In het kader van de Europese doelstellingen rond duurzaamheid en energiezuinigheid wordt ook de gebouwde omgeving aan verandering onderworpen. Monumenten, die tot nu toe vrijgesteld waren van de energielabelplicht, komen vanaf 29 mei 2026 onder dezelfde regelgeving als andere gebouwen te vallen. Dit betekent dat eigenaren van beschermde monumenten bij verkoop, verhuur of verlenging van een huurovereenkomst verplicht zijn om een geldig energielabel te overleggen. In deze uitgebreide gids wordt besproken wat de energielabelplicht inhoudt, hoe eigenaren deze aanpakken kunnen, welke uitzonderingen er zijn en welke alternatieven of ondersteuning beschikbaar zijn bij verduurzamingsprojecten.
Wat is de energielabelplicht?
De energielabelplicht is een wettelijke verplichting waarmee eigenaars van gebouwen verplicht zijn om een energielabel aan te leveren bij verkoop of verhuur. Het energielabel is een visuele weergave van de energieprestatie van een gebouw, op basis van standaardmaatstaven. Het label geeft informatie over de hoeveelheid energie die nodig is om het gebouw te verwarmen en te koelen, en op welke manier de energiezuinigheid verbeterd kan worden.
Tot nu toe gold de energielabelplicht niet voor beschermde monumenten, aangezien deze gebouwen vanwege hun cultuurhistorische waarde vaak niet gemoderniseerd kunnen worden zoals reguliere woningen. Deze vrijstelling vervalt echter per 29 mei 2026, zoals vastgelegd in de Europese richtlijn EPBD IV (Energy Performance of Buildings Directive). De doelstelling is om transparantie te creëren en de verduurzaming van de gebouwde omgeving te bevorderen, ook op het gebied van monumenten.
Wanneer treedt de energielabelplicht in werking?
De energielabelplicht treedt in werking op 29 mei 2026. Vanaf dat moment moeten eigenaars van beschermde monumenten – inclusief rijksmonumenten, provinciale monumenten en gemeentelijke monumenten – een geldig energielabel in bezit hebben bij de verkoop, verhuur of verlenging van een huurovereenkomst. Dit geldt voor alle beschermde monumenten, tenzij uitzonderingen van toepassing zijn zoals vastgelegd in artikel 6.28 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl).
Deze wettelijke verplichting is onderdeel van de implementatie van de Europese richtlijn EPBD IV. De Europese richtlijn beoogt een betere energieprestatie van gebouwen in de EU, maar bevat geen minimumeisen voor energielabelklassen voor monumenten. De verantwoordelijkheid voor het verbeteren van de energieprestatie ligt daarom bij de eigenaar, binnen de grenzen van de beschermde status van het monument.
Wat betekent het voor eigenaren van monumenten?
Verplichte energielabels bij verkoop of verhuur
Vanaf 29 mei 2026 moeten eigenaren van beschermde monumenten bij verkoop of verhuur een geldig energielabel aanbieden. Dit geldt voor alle soorten monumenten, zolang er geen uitzondering op van toepassing is. Het energielabel is 10 jaar geldig, wat betekent dat eigenaren deze niet jaarlijks hoeven bij te werken. Het is echter verstandig om tijdig een energielabel aan te vragen, vooral als de monumenteigenaar binnenkort wil verhuizen of verhuur.
Geen apart energielabel voor monumenten
Hoewel monumenten vaak specifieke bouwkundige kenmerken en beperkte mogelijkheden voor modernisering hebben, is er geen apart energielabel ontwikkeld voor monumenten. In plaats daarvan wordt het reguliere energielabel gebruikt, op basis van de NTA 8800-methodiek, die ook voor andere gebouwen geldt. Dit betekent dat het energielabel een objectieve weergave geeft van de energieprestatie van het monument, maar dat de standaard aanbevelingen voor verduurzamingsmaatregelen niet altijd toepasbaar zijn opweergaanshistorische monumenten.
Uitzonderingen
Niet alle beschermde monumenten vallen onder de energielabelplicht. Uitzonderingen zijn vastgelegd in artikel 6.28 van het Bbl en kunnen onder meer betreffen:
- Gebouwen zonder binnenklimaatregeling
- Gebouwen met religieus karakter
- Andere uitzonderingen die ook van toepassing zijn op andere gebouwen
Eigenaren die twijfelen of hun monument onder de energielabelplicht valt, kunnen terecht bij de Helpdesk Energielabel of de richtlijnen op RVO.nl. Deze bronnen bieden duidelijkheid over de toepassing van de regelgeving.
Hoe kan een energielabel worden aangevraagd?
