In de context van verduurzaming en duurzaam bouwen is het energielabel van een woning een essentieel hulpmiddel voor woningeigenaren, huurders en professionals in de bouwsector. Het energielabel biedt een duidelijke indicator van de energiezuinigheid van een woning en speelt een cruciale rol bij verkoop, verhuur en eventuele renovatie. In 2020 was Nederland verder op weg om de energieprestaties van woningen te verbeteren, maar er bleven nog aanzienlijke verbetermogelijkheden. Dit artikel biedt een overzicht van de toestand van energielabels in Nederland op 31 december 2020, inclusief de verplichtingen, de verdeling van labels, en mogelijke stappen voor verbetering.
Inleiding
Een energielabel is een document dat aangeeft hoe energiezuinig een woning is. Het label ligt op een schaal van A+++ (het meest energiezuinig) tot G (het minst energiezuinig). Het energielabel is sinds 2007 verplicht bij verkoop of verhuur van woningen. In 2020 waren er ruim 3,8 miljoen woningen voorