Voor eigenaren van monumentale panden in Nederland komt binnenkort een belangrijke wettelijke verplichting: vanaf 29 mei 2026 wordt het energielabel verplicht bij verkoop of verhuur. Tot dan waren monumenten vrijgesteld van deze regel, maar nu wordt het energielabel ook voor deze gebouwen een vereiste. Het doel is om de energieprestatie van monumenten te beter inzichtelijk te maken, zonder dat eigenaren worden gedwongen tot ingrijpende aanpassingen die het monumentale karakter zouden kunnen schaden. In deze artikel bespreken we hoe het energielabel voor monumenten werkt, wat het betekent voor eigenaren en verkoop of verhuur, en welke maatregelen mogelijk zijn om het energieverbruik te verlagen zonder afbreuk te doen aan de historische waarde van het pand.
Wat is een energielabel en waarom is het belangrijk?
Een energielabel is een standaardinstrument om de energieprestaties van een woning of gebouw te bepalen. Het label geeft een visuele weergave van de energiezuinigheid van het pand, waarbij het energielabel van A++++ (zeer zuinig) tot G (onzuinig) loopt. Het label is gemaakt op basis van een analyse van verschillende aspecten, zoals isolatie, glas, ventilatie, installaties en eventuele duurzame oplossingen.
In het kader van Europese regelgeving, zoals de Europese Richtlijn Energieprestatie van Gebouwen (EPBD IV), is het energielabel sinds 2009 verplicht voor gewone woningen. Tot 2026 waren monumentale panden uitgezonderd van deze regel, mede vanwege hun beschermde status. Vanaf 29 mei 2026 is dit anders: ook monumenten moeten een energielabel hebben bij verkoop of verhuur.
Doel van het energielabel voor monumenten
Het doel van de energielabelplicht voor monumenten is om transparantie te creëren over de energieprestaties van deze gebouwen. Het energielabel biedt een duidelijk overzicht van de huidige situatie en geeft eigenaren inzicht in mogelijke verbeteringen. Het label moet echter niet worden gezien als een instrument om ingrijpende aanpassingen dwingen. De beoordeling houdt rekening met de monumentale status, technische mogelijkheden en juridische beperkingen. Dit betekent dat maatregelen die het karakter van het monument zouden schaden of niet technisch uitvoerbaar zijn, niet in de beoordeling meegenomen worden.
Hoe werkt het energielabel voor monumentale panden?
Het energielabel voor monumentale panden werkt op dezelfde manier als voor reguliere woningen. Een gecertificeerde energieadviseur voert een inspectie uit en beoordeelt verschillende aspecten van het pand. Deze beoordeling leidt tot een energielabel dat voor monumenten eveneens van A+++ tot G kan lopen. De analyse houdt rekening met de unieke kenmerken van monumentale panden en voorkomt automatisch het toepassen van moderne standaarden die niet toegestaan zijn in het kader van de monumentenzorg.
De beoordeling richt zich op:
- Isolatie (voor zover aanwezig)
- Installaties, zoals verwarming en warm water
- Glas en kozijnen
- Duurzame oplossingen, mits toegestaan
Bij monumenten wordt niet uitgegaan van moderne bouwnormen, maar van de feitelijke situatie. Dit maakt het energielabel realistischer en eerlijker. Het label is tien jaar geldig, net als bij andere woningen.
Mogelijke maatregelen voor verduurzaming
Ondanks de beperkingen die glijden uit de monumentale status, zijn er tal van maatregelen mogelijk die de energiezuinigheid verbeteren zonder de historische waarde van het pand in te perken. Enkele voorbeelden:
- Isolatie aan de binnenzijde: Met dunne, dampopen materialen of voorzetwanden is het mogelijk om isolatie toe te voegen zonder het originele gevelaanzicht te verliezen.
- Voorzetramen of dun isolerend glas: Deze opties verbeteren de isolatie zonder dat het karakter van de kozijnen verandert.
- Dak- of zolderisolatie: Vaak is het mogelijk om isolatie van binnenuit aan te brengen, waardoor de buitenzijde van het pand onaangetast blijft.
- Zonnepanelen op minder zichtbare dakdelen: Mocht het dakdeel niet vanaf de openbare weg zichtbaar zijn, dan kunnen zonnepanelen zonder vergunning worden geplaatst.
- Efficiëntere installaties: Denk bijvoorbeeld aan hybride warmtepompen, zuinige cv-ketels of ventilatiesystemen met warmteterugwinning.
Het is belangrijk om te weten dat elke maatregel goed beoordeeld moet worden in de context van de monumentale waarde van het pand. Niet elke energiebesparende maatregel is toegestaan of praktisch uitvoerbaar.
Wanneer is een energielabel verplicht?
Vanaf 29 mei 2026 geldt de energielabelplicht voor monumentale panden. Eigenaren van rijks-, provinciale en gemeentelijke monumenten moeten dan bij verkoop of verhuur een geldig energielabel aanbieden. Deze verplichting geldt ook voor panden waarvoor een aanwijzingsprocedure als monument is gestart.
Het energielabel is verplicht bij de volgende situaties:
- Verkoop van het monument
- Verhuur van het monument
- Verlenging van een bestaande huurovereenkomst
Zonder energielabel kan het verkoop- of verhurenproces vertragen en zelfs boetes opleveren. Het energielabel is een verplicht document en moet worden opgesteld door een gecertificeerde adviseur, volgens de NTA 8800-methodiek.