Een energielabel kan worden aangevraagd bij een gecertificeerde energieadviseur. Deze adviseurs zijn gecertificeerd op basis van de BRL 9500-norm, wat betekent dat ze de juiste kennis en methodiek hebben om een energielabel op te stellen. Het proces bestaat uit een inspectie van het gebouw en een berekening van de energieprestatie, volgens de geldende NTA 8800-methodiek.
Tijdig aanvragen
Hoewel de energielabelplicht pas in mei 2026 van kracht is, is het verstandig om vroegtijdig een energielabel aan te vragen. Dit voorkomt onverwachte vertragingen bij verkoop of verhuur en zorgt voor duidelijkheid over de energieprestatie van het monument. Voor ongeveer 30% van de monumenten is er al een energielabel afgegeven.
Controle op EP-Online
Voor eigenaren die al eerder een energielabel hebben aangevraagd, is het verstandig om te controleren of het label nog geldig is. Dit kan via de landelijke database EP-Online, die wordt beheerd door RVO. Als het label verlopen is of nooit is aangemaakt, kan het opnieuw worden aangevraagd bij een gecertificeerde energieadviseur.
Aanbevelingen en verduurzamingsadviezen
Wanneer een energielabel wordt opgesteld, bevat het standaard aanbevelingen voor verduurzamingsmaatregelen. Deze aanbevelingen zijn echter niet altijd afgestemd op de specifieke situatie van een monument, aangezien de energielabelmethodiek niet specifiek is ontwikkeld voor monumenten.
DuMo-adviezen
Voor monumenteneigenaren die serieus overwegen om hun woning te verduurzamen, is het raadzaam om DuMo-adviezen in overweging te nemen. Deze adviezen zijn specifiek ontwikkeld voor monumenten en houden rekening met de historische en cultuurhistorische waarde van het gebouw. DuMo-adviezen worden vaak gebruikt in combinatie met subsidies zoals DUMAVA, waarbij energiezuinig verbeteren gecombineerd wordt met het behoud van de monumentale waarde.
Het begrippenkader voor DuMo-adviezen is in 2020 ontwikkeld door ERM, wat heeft geleid tot een gestructureerde aanpak voor energieprestaties en verduurzamingsadviezen. Hoewel er nog geen uitvoeringsrichtlijnen voor DuMo-adviezen zijn, zijn de adviezen al herkenbaar geworden in diverse regelingen en subsidies.
Kiezen voor een gespecialiseerd adviseur
Hoewel een energieadviseur geen specifieke kennis over monumenten hoeft te hebben, is het verstandig om een gespecialiseerd adviseur te kiezen als verduurzamingsprojecten worden overwogen. Deze adviseurs hebben ervaring met monumenten en weten hoe ze moderne technieken kunnen toepassen zonder de monumentale waarde te schaden.
Risico’s bij het niet aanleveren van een energielabel
Vanaf 29 mei 2026 is het verplicht om een energielabel aan te leveren bij verkoop of verhuur. Als een eigenaar dit niet doet, kan dit leiden tot boetes. Deze boetes zijn vastgelegd in de wettelijke regelgeving en kunnen variëren afhankelijk van de omstandigheden.
Het is daarom belangrijk dat eigenaren op tijd een energielabel aanvragen en bewaren. Het label is 10 jaar geldig en kan worden gebruikt in meerdere situaties. Ook is het mogelijk om het energielabel aan te leveren bij subsidieaanvragen, wat de kans op financiële ondersteuning kan vergroten.
Conclusie
De energielabelplicht voor monumenten is een belangrijke stap in de richting van een duurzamere gebouwde omgeving. Vanaf 29 mei 2026 moeten eigenaars van beschermde monumenten een energielabel aanbieden bij verkoop of verhuur. Dit geldt voor alle soorten monumenten, tenzij er een uitzondering op van toepassing is.
Hoewel het energielabel geen aparte methode voor monumenten bevat, is het een waardevolle tool om de energieprestatie van een monument te beoordelen. Aanbevelingen voor verduurzamingsmaatregelen zijn niet altijd direct toepasbaar, maar kunnen wel worden afgestemd op de monumentale eigenschappen van het gebouw. Voor eigenaren die verduurzamingsprojecten overwegen, zijn DuMo-adviezen een waardevolle keuze.
Het is verstandig om tijdig een energielabel aan te vragen om boetes en vertragingen bij verkoop of verhuur te voorkomen. Het label is 10 jaar geldig en kan worden opgevraagd via een gecertificeerde energieadviseur. De overheid biedt ook hulp en informatie via bronnen zoals RVO.nl en de Helpdesk Energielabel.
In de komende jaren zal de energielabelplicht voor monumenten een steeds grotere rol spelen in de duurzame toekomst van de gebouwde omgeving. Eigenaren die nu al actie ondernemen, zullen zich beter voorbereid hebben op de wettelijke verplichtingen en de kansen op duurzame verbeteringen.