Asbest was gedurende decennia een veelgebruikt bouwmateriaal in de constructie van daken, zowel in de dakbedekking als in het dakbeschot. Ondanks zijn voordelen als brandbestendig en goedkope isolatiemateriaal, is asbest tegenwoordig verboden vanwege de ernstige gezondheidsrisico’s die het met zich meebrengt. Vooral bij renovaties zoals de installatie van een dakkapel of het vervangen van dakbedekking is het van essentieel belang om te weten of er asbest aanwezig is. Dit artikel biedt een feitgebonden overzicht van asbestonderdelen in daken, hoe deze herkend kunnen worden, de gezondheidsrisico’s, en de juridische verplichtingen voor eigenaren en bouwers.
Wat is Asbest en Waarom is het Gevaarlijk?
Asbest is een natuurlijke vezel die op de 19e eeuw werd ontdekt en in de 20e eeuw brede toepassing vond in de bouwsector. Het werd gemaakt tot eterniet, een mengsel van asbest en cement, en werd gebruikt voor isolatie, brandbestendigheid en stabiliteit. Tot 1993 was asbest legaal in de bouw, maar daarna werd het verboden vanwege de gezondheidsgevaarlijke eigenschappen van asbestvezels.
Asbest bestaat uit microscopisch fijne vezels die bij beschadiging of slijtage van het materiaal in de lucht terechtkomen. Deze vezels zijn onzichtbaar voor het blote oog, maar kunnen bij inademing in de longen terechtkomen en daar schade aanrichten. De belangrijkste gezondheidsrisico’s zijn:
- Asbestose: een chronische longaandoening die ontstaat door langdurige blootstelling aan asbestvezels. Het leidt tot een verharding van het longweefsel en kan ademhalingsproblemen veroorzaken.
- Longkanker: asbest is een bekende carcinogene stof die het risico op longkanker verhoogt, vooral bij rokers.
- Mesothelioom: een zeldzame, agressieve kankervorm die specifiek geassocieerd is met asbestblootstelling. Het is vrijwel altijd dodelijk en heeft een lange oploopperiode.
Deze aandoeningen ontwikkelen zich vaak jaren na de blootstelling en zijn in veel gevallen niet reversibel. Daarom is het verplicht om asbest veilig te verwijderen bij bouw- of renovatieprojecten die dit risico met zich meebrengen.
Asbest in Dakbeschot en Dakbedekking: Kenmerken en Locaties
Asbest kan zowel in de zichtbare dakbedekking als in het verborgen dakbeschot aanwezig zijn. Het dakbeschot ligt tussen de dakbedekking (platen, leien, pannen) en de onderliggende constructie en zorgt voor stabiliteit en isolatie. Bij huizen die voor 1993 zijn gebouwd, is de kans groot dat er asbest in het dakbeschot verwerkt is.
Locaties waar asbest kan voorkomen:
- Golfplaten: dikwijls gebruikt in industriele en commerciële gebouwen.
- Dakleien: vaak gebruikt in oude woningen.
- Bitumenbedekking: vroeger vaak versterkt met asbestvezels.
- Dakbeschot: onderdakplaten of eternietplaten die tussen de dakbedekking en de balken zijn geplaatst.
- Dakramen, goten en regenpijpen: soms gemaakt van asbestcement.
Visuele Kenmerken van Asbestdakmateriaal
Het herkennen van asbest in de dakbedekking of het dakbeschot is niet altijd eenvoudig. In sommige gevallen zijn er visuele kenmerken die wijzen op het gebruik van asbest:
- Bouwjaar van het dak: daken geplaatst voor 1993 lopen een groter risico op asbestgebruik.
- Wit gespikkeld patroon: op sommige asbestdakplaten is een wit uitgeslagen patroon te zien.
- Honingraatstructuur: een structuur aan de onderkant van de platen die op asbest duidt.
- Geen NT-nummer: asbestvrije platen hebben een NT-merk (5 getallen) gegraveerd in de golfplaten. Als dit ontbreekt, kan het materiaal asbest bevatten.
- Lichtgrijze kleur met eventueel een laag verf: asbestplaten onder het dak hebben vaak een lichtgrijze kleur, maar kunnen ook geschilderd zijn.
