Een energielabel is meer dan een stempel op een verpakking. Het is een essentieel instrument voor consumenten om weloverwogen keuzes te maken op basis van energie-efficiëntie, en voor professionals om zich te oriënteren in de verplichtingen rond verplichte labels. In België wordt het gebruik van energielabels gereguleerd door Europese richtlijnen en beheerd door de Federale Overheidsdienst voor Economie. Deze artikkel geeft een overzicht van het energielabelsysteem in België, inclusief de verplichtingen voor producenten, de betekenis van de labelclassificatie, en de beschikbare hulpmiddelen om energielabels te verifiëren of te gebruiken bij aankoop- of constructiebeslissingen.
Wat is een energielabel?
Een energielabel is een visuele weergave van het energieverbruik en de efficiëntie van huishoudelijke apparaten en andere energiegerelateerde producten. Het label is bedoeld om consumenten te helpen bij de aankoopbeslissing, zodat ze producten kunnen kiezen die minder energie verbruiken en zo hun energiekosten en milieu-impact kunnen verlagen.
Het energielabel is een verplichte informatiebron voor producten die vallen onder de Europese richtlijnen. Het label moet aan bepaalde visuele en inhoudelijke eisen voldoen, die variëren per productcategorie. De labelinformatie is standaard in alle Europese talen beschikbaar, waaronder het Nederlands.
De schaal van energie-efficiëntie loopt van A (meest efficiënt) tot G (minst efficiënt). Deze classificatie is sinds 2021 gewijzigd om de technologische vooruitgang te kunnen weerspiegelen en de duidelijkheid voor consumenten te vergroten. Tijdens het voorgaande systeem werden labels als A++, A+++ gebruikt, wat de vergelijking tussen producten bemoeilijkte.
De nieuwe schaal van A tot G is eenvoudiger te begrijpen en stimuleert het gebruik van energiezuinigere producten. Op het label staat ook het concreet energieverbruik, en eventueel aanvullende informatie zoals geluidsniveau, waterverbruik, of herstelbaarheid.
Verplichtingen voor producenten en verkopers
Als producent of verkoper van een product dat onder de energielabelverplichting valt, zijn er duidelijke stappen om te volgen:
1. Controle of je product onder een verplichte categorie valt
Niet alle producten zijn verplicht tot het toepassen van een energielabel. Om te weten of je product een energielabel moet dragen, moet je controleren of het valt onder een van de verplichte productcategorieën. Deze lijst is beschikbaar via de website van de Europese Commissie of via Agoria, een Vlaamse lobbyorganisatie voor de industrie.
2. Volg de specifieke eisen per productgroep
De Europese verordeningen bepalen voor elke productgroep de exacte eisen voor het energielabel. Deze omvatten aspecten zoals:
- Energieverbruik
- Emissies
- Geluidsniveaus
- Duurzaamheid
- Andere relevante kenmerken
De eisen zijn vastgelegd in wettelijke teksten, die beschikbaar zijn via EUR-Lex in 24 talen, waaronder het Nederlands.
3. Zorg voor duidelijke en juiste weergave van het label
Het energielabel moet duidelijk zichtbaar en leesbaar zijn op het product of in de verpakking. Bovendien moet het een energie-efficiëntieklasse aangeven (A tot G) en aanvullende informatie bevatten zoals energieverbruik en andere kenmerken.
4. Registratie in de EPREL-databank
Alle producten met een verplicht energielabel moeten vergisterd worden in de EPREL-databank. Dit is een centrale Europese database waar consumenten en professionals informatie kunnen vinden over producten met een energielabel.
Controle en naleving in België
In België is de Federale Overheidsdienst voor Economie (FOD Economie) verantwoordelijk voor het toezicht op energielabels. Deze dienst voert steekproeven uit bij fabrikanten, invoerders en verkopers om te controleren of de labels correct zijn en voldoen aan de wettelijke eisen.
Als het energielabel niet correct of ontbrekend is, kan de FOD Economie boetes opleggen. De toezichthoudende autoriteit draagt er dus verantwoordelijkheid voor dat het energielabelsysteem transparant en betrouwbaar blijft.
Aanvullende informatie op producten
Naast het energielabel kunnen er ook andere labels of vermeldingen op het product of de verpakking staan. Deze kunnen extra informatie geven over de duurzaamheid, herstelbaarheid of veiligheid van het product. Voorbeelden zijn:
- WEEE (Waste Electrical and Electronic Equipment): geeft aan dat het product onder de richtlijnen valt voor het inzamelen en hergebruik van elektronisch afval.
- CE-label: bevestigt dat het product voldoet aan Europese veiligheids- en gezondheidsnormen.
- EU Ecolabel: een milieulabel dat aangeeft dat het product duurzamer is.
- Belgische repareerbaarheidsindex: geeft aan hoe makkelijk het product is te herstellen.
- Energieprestatiecertificaat (EPC): specifiek voor woningen en geeft het energielabel of de energiescore van een woning aan.
Energielabels en woningen
Hoewel energielabels vooral bekend zijn in relatie tot huishoudelijke apparaten, zijn ze ook van toepassing op woningen. Voor de verkoop of verhuur van een woning in België is sinds 2008 een EPC (Energieprestatiecertificaat) verplicht. Dit certificaat bevat informatie over het energielabel of de energiescore van de woning.
Hoe controleer je een EPC?
Sinds kort is er een online tool beschikbaar die iedereen toelaat om te controleren of een woning een geldig EPC heeft. De tool, genaamd “Zoek een EPC”, is ontwikkeld door het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap (VEKA) en kan worden gebruikt via het adres van de woning, het certificaatnummer of het EPB-dossiernummer.
