Het energielabel op pompen is een essentieel instrument in de huidige bouwsector, met name voor renovaties en nieuwbouwprojecten waar efficiëntie en duurzaamheid centraal staan. In dit artikel bespreken we de evolutie van het energielabel voor pompen, de technische aspecten die daarbij een rol spelen, en hoe dit invloed heeft op de keuze van pompen in de praktijk. Aan de hand van concrete voorbeelden en regelgeving geven we inzicht in de toekomst van energiezuinige pompinstallaties en waarom het kiezen van een energie-efficiënte pomp een slimme keuze is voor zowel particulieren als professionals in de bouw.
Inleiding: Het belang van energie-efficiënte pompen
Pompen zijn onmisbaar in diverse toepassingen binnen de bouwsector, waaronder verwarmingssystemen, sanitair water, riolering, en regenwaterbeheer. Hoewel het energieverbruik van afzonderlijke pompen op zich beperkt is, wordt het cumulatieve effect binnen een woning of complex snel aanzienlijk. Daarom is het toevoegen van energie-efficiënte pompen een belangrijke stap in de richting van duurzame bouw en energiebesparing.
De EU en diverse landen, waaronder Nederland, hebben regelgeving opgesteld om het energieverbruik van pompen te beperken. Deze regelgeving wordt ondersteund door het toepassen van energielabels, die de gebruiker inzicht geven in de efficiëntie van een pomp. In dit artikel bespreken we de relevante verordeningen, het verschil tussen droogloper- en natloperpompen, en de toekomstvisie op energiezuinige pompinstallaties.
Evolutie van energielabels op pompen
De eerste stappen in de richting van energiezuinige pompen werden gezet in 2005 door Europump, een initiatief van Europese pompfabrikanten. Hoewel het energielabel toen nog vrijwillig was, werd hiermee al duidelijk dat de sector zich bewust was van het belang van energie-efficiëntie. De structuur van het energielabel was vergelijkbaar met die van koelkasten en wasmachines, waarbij een visuele weergave van het energieverbruik gegeven werd.
In 2011 werd de eerste verordening ingevoerd onder de ErP-richtlijn (Energy-related Products Directive), die verplicht was voor alle EU-landen. Deze richtlijn betrof vooral droogloperpompen, zoals circulatiepompen en drukverhogingspompen. Daarmee werd ook de overgang gemaakt van de vroegere efficiëntieindex (EFF1-EFF3) naar de internationale efficiëntie-index (IE), die nu centraal staat in het energielabel.
De IE-index is een maat voor de efficiëntie van de motor van de pomp. In de jaren erna werden de eisen geleidelijk verhoogd. Zo was in 2013 een IE-index van 0,1 voldoende, maar in 2015 was een waarde van minimaal 0,4 vereist. Tegenwoordig is de eis al verder verhoogd naar een MEI-index van 0,7, waarbij MEI staat voor Minimum Efficiency Index en gericht is op de hydraulische efficiëntie van de pomp.
Droogloper- en natloperpompen: verschillen in efficiëntie
Droogloper- en natloperpompen verschillen niet alleen in de manier waarop ze worden gebruikt, maar ook in hoe hun efficiëntie wordt bepaald. Bij droogloperpompen wordt de IE-index gebruikt, die de motor-efficiëntie meet. Bij natloperpompen wordt daarnaast ook de MEI-index toegepast, die rekening houdt met de hydraulische efficiëntie van de pomp. Dit betekent dat de totale efficiëntie van natloperpompen niet alleen afhankelijk is van de motor, maar ook van het ontwerp van de pomp zelf.
De MEI-index geeft een percentage aan van de pompen die op de markt zijn die niet voldoen aan de huidige eisen. Zo betekent een MEI van 0,4 dat 40% van de pompen die verkocht werden, niet voldoen aan de minimale efficiëntie-eisen. Deze index is dus niet alleen een maat voor efficiëntie, maar ook een maat voor marktdekmoment.
Voorbeelden van moderne pompen die voldoen aan de MEI-index van 0,7 zijn onder andere de Wilo-Stratos GIGA-circulatiepomp en drukverhogingspompen uit de Wilo-Helix-serie. Deze modellen zijn ontworpen om zowel motor- als hydraulische efficiëntie te optimaliseren.
Toekomstvisie en verstrenging van regelgeving
De regelgeving rondom energielabels op pompen wordt regelmatig herzien, met een cyclus van vijf jaar. Dit betekent dat de huidige eisen in 2022 kunnen worden aangescherpt. In de nieuwste concepten is al een verstrenging van de motorverordening van IE2+VSD naar IE3 voorzien, wat betekent dat het energieverbruik verder moet worden beperkt.
Daarnaast zijn er plannen voor het uitbreiden van het bereik in motorvermogen, het toevoegen van éénfasige motoren, en het opnemen van EX-E en EX-D-motoren in de regelgeving. Dit laatste betreft explosieve omgevingen, zoals bijvoorbeeld in rioleringssystemen of in industriegebieden.
Nog een belangrijk ontwikkeling is het voorstel voor een IE-classificatie van frequentieomvormers (VSD), die vaak worden gebruikt in pompinstallaties om het energieverbruik te reguleren. Door deze frequentieomvormers in te voeren, kan het energieverbruik van pompen verder worden beheerst, afhankelijk van de werkelijke vraag op een bepaald moment.
Daarnaast is er sprake van een bredere visie op duurzaamheid, met als doel een cradle-to-cradle-aanpak. Dit houdt in dat pompen niet alleen efficiënter moeten zijn, maar ook herbruikbaar, vernieuwbaar en gemakkelijk te recyclen. Deze visie wordt opgenomen in toekomstige regelgeving en heeft als doel om de impact op het milieu nog verder te beperken.
