Mechanische ventilatie speelt een steeds belangrijkere rol in de energieprestatie van woningen. Niet alleen draagt het bij aan een betere luchtkwaliteit in het huis, maar het heeft ook een directe invloed op het energielabel van de woning. Voor eigenaars, bouwers en beleggers is het dus essentieel om te begrijpen hoe mechanische ventilatie werkt, welke impact het heeft op het energielabel, en welke keuzes er zijn om energiezuiniger te ventileren. In dit artikel geven we een gedetailleerde uitleg over mechanische ventilatie, de regelgeving, het energielabelsysteem, en welke factoren bepalen hoe efficiënt een ventilatieunit werkt.
Inleiding: Waarom is mechanische ventilatie belangrijk?
Ventilatie is een essentieel onderdeel van elke woning, omdat het zorgt voor een goede luchtkwaliteit en helpt om vocht, schimmel en andere luchtverontreinigingen tegen te gaan. In oude huizen was het vaak afhankelijk van natuurlijke ventilatie, zoals klepraampjes en roosters. In tegenstelling tot deze oudere methoden, maakt mechanische ventilatie gebruik van een ventilatieunit om lucht systematisch te ververen.
Mechanische ventilatieunits zijn tegenwoordig verplicht in nieuwbouw woningen en hebben sinds 2016 ook een energielabel. Dit label geeft aan hoe efficiënt de unit met energie omgaat. Voor woningen die willen scoren op energiezuinigheid, is het dus belangrijk om een ventilatieunit te kiezen die niet alleen technisch geschikt is, maar ook een goed energielabel heeft.
De regelgeving rond mechanische ventilatie
Nieuwbouw en energieprestatie
Sinds 1 januari 2021 zijn woningen die in Nederland worden gebouwd zo genereerd dat zij bijna energie-neutraal zijn (BENG). Dit betekent dat ze voldoen aan de eisen van de Europese Energy Performance of Buildings Directive. Deze richtlijn stelt normen op voor het energieverbruik van gebouwen, inclusief het gebruik van mechanische ventilatie.
In nieuwbouw is het verplicht om mechanische ventilatie te gebruiken. Dit is nodig om de luchtkwaliteit te waarborgen en om te voldoen aan de huidige energieprestatie-eisen. De ventilatieunits die worden gebruikt moeten voldoen aan de Europese standaarden en vanaf 2016 ook voorzien worden van een energielabel.
Verplichte energie-labels
Vanaf 2016 zijn ventilatieunits verplicht voorzien van een energielabel. Dit label geeft aan hoe efficiënt een unit is qua energieverbruik. Voor woningen is het belangrijk om een energiezuinige unit te kiezen, omdat dit positief uitwerkt op het energielabel van de woning als geheel.
De meeste moderne mechanische ventilatieunits hebben een energielabel B of hoger. Warmteterugwinning (WTW) units voor balansventilatie zijn vaak voorzien van een energielabel A+. Deze units zijn dus het meest efficiënt qua energiegebruik.
Hoe werkt mechanische ventilatie?
Mechanische ventilatie versus balansventilatie
Er zijn twee belangrijke vormen van mechanische ventilatie: reguliere mechanische ventilatie en balansventilatie.
Mechanische ventilatie (MV-unit): Deze units ververen lucht door lucht af te zuigen uit ruimtes zoals de badkamer en de keuken. Het nadeel is dat er geen warmteterugwinning plaatsvindt, waardoor warme lucht verloren gaat en er extra warmte moet worden opgewekt.
Balansventilatie (WTW-unit): Deze units verplaatsen frisse lucht naar binnen en zuigen vervolgde lucht naar buiten. Daarnaast gebruiken ze warmteterugwinning om de temperatuur van de binnentemperatuur te behouden. Dit zorgt ervoor dat minder energie nodig is om het huis op temperatuur te houden.
Balansventilatieunits zijn dus energiezuiniger dan reguliere MV-units. Ze zijn vaak voorzien van een warmteterugwinning van 70% tot 90%, wat betekent dat de meeste warmte van de uitgaande lucht wordt gebruikt om de binnenkomende frisse lucht op te warmen.
Bypass en seizoensinvloed
Een interessant detail is dat sommige balansventilatieunits uitgerust zijn met een bypass. Dit is een functie die zorgt voor extra ventilatie in warme zomermaanden. Wanneer het buiten warm is, kan de bypass zorgen dat de frisse lucht niet wordt opgewarmd, waardoor de binnenlucht koeler blijft. Dit is een handige functie voor comfort in de zomermaanden.
Energielabels van mechanische ventilatieunits
Energieverbruik en het label
Het energielabel van een ventilatieunit is een maat voor hoe efficiënt de unit met energie omgaat. Het label is gebaseerd op het energieverbruik van de unit onder standaard omstandigheden. Voor woningen is het energielabel belangrijk, omdat het bijdraagt aan het eindresultaat van het energielabel van de woning.
Voor reguliere MV-units is het energielabel meestal B. Deze units gebruiken relatief veel energie, omdat er geen warmteterugwinning plaatsvindt. Voor balansventilatieunits is het energielabel vaak A+, omdat ze gebruikmaken van warmteterugwinning.
Invloed op het energielabel van de woning
Het energielabel van een woning wordt bepaald door een aantal factoren, waaronder het type en het energieverbruik van de ventilatieunit. Een MV-unit verbruikt energie om lucht te verplaatsen, wat het energielabel negatief beïnvloedt. Daarentegen verbruikt een balansventilatieunit minder energie en draagt het positief bij aan het energielabel.