Deze tool is van grote waarde voor kopers, huurders en professionals, omdat het mogelijk maakt om te controleren of het EPC dat wordt gecommuniceerd, correct en actueel is. In de praktijk ziet men regelmatig verouderde of zelfs vervalste EPC’s, die kunnen leiden tot misleiding bij aankoop- of huurbeslissingen.
Waarom energielabels belangrijk zijn voor renovatie en constructie
Bij renovatieprojecten en nieuwbouw is kennis over energielabels essentieel, zowel voor particulieren als voor professionals. Het energielabel is een waardevolle instrument voor het bepalen van de energie-efficiëntie van een woning of bouwproject, en helpt bij het kiezen van materiaal, apparatuur en technologieën die energieverbruik verminderen.
Bij nieuwbouw moet rekening worden gehouden met de verplichte energienormen, die vaak verder gaan dan de standaarden voor bestaande woningen. In sommige gevallen is het ook mogelijk om een woning te renoveren tot het passiefhuisniveau of te streven naar energie-neutraal bouwen, wat direct aansluit bij de doelstellingen van de Europese energielabelverordeningen.
Energiezuinig bouwen en renoveren
Energiezuinig bouwen en renoveren vormt een kernaspect van de huidige bouwpraktijk. De keuze voor energie-efficiëntie in een woning heeft niet alleen financiële voordelen, maar ook ecologische en comfortvoordelen. Hier zijn enkele belangrijke richtlijnen en overwegingen:
1. Kies energie-efficiënte apparatuur
Bij een renovatie of nieuwbouw is het verstandig om apparatuur te kiezen met een energielabel A of hoger. Dit vermindert het energieverbruik en de CO₂-uitstoot. Denk bijvoorbeeld aan:
- Koelkasten en vriezers
- Wasmachines en droogtrommels
- Waarmeren en geisers
- Airconditioning en verwarmingsketels
Deze apparaten vallen meestal onder de verplichte energielabelcategorieën en kunnen worden vergeleken via de EPREL-databank of via websites als energywatchers.be, die aanvullende tips bieden over energiebesparing.
2. Verbeter isolatie en aanzet
Niet alleen de apparatuur, maar ook de bouwconstructie speelt een rol in het energieverbruik. Een goede isolatie, een correct aangezette woning en het gebruik van duurzame materialen kunnen het energielabel van een woning aanzienlijk verbeteren. Voorbeelden zijn:
- Warmte-isolatie van muren, daken en vloeren
- Dubbel of driedubbel glas
- Gebruik van duurzame isolatiematerialen zoals houtvezel, cellulose of kalkzand
3. Kies voor duurzame energiebronnen
De overgang naar duurzame energiebronnen is een andere manier om het energielabel van een woning te verbeteren. Voorbeelden zijn:
- Zonnepanelen
- Warmtepompen
- Biomassa of houtkacheln
4. Kies voor herstelbare apparaten
Een relatief nieuwe trend is de aandacht voor repareerbaarheid en duurzaamheid van apparaten. Het Belgische repareerbaarheidslabel geeft informatie over hoe makkelijk een apparaat is te repareren. Voor professionals is dit een handig hulpmiddel om duurzame producten te kiezen bij renovaties.
Energielabels en consumentenbescherming
Het energielabel is ook een belangrijk consumentenbeschermingsinstrument. Het biedt transparante en vergelijkbare informatie over het energieverbruik van producten, zodat consumenten op basis van feiten kunnen kiezen. Dit voorkomt misleiding en stimuleert concurrentie op basis van efficiëntie.
De FOD Economie en andere overheidsdiensten zorgen ervoor dat dit systeem werkt. Daarnaast is het energywatchers.be-platform een waardevolle bron voor consumenten om energieverbruik te begrijpen en te verlagen. Het platform biedt onder andere vergelijkende tools, tips en tools voor energie-efficiëntie.
Energielabels in de toekomst
De rol van energielabels zal in de toekomst nog belangrijker worden, zowel voor consumenten als voor professionals. Tegen de achtergrond van de Europese klimaatdoelstellingen, zoals CO₂-neutraal zijn in 2050, is het belang van energie-efficiëntie en duurzaamheid groter dan ooit.
De toekomstige richtlijnen zullen waarschijnlijk strengere eisen stellen aan het energieverbruik van producten en woningen, en het energielabelsysteem zal zich verder ontwikkelen om deze doelen te ondersteunen. Voor professionals in de bouw- en renovatiesector is het dus belangrijk om up-to-date te blijven over de regelgeving en de technologische ontwikkelingen.
Conclusie
Energielabels zijn een essentieel onderdeel van de Europese en Belgische regelgeving inzake energie-efficiëntie en duurzaamheid. Zowel voor consumenten als voor professionals zijn ze een waardevolle bron van informatie. Ze helpen om weloverwogen keuzes te maken, zorgen voor transparantie en vergelijkbaarheid, en ondersteunen de klimaatdoelstellingen van de EU.
In België is het energielabelsysteem gereguleerd door de FOD Economie, die controleert of producenten en verkopers de wettelijke eisen naleven. Voor particulieren zijn er hulpmiddelen zoals de EPREL-databank en de tool “Zoek een EPC”, die het mogelijk maken om energielabels en energieprestatiecertificaten te controleren.
Voor professionals in de bouw- en renovatiesector is het energielabelsysteem een belangrijk instrument om energiezuinig te bouwen en te renoveren, en om zich te houden aan de wettelijke verplichtingen. Door energielabels te begrijpen en te gebruiken, kunnen zowel particulieren als professionals bijdragen aan een duurzamere toekomst.