Echter, deze kenmerken zijn niet altijd aanwezig of herkenbaar, en het enige zekerheidgevende methode is een laboratoriumtest. Als u twijfelt, is het verstandig om professionele analyse in te huren.
Wanneer is Asbestverwijdering Verplicht?
De verwijdering van asbest is niet altijd verplicht, maar is wettelijk geregeld bij bepaalde situaties. De regelgeving in Nederland is gericht op het beschermen van de volksgezondheid en het voorkomen van blootstelling aan asbestvezels. De belangrijkste regels zijn:
- Bij renovatieprojecten: als er werkzaamheden zijn die de integriteit van asbestmateriaal kunnen schaden (zoals het plaatsen van een dakkapel of het verwisselen van dakbedekking), is de verwijdering van asbest verplicht.
- Wettelijke verplichting: als asbest verwijderd moet worden, dient dit gedaan te worden door gecertificeerde vakmensen die bevoegd zijn om met asbest om te gaan.
- Onder strikte voorwaarden mag een beperkte hoeveelheid asbest (tot 35 m²) zelf verwijderd worden: echter, dit is alleen toegestaan als het asbest hecht en niet beschadigd is.
Het is belangrijk om te beseffen dat zelf verwijderen van asbest zonder kennis of geschikte uitrusting gevaarlijk kan zijn en juridisch strafbaar kan zijn. Daarom is het aan te raden om een gecertificeerde asbestspecialist in te huren bij verdacht of bevestigd asbestgebruik.
Hoe Herken en Verwijder Je Asbest in de Dakbedekking?
Stap 1: Beoordeling van het bouwjaar en visuele kenmerken
Als uw woning of bedrijfspand voor 1993 is gebouwd, is het waarschijnlijk dat asbest aanwezig is. Controleer op visuele kenmerken zoals het NT-nummer, het uitgeslagen patroon, en de kleur. Echter, deze methoden zijn niet 100% betrouwbaar, omdat ook asbestvrije materialen in die tijd gebruikt zijn.
Stap 2: Professionele analyse
Bij twijfel is het verstandig om een asbestanalyse uit te voeren. Een gecertificeerde vakman kan een steekproef nemen en deze sturen naar een laboratorium voor analyse. Dit is de enige manier om zeker te weten of er asbest aanwezig is.
Stap 3: Asbestverwijdering
Als asbest aanwezig is, dient dit veilig verwijderd te worden. Het verwijderen van asbest is vakwerk en mag alleen door gecertificeerde bedrijven worden uitgevoerd. Deze bedrijven hebben de benodigde kwalificaties, uitrusting en kennis om met asbest om te gaan op een manier die de gezondheid niet in gevaar brengt.
Stap 4: Vervanging van de dakbedekking
Na verwijdering van asbest is het aan te raden om de dakbedekking te vervangen. Asbestdaken zijn vaak oud en kunnen beschadigd zijn. Er zijn nu veel betere alternatieven beschikbaar, zoals zink, koper, keramische leien of PVC-platen, die zowel esthetisch als functioneel superieur zijn.
Kosten van Asbestverwijdering
De kosten voor asbestverwijdering variëren afhankelijk van de grootte van het dak, de toegankelijkheid en de omstandigheden. Gemiddeld liggen de kosten tussen €25 en €45 per vierkante meter. Dit omvat zowel de verwijdering als het veilig afvoeren van het materiaal. Aangezien asbestverwijdering vakwerk is, is het verstandig om offertes te vergelijken van verschillende gecertificeerde bedrijven. Let ook op het aanbod van vervangingsmaterialen en de ervaring van het bedrijf bij vergelijkbare projecten.
Juridische Verantwoordelijkheden voor Eigenaren en Bouwers
Zowel huis-eigenaren als bouwers zijn juridisch verantwoordelijk voor het veilig omgaan met asbest. Als er een bouwproject is waarbij asbest verwijderd dient te worden, moet dit gedaan worden volgens de wettelijke voorschriften. Mislukking of nalatigheid in het omgaan met asbest kan leiden tot boetes, juridische aansprakelijkheid of schadeclaims.