Wat betekent dit voor de waarde en verkoop van monumentale panden?
Hoewel het energielabel vanaf 2026 verplicht is, is het meestal niet doorslaggevend voor de marktwaarde van een monumentaal pand. Kopers letten vooral op het uitstraling, ligging en het onderhoudsstatus van het pand. Het energielabel speelt echter wel een rol bij transparantie en vertrouwen. Het biedt een duidelijk beeld van de energieprestaties en maakt het verkoopproces vaak prettiger.
Toch is het verstandig om van tevoren al het energielabel aan te vragen. Zo weet je al voor 2026 hoe het pand scoort en welke verbeteringen mogelijk zijn. Bovendien kan het label soms nodig zijn bij een subsidieaanvraag of andere administratieve procedures.
Tip: regel het energielabel op tijd
Het energielabel is tien jaar geldig. Omdat de verplichting pas in 2026 ingaat, is het verstandig om vanaf nu al het energielabel aan te vragen. Dit zorgt niet alleen voor inzicht, maar voorkomt ook eventuele vertraging bij verkoop of verhuur in 2026.
Voorbereiding op de energielabelplicht: Wat kan een eigenaar doen?
Een energielabel biedt meer dan alleen een score. Het bevat ook aanbevelingen voor mogelijke verduurzamingsmaatregelen. Deze aanbevelingen zijn echter nog niet volledig afgestemd op de categorie monumenten. Het is daarom aan te raden om bij het overwegen van aanpassingen rekening te houden met de monumentale status van het pand.
Stappenplan voor voorbereiding:
- Energielabel aanvragen bij een gecertificeerde adviseur
- Resultaten analyseren en inzicht krijgen in de huidige situatie
- Gerichte verbeteringen overwegen binnen de kaders van de monumentenzorg
- Subsidies en andere ondersteuning verkennen
- Energielabel bijhouden voor de tien jaar geldigheid
Een energielabel is dus niet alleen een verplicht document, maar ook een handig instrument voor verduurzaming. Het geeft inzicht in de energieprestaties en helpt bij het maken van een strategie voor mogelijke verbeteringen.
Waarom is de energielabelplicht van toepassing op monumenten?
De energielabelplicht voor monumenten is onderdeel van Europese regelgeving die gericht is op het verlagen van het energieverbruik in de gebouwde omgeving. Nederland heeft afspraken gemaakt om zijn klimaatdoelen voor 2050 te halen. Daartoe moet ook de bouwsector haar CO2-uitstoot verlagen. Monumenten vormen een relatief kleine groep, maar hebben vaak een hoog energieverbruik vanwege hun oude constructie en gebouwtechniek.
Hoewel monumentale panden niet worden gedwongen tot ingrijpende verbouwingen, is het doel om hun energieprestaties transparant te maken en inzicht te verschaffen in mogelijke verbeteringen. Dit is ook de reden waarom er geen apart energielabel voor monumenten is ontwikkeld. Het huidige systeem (NTA 8800) blijkt geschikt te zijn voor gebruik bij monumenten.
Kritisch kijken naar de huidige situatie
De huidige energielabelsystematiek is ontworpen voor moderne gebouwen en is niet specifiek afgestemd op de kenmerken van monumentale panden. Dit kan leiden tot enige onzekerheid in de berekening van de energieprestatie. Het energielabel geeft een maat voor de energetische kwaliteit van het pand onder standaardcondities, maar er kunnen verschillen zijn tussen de berekende waarde en het daadwerkelijke energiegebruik.
Bij het opstellen van het label wordt rekening gehouden met de monumentale status, technische mogelijkheden en juridische beperkingen. Dit zorgt voor een eerlijkere beoordeling, maar het betekent ook dat de energielabelscore niet altijd direct correspondeert met de daadwerkelijke situatie. Het is daarom verstandig om het energielabel als een richtlijn te beschouwen en de aanbevelingen voor verduurzaming te bekijken in de context van de monumentale waarde.
Conclusie
Vanaf 29 mei 2026 geldt de energielabelplicht ook voor monumentale panden. Dit betekent dat eigenaren van rijks-, provinciale en gemeentelijke monumenten bij verkoop of verhuur een geldig energielabel moeten overleggen. Het energielabel is een instrument om de energieprestaties van het pand inzichtelijk te maken en kan leiden tot gerichte verbeteringen zonder afbreuk te doen aan het monumentale karakter.
De beoordeling houdt rekening met de specifieke kenmerken van monumentale panden en voorkomt automatisch het toepassen van moderne standaarden. Er zijn verschillende maatregelen mogelijk om de energiezuinigheid te verhogen, zoals isolatie aan de binnenzijde, voorzetramen, zonnepanelen en efficiëntere installaties. Het energielabel is tien jaar geldig en moet worden opgesteld volgens de NTA 8800-methodiek door een gecertificeerde adviseur.
Voor eigenaren is het verstandig om van tevoren al het energielabel aan te vragen. Dit zorgt voor inzicht, voorkomt vertraging bij verkoop of verhuur en kan helpen bij het overwegen van verbeteringen. Het energielabel is geen verplichte verbouwing, maar biedt een duidelijk overzicht en een basis voor verduurzaming.