk werkt. Hierbij komen alle aspecten van het hergebruik van grondstoffen aan de orde, van inzameling en verwerking tot toepassing in de bouw. Het project is niet alleen milieutechnisch aantrekkelijk, maar ook economisch rendabel, wat betekent dat het een langdurige toepassing kent.
Praktische toepassing voor eigenaren en professionals
Aanvragen voor Cradle-to-Cradle recyclage
Voor eigenaren die hun oude daken willen laten recyclen, is het belangrijk om rekening te houden met de geschiktheid van de dakbedekking. Niet alle daken zijn geschikt voor hoogwaardige recyclage, vooral omdat de aanbrengmethode van invloed is op de demonteerbaarheid.
Een adviesgesprek met een technische adviseur kan hierbij helpen om de beste optie te kiezen. Deze adviseurs beoordelen of een dakbedekking geschikt is voor recyclage en of het in aanmerking komt voor het ROOF2ROOF- of ROOFCOLLECT-systeem. Dit is vooral relevant bij daken die vervangen of uitgebreid moeten worden.
Aanbrengmethodes en circulaire keuzes
Bij renovaties of nieuwe constructies is het belangrijk om rekening te houden met circulaire principes bij de aanbrengmethode van de dakbedekking. Traditionele methodes, zoals het verbranden van lijm, kunnen leiden tot reststromen die niet makkelijk te recyclen zijn. Dit maakt het sluiten van de kringloop bij einde levensduur onmogelijk.
In plaats daarvan kunnen circulaire aanbrengmethodes worden gebruikt, zoals het gebruik van watergebaseerde lijm of mechanische bevestigingsmethodes. Deze methodes zorgen ervoor dat de dakbedekking bij sloop makkelijk gescheiden kan worden van de isolatie en andere constructiedelen.
Afvalbeleid en scheidingsprincipes
Van Venrooy en andere bedrijven hanteren een afvalbeleid dat conform ISO14001 is en waarbij alle afvalstromen op een hoogwaardige manier worden verwerkt. Hierbij wordt rekening gehouden met de wet- en regelgeving, maar ook met de kwaliteit van de recyclage.
De scheidingsprincipes zijn essentieel voor de succesvolle recyclage van dakbedekkingen. Bitumen, PVC, papier, karton, plastic, hout en metalen worden allemaal apart ingezameld en verwerkt. Hierdoor blijft het afvalvolume laag en wordt het materiaal zo efficiënt mogelijk gebruikt.
Conclusie
De dakenbranche speelt een belangrijke rol in de overgang naar een circulaire economie. Door het toepassen van circulaire principes en het gebruik van gerecyclede grondstoffen is het mogelijk om de CO₂-voetafdruk van de bouwsector te verkleinen en de kringloop van materialen te sluiten.
Bitumen en kunststof dakbedekkingen zijn hierbij unieke materialen die inherent herbruikbaar zijn. Door het juiste scheidingsbeleid en de juiste aanbrengmethodes kunnen deze materialen op een hoogwaardige manier worden gerecycled, zowel tot nieuwe dakbedekkingen als tot grondstoffen voor andere toepassingen, zoals de wegenbouw.
Voor eigenaren, professionals en sloopbedrijven is het belangrijk om rekening te houden met deze circulaire principes bij de keuze voor materialen en aanbrengmethodes. Door samenwerking en innovatie is het mogelijk om de toekomst van de bouwsector duurzaam en efficiënt te maken.