Bij het plaatsen van een dakkapel, bijvoorbeeld, is het verplicht om een asbestinventarisatie uit te voeren voordat de werkzaamheden beginnen. Dit betekent dat de huidige toestand van het dak en de aanwezigheid van asbest worden gecontroleerd. Alleen dan kan een verklaring worden afgegeven dat het project veilig kan worden uitgevoerd zonder risico op blootstelling aan asbestvezels.
Alternatieven voor Asbestdaken
Nadat asbest is verwijderd, is het aan te raden om een moderne, duurzame en veilige dakbedekking te kiezen. De markt biedt nu veel alternatieven die beter zijn dan asbest, zowel qua duurzaamheid als qua gezondheid. Populaire alternatieven zijn:
- Zink: een duurzame, lichtgewicht en duurzame materialen die goed bestand zijn tegen weersinvloeden.
- Koper: een elegante en duurzame keuze, hoewel duurder in aankoop.
- Keramische leien: een traditionele keuze die goed beschermend is en lang meegaat.
- PVC- of EPDM-dakbedekking: moderne, flexibele en waterdichte oplossingen voor platte daken.
- Glasvezelplaten: een asbestvrije alternatief voor eternietplaten.
De keuze van het juiste materiaal hangt af van het type dak, het bouwjaar, het budget en de esthetica. Het is verstandig om advies in te winnen bij een ervaren bouwprofessional of dakbedekker.
Asbest en de Omgang Daarmee in Oude Wijken
In sommige oude wijkgelegenheden zijn er veel huizen met asbestdaken. In dergelijke gevallen kan het verstandig zijn om het asbestverwijderen samen te organiseren. Dit kan zowel kosten besparen als het regelwerk vereenvoudigen. Veel gemeenten en milieucentra bieden ondersteuning bij het organiseren van grootschalige asbestverwijderingsprojecten.
Het is ook aan te raden om het vervangen van asbestdaken op te nemen in het onderhoudsplan van de woning. Asbestdaken zijn vaak oud en kunnen in de toekomst beschadigd raken. Het vervangen tijdens een renovatie of verkoopproject is meestal kostenefficiënter dan het later doen.
Veiligheidsmaatregelen bij Asbestverwijdering
Bij asbestverwijdering is het van groot belang om veiligheidsmaatregelen te nemen om zowel het milieu als de gezondheid te beschermen. De volgende maatregelen zijn essentieel:
- Gebruik van veilige uitrusting: gecertificeerde bedrijven gebruiken beschermende kleding, maskers en ventilatiesystemen.
- Afsluiting van de werkruimte: om asbestvezels te voorkomen in de lucht.
- Controle en monitoring: tijdens en na de verwijdering wordt gecontroleerd of er asbestvezels vrijkomen.
- Veilig afvoeren van asbest: het materiaal wordt in afgesloten containers afgevoerd naar een speciale afvalverwerking.
Zelf asbest verwijderen is gevaarlijk en strikt verboden, tenzij het onder strikte voorwaarden en met een vergunning gedaan wordt. In de meeste gevallen is het aan te raden om een gecertificeerde vakman in te huren.
Conclusie
Asbest in de dakbedekking of het dakbeschot kan een groot gezondheidsrisico vormen, vooral bij beschadiging of verwijdering. In huizen die voor 1993 zijn gebouwd is het waarschijnlijk dat er asbest aanwezig is. Het herkennen van asbest is niet altijd eenvoudig, en het enige zekerheidgevende methode is een laboratoriumtest. Bij renovaties of bouwprojecten is het verplicht om asbest veilig te verwijderen door gecertificeerde vakmensen. De verwijdering is kostbaar, maar essentieel om de gezondheid en de veiligheid te waarborgen.
Eigenaren en bouwers zijn verantwoordelijk voor het naleven van de wettelijke regels en het omgaan met asbest. Het is verstandig om vooraf een asbestinventarisatie uit te voeren en eventueel de dakbedekking te vervangen. Er zijn nu veel betere en veiligere alternatieven beschikbaar die zowel esthetisch als functioneel superieur zijn. Het verwijderen van asbest is geen keuze, maar een verplichting die gedaan moet worden met de nodige zorg en professionaliteit.