Praktisch voordeel van energiezuinige pompen
De keuze voor een energiezuinige pomp heeft duidelijke voordelen, zowel op het gebied van energiebesparing als op het niveau van kosten. Door de regelgeving en de technologische ontwikkelingen zijn moderne pompen in staat om tot wel 60% minder energie te verbruiken dan hun voorgangers. Dit heeft directe gevolgen voor de energierekening van een woning of bedrijf.
Voorbeelden van het potentieel van energiebesparing zijn al genoemd. De Europese Commissie schat dat in 2020 in de gehele EU jaarlijks 23 TWh aan energie bespaard kan worden door het gebruik van energie-efficiënte pompen. Dit is gelijk aan de opwekking van zes middelgrote kolencentrales.
Daarnaast levert het gebruik van moderne pompen ook financiële voordelen op. Hoewel de aanschafprijs van een energiezuinige pomp vaak hoger is, wordt deze investering op de lange termijn terugverdiend. Voor grotere installaties is het mogelijk om een energieadviseur in te schakelen, zoals bij Wilo, die een exacte berekening kan maken van de besparing en de terugverdienperiode.
Voorbeelden van energiezuinige pompen
Energiezuinige pompen worden vaak herkend aan het energielabel dat eraan is bevestigd. Het label geeft een visuele indruk van de efficiëntie, waarbij een groen blaadje een hoog niveau van energiebesparing aanduidt. Een pomp met het energiezuinigste label is bijvoorbeeld de meest efficiënte pomp van een leverancier, zoals Waterpompshop.nl. Deze pompen verbruiken minstens 40% minder energie dan standaardmodellen.
Een minder efficiënte pomp kan ook energiezuinig genoemd worden, maar minder dan de meest efficiënte modellen. Deze pompen voldoen aan de huidige regelgeving, maar bieden minder potentie voor energiebesparing. In de toekomst worden deze modellen waarschijnlijk ook verder versterkt, zodat het energieverbruik nog verder wordt beperkt.
Daarnaast zijn er ook plannen om de productie van pompen zelf duurzamer te maken. Zo wil Waterpompshop.nl in de toekomst volledig overgaan op duurzame materialen en bewust maken dat het gebruik van grondwater op een milieuvriendelijke manier kan bijdragen aan een duurzamere toekomst.
Invloed op renovaties en nieuwbouw
In de praktijk betekent het energielabel op pompen dat zowel renovatieprojecten als nieuwbouwprojecten in overweging moeten nemen welke pompen worden ingezet. In renovaties kan het verstandig zijn om oude pompen te vervangen door energiezuinige modellen, omdat dit niet alleen leidt tot energiebesparing, maar ook tot een lagere CO2-uitstoot.
In nieuwbouwprojecten is het energielabel een essentieel onderdeel van het ontwerp. Hierbij wordt rekening gehouden met het energieverbruik van de pompen, de efficiëntie van de motor, en de hydraulische eigenschappen van de pomp. Dit helpt bij het bereiken van hogere energieprestaties voor het gehele gebouw, wat vaak een vereiste is voor bouwvergunningen of subsidieaanvragen.
Een voorbeeld van een praktische toepassing is een verwarmingssysteem waarin circulatiepompen worden gebruikt. Bij het kiezen van een pomp met een hoog energielabel wordt het systeem efficiënter, wat leidt tot lagere energierekeningen en een comfortabelere woning.
Energieconsultant: een waardevolle partner
Voor zowel particulieren als professionals in de bouwsector kan het kiezen van een energiezuinige pomp een complexe beslissing zijn. Daarom is het verstandig om bij een energieconsultant terecht te komen. Deze adviseurs zijn gespecialiseerd in het berekenen van energiebesparingen en kunnen een exacte voorraadgegevens leveren over de impact van een pompinstallatie.
Een energieconsultant kan bijvoorbeeld berekenen hoeveel energie een pomp op een jaar verbruikt, wat de kostprijs is, en hoe lang het duurt voordat de investering is terugverdiend. Daarnaast kan de adviseur ook helpen bij het vinden van pompen die voldoen aan de huidige energie-efficiëntie-eisen.
Het is ook belangrijk om te weten dat het gebruik van een energieconsultant verplicht is bij de verkoop of verhuur van een woning sinds 2021. Deze adviseur moet het energielabel vaststellen, wat kost ongeveer €300. Het is verstandig om bij meerdere adviseurs een offerte aan te vragen om te zien welk bedrag en welke dienstverlening het beste uitkomt.
Eindconclusie: Duurzaam bouwen begint bij energiezuinige pompen
Het energielabel op pompen is een krachtig instrument dat helpt bij het bepalen van de efficiëntie van pompinstallaties. Door de toepassing van regelgeving en het gebruik van energiezuinige pompen kan het energieverbruik van een woning of bedrijf aanzienlijk worden beperkt. Dit heeft directe gevolgen voor de energierekening en de CO2-uitstoot, maar ook voor het comfort en de duurzaamheid van de woning.
Zowel in renovatieprojecten als in nieuwbouw is het kiezen van een energiezuinige pomp een slimme keuze. Deze pomp niet alleen leidt tot energiebesparing, maar ook tot een lagere aanschafprijs op de lange termijn en een betere prestatie van het gehele systeem. Door het gebruik van energieconsultanten en het werken met energiezuinige modellen kan het energielabel op pompen worden gebruikt als een effectief hulpmiddel in het kader van duurzame bouw en renovatie.
De toekomst van energiezuinige pompen is nog verder te optimaliseren, met nieuwe technologieën en strengere regelgeving. Het is nu aan de bouwsector om deze ontwikkelingen te omarmen en het gebruik van energiezuinige pompen als standaard aan te nemen in de praktijk.