Inleiding
De keuze voor een warmtepomp is niet alleen een investering in comfort en duurzaamheid, maar ook een strategische keus die直接影响 het energielabel van een woning. Het energielabel speelt een centrale rol bij de aanschaf van een warmtepomp, zowel qua energie-efficiëntie als qua subsidiekwalificatie. In Nederland is sinds 2015 het Europese energielabel verplicht voor warmtepompen, waarbij het seizoensgebonden rendement (SPF/SCOP) en het energielabel zelf essentiële gegevens zijn om producten met elkaar te vergelijken. Bovendien geldt vanaf 2024 een minimumeis van een energielabel A++ om in aanmerking te komen voor subsidies.
In dit artikel worden de verschillende aspecten van het energielabel van warmtepompen uitgelegd. We bespreken hoe het energielabel werkt, wat het betekent voor de efficiëntie van de warmtepomp, hoe het invloed heeft op het energielabel van de woning, en welke keurmerken en subsidies van belang zijn bij de aanschaf.
Het Europese energielabel voor warmtepompen
Het energielabel als kwaliteitsmaatstaf
Het energielabel van de Europese Unie is verplicht sinds 26 september 2015 en geeft een duidelijke indruk van het energieverbruik en het rendement van een warmtepomp. Het label is onderdeel van de Europese richtlijnen voor energie-efficiëntie en is ontworpen om consumenten te ondersteunen bij het energiebewuste kiezen van producten. Het energielabel bestaat uit een lettercode van A+++ tot D voor verwarming en van A+ tot F voor warm water.
De hogere letters (zoals A+++ en A++) duiden op een betere energie-efficiëntie. Vanaf 2024 is een energielabel van minimaal A++ vereist om in aanmerking te komen voor subsidies. Daarnaast zijn er aanvullende "plus"-tekens mogelijk, zoals A+++, wat aangeeft dat de warmtepomp extra efficiënt is.
Het energielabel wordt vastgesteld door de fabrikant en wordt gecontroleerd door de overheid. Het label is dus een betrouwbare maat voor de kwaliteit van een warmtepomp. Het energielabel is ook verplicht in reclame en promotiemateriaal vanaf 2015, waardoor het voor consumenten makkelijker is om warmtepompen met elkaar te vergelijken.
Het seizoensgebonden energie-efficiëntieniveau (SPF / SCOP)
Waarom SPF/SCOP belangrijk is
Het energielabel is gekoppeld aan het seizoensgebonden energie-efficiëntieniveau (SPF of SCOP). SPF staat voor Seasonal Performance Factor en SCOP voor Seasonal Coefficient of Performance. Beide termen verwijzen naar het gemiddelde rendement van de warmtepomp gedurende een jaar, rekening houdend met de variaties in buitentemperatuur. Het SPF/SCOP-getal geeft dus een realistisch beeld van hoe efficiënt een warmtepomp werkt in de praktijk, in tegenstelling tot het COP (Coefficient of Performance), dat het rendement onder ideale condities aangeeft.
De SPF/SCOP-waarden zijn verplicht op te nemen in reclame en promotiemateriaal van warmtepompen sinds 2015. Daardoor is het voor de consument makkelijker om producten met elkaar te vergelijken. Het SPF/SCOP is afhankelijk van de technische specificaties van het apparaat, zoals de type warmtepomp (lucht-water, bodem-water, etc.), het thermisch vermogen en de mate van automatisering.
Daarnaast bevat de productfiche van de warmtepomp duidelijke informatie over het SPF/SCOP en het energieverbruik. Deze fiche is verplicht en kan worden gebruikt voor het vergelijken van verschillende warmtepompen. Het energielabel en de SPF/SCOP-waarden zijn dus essentieel bij het vergelijken van warmtepompen. Deze gegevens zijn verplicht vermeld op websites en in reclame en helpen consumenten bij een energiebewuste keuze.
Invloed van de afgiftetemperatuur op het energielabel
Het effect op efficiëntie
Het energielabel voor warmtepompen die alleen voor verwarming zorgen, geeft de energie-efficiëntieklasse aan bij twee verschillende afgiftetemperaturen: de lage temperaturen (35 graden) en middentemperaturen (55 graden). De energielabelklasse hangt dus af van op welke afgiftetemperatuur de warmtepomp wordt gebruikt. Bij warmtepompen die op lage temperaturen werken, wordt alleen de energie-efficiëntieklasse bij lage temperaturen (35 graden) weergegeven. Voor warmtepompen die zowel verwarming als warm water leveren, wordt standaard de energie-efficiëntieklasse gegeven bij middentemperaturen (55 graden).
De keuze voor een warmtepomp die op lage temperaturen werkt (zoals een warmtepomp met lage temperatuur verwarming) kan leiden tot een hoger energielabel, omdat deze systemen onder normale omstandigheden efficiënter werken. Echter, deze systemen vereisen vaak een aangepaste installatie, zoals het gebruik van vloerverwarming of warmtetransportbuizen met een groter oppervlak.
Het invloed van klimaatzone op het energielabel
Waarom de klimaatzone belangrijk is
De klimaatzone waarin de warmtepomp wordt gebruikt heeft invloed op het energieverbruik van het apparaat. Dit komt door verschillen in de gemiddelde buitentemperatuur en in het aantal uren dat de warmtepomp moet werken. Daarom geeft het energielabel aan voor welke klimaatzone de gegevens op het label gelden.
In Nederland zijn er drie officiële klimaatzones gedefinieerd: A, B en C. Zone A is het warmste, en zone C is het koudste. Warmtepompen die zijn getest en getekend voor zone C zullen bijvoorbeeld in zone A efficiënter werken, omdat het klimaat gunstiger is.
Het energielabel geeft daarom duidelijk aan voor welke klimaatzone de gegevens zijn bepaald. Consumenten kunnen hiermee bepalen of de warmtepomp geschikt is voor hun regio, en of de SPF/SCOP-waarden passen bij hun verwachtingen van energie-efficiëntie.
De invloed van een warmtepomp op het energielabel van de woning
Een duurzamere woning
Een warmtepomp heeft een zeer positieve invloed op het energielabel van een woning. Door het oude verwarmingssysteem te vervangen door een warmtepomp, kan het energielabel van energielabel C of D stijgen naar A of zelfs A+. Dit komt omdat warmtepompen veel efficiënter zijn in de omzetting van energie in warmte dan conventionele systemen. Daardoor verbruikt de woning minder primaire energie, wat leidt tot een beter energielabel.
Traditionele cv-ketels op gas scoren relatief slecht, terwijl warmtepompen uitblinken in efficiëntie. Warmtepompen halen warmte uit de omgeving (lucht, bodem of water) en gebruiken slechts een beperkte hoeveelheid elektriciteit om deze warmte naar een hoger temperatuurniveau te brengen. Voor elke kilowatt elektriciteit die je erin stopt, krijg je zo’n 3 tot 5 kilowatt aan warmte terug. Deze hoge efficiëntie, uitgedrukt in de COP (Coefficient of Performance), zorgt ervoor dat je woning veel minder primaire energie verbruikt.
Daarnaast dragen warmtepompen bij aan de verduurzaming van je woning door het drastisch verminderen van gasgebruik. In sommige gevallen kun je zelfs volledig van gas af.
Soorten warmtepompen en hun energielabels
Verwarming of combi?
Er zijn grofweg twee soorten warmtepompen:
- Warmtepompen die alleen voor verwarming zorgen.
- Combiwarmtepompen die zowel verwarming als warm water leveren.
Voor beide soorten is er een energielabel. Hierbij maakt het niet uit wat de bron van de warmtepomp is (lucht, ventilatielucht, water, bodem). Ze geven allebei de warmte af aan het verwarmingswater van je huis, en de combi-warmtepomp geeft daarnaast ook warmte af aan het warme water in je badkamer en keuken.
Icoontjes op het energielabel geven aan of de warmtepomp voor verwarming zorgt (alleen het kachel-icoontje) of dat hij daarnaast ook nog voor warm water (het kraan-icoontje) kan zorgen. Bij het kraantje staat een letter: deze geeft aan voor welk soort (ook wel: capaciteitsprofiel) het energielabel is afgegeven.
Keurmerken en subsidies
Buitenlandse keurmerken in Nederland
Naast het energielabel zijn er ook verschillende keurmerken die de kwaliteit van een warmtepomp aanduiden. Deze keurmerken worden vaak in het buitenland gebruikt, maar zijn ook van toepassing in Nederland. De belangrijkste keurmerken zijn:
- Energy Star: Een Amerikaans keurmerk dat duidt op een warmtepomp met een gegarandeerd rendement. Het keurmerk is vaak te vinden bij Amerikaanse merken en staat voor hoge efficiëntie en kwaliteit.
- Ecolabel: Een Europees keurmerk dat het energieverbruik en het rendement van een warmtepomp aangeeft. Het is bedoeld om consumenten te informeren over duurzame keuzes.
- TCO: Een Zweeds keurmerk dat vergelijkbare kwaliteiten en efficiëntie aanduidt als Energy Star en Ecolabel. Het is vooral populair in Scandinavische landen.
Naast deze keurmerken is er ook een systeem van Productgroepen, aangeduid met het acroniem LOT. Bijvoorbeeld, LOT 11 geldt voor circulatiepompen, LOT 1 voor ruimteverwarmingstoestellen zoals ketels en warmtepompen, en LOT 2 voor warmwatertoestellen.
Subsidies en energielabel
Subsidievoorwaarden vanaf 2024
Vanaf 2024 is een energielabel van minimaal A++ vereist om in aanmerking te komen voor subsidies. Voor consumenten die in 2023 een warmtepomp met energielabel A+ of lager hebben aangeschaft, geldt nog steeds subsidiesrecht, maar dit verandert in 2025. Het is dus belangrijk om bij aankoop rekening te houden met de subsidies en de energielabelverplichtingen.
Daarnaast is er een bonus voor warmtepompen met het hoogste energielabel (A+++). Deze bonus is bedoeld om consumenten te stimuleren om kiezen voor de meest efficiënte warmtepompen.
Conclusie
Het energielabel van een warmtepomp is een essentieel criterium bij de aankoop en heeft invloed op zowel de prestaties als de subsidies. In Nederland is het energielabel van de Europese Unie verplicht sinds 2015 en is het seizoensgebonden rendement (SPF/SCOP) een belangrijke maat voor efficiëntie. Vanaf 2024 is een energielabel van minimaal A++ vereist voor subsidies, met extra voordelen voor warmtepompen met het hoogste energielabel (A+++).
Het kiezen van een warmtepomp is een complexe beslissing, maar met het juiste energielabel, SPF/SCOP-waarde en technische specificaties is het mogelijk om een efficiënte en duurzame keuze te maken. Buitenlandse keurmerken zoals Energy Star, Ecolabel en TCO kunnen ook worden meegenomen in de beslissing, maar het energielabel is het meest relevant in Nederland.
Een warmtepomp verhoogt niet alleen het energielabel van de woning, maar vermindert ook het energieverbruik en draagt bij aan een duurzamere toekomst. Voor zowel woningeigenaren als constructieprofessionals is het dus belangrijk om het energielabel en de SPF/SCOP-waarden goed te begrijpen en mee te nemen in de beslissing om te investeren in een warmtepomp.