Het is mogelijk om het energielabel van een woning te verbeteren door een energiezuinigere ventilatieunit te installeren. Dit is vooral interessant voor eigenaars die hun woning willen verhuren of verkopen, omdat een beter energielabel vaak leidt tot een hogere verkoopprijs.
Energielabels en sensoren
Een belangrijk aspect dat het energielabel beïnvloedt, is het gebruik van sensoren in de ventilatieunit. Units met meer sensoren zijn meestal efficiënter in het bepalen van de ventilatiebehoeften van het huis. Hierdoor wordt er minder energie verbruikt.
Bijvoorbeeld, een ventilatieunit met één sensor heeft meestal een energielabel D, terwijl een unit met twee sensoren meestal een energielabel B heeft. Dit duidt op een duidelijke verhouding tussen het aantal sensoren en het energieverbruik.
Invloed op verkoopprijs en marktwaarde
Energiezuinigheid en verkoopwaarde
Een beter energielabel heeft directe gevolgen voor de verkoopprijs van een woning. In de huidige markt is energiezuinigheid een belangrijk aankoopcriterium voor kopers. Woningen met een hoog energielabel worden vaak sneller verkocht en tegen een hogere prijs.
Door een energiezuinige ventilatieunit te installeren, kan de energieprestatie van een woning worden verbeterd. Dit is vooral interessant voor woningen met een lager energielabel, waar een upgrade van de ventilatieunit kan leiden tot een aanzienlijke verbetering in het energielabel.
Voorbeeld: Energiezuinigere ventilatie betekent hogere verkoopprijs
Stel dat een woning uit 2000 een reguliere MV-unit heeft met energielabel B. Door deze te vervangen met een balansventilatieunit met energielabel A+, kan het energielabel van de woning met meerdere stappen worden verbeterd. Dit zorgt niet alleen voor betere luchtkwaliteit, maar ook voor een aanzienlijk hogere verkoopprijs.
Problemen met energielabels en transparantie
Moeilijkheid om energielabels te vinden
Hoewel het energielabelsysteem sinds 2016 verplicht is voor ventilatieunits, blijkt het soms lastig om het energielabel van een bepaalde unit te vinden. Veel producenten geven niet altijd het energielabel van hun units duidelijk aan op hun websites.
Bijvoorbeeld, bij Zehnder is het moeilijk om het energielabel van hun ventilatieunits te vinden. Ook bij DucoBox en Itho Daalderop is het energielabel niet altijd direct zichtbaar. Dit maakt het voor consumenten lastig om een energiezuinige unit te kiezen op basis van het energielabel.
Energieverbruik en werkelijke prestaties
Het energielabel is een theoretische waarde die is gebaseerd op standaard omstandigheden. In de praktijk kan het energieverbruik van een ventilatieunit verschillen, afhankelijk van factoren zoals het aantal mensen in het huis, de luchtverversingsbehoefte en de omgevingstemperatuur.
Hoewel het energielabel een goed indicatieve waarde geeft, is het belangrijk om ook rekening te houden met de werkelijke prestaties van de unit in het specifieke huis. Daarom is het verstandig om bij een aankoop van een ventilatieunit ook te kijken naar de daadwerkelijke energieverbruiksmetingen, indien beschikbaar.
Energiezuinigheid en comfort
Balans tussen energiezuinigheid en luchtkwaliteit
Een belangrijke overweging bij de keuze van een ventilatieunit is de balans tussen energiezuinigheid en luchtkwaliteit. Hoewel het gebruik van een MV-unit meestal leidt tot een beter energielabel, kan het ook betekenen dat de luchtkwaliteit in het huis minder goed is. Dit is vooral van toepassing op oudere woningen waarin het gebruik van mechanische ventilatie onvoldoende is of niet optimaal is afgesteld.
Daarentegen zorgen balansventilatieunits niet alleen voor een betere energieprestatie, maar ook voor een betere luchtkwaliteit. Ze verplaatsen frisse lucht actief naar binnen en zuigen vervolgde lucht naar buiten, waardoor er geen luchtstagnatie ontstaat.
Comfort in de zomer en winter
Een belangrijk aspect van balansventilatieunits is hun invloed op het comfort in het huis. In de winter zorgt de warmteterugwinning ervoor dat de binnenlucht warm blijft, terwijl in de zomer de bypass-functie ervoor zorgt dat de lucht niet extra wordt opgewarmd. Dit zorgt voor comfort in alle seizoenen en vermindert de belasting op het verwarmings- of koelsysteem van het huis.
Conclusie
Mechanische ventilatieunits spelen een steeds belangrijkere rol in de energieprestatie van woningen. Ze zijn niet alleen verplicht in nieuwbouw, maar hebben ook een directe invloed op het energielabel van de woning. Het kiezen van een energiezuinige ventilatieunit is daarom essentieel voor wie wil scoren op energiezuinigheid, luchtkwaliteit en verkoopprijs.
Hoewel het energielabelsysteem een nuttig hulpmiddel is om de efficiëntie van ventilatieunits te bepalen, blijkt het soms lastig om het energielabel van een bepaalde unit te vinden. Daarom is het verstandig om bij de aankoop van een ventilatieunit ook rekening te houden met andere factoren, zoals het aantal sensoren, de warmteterugwinning en de daadwerkelijke prestaties in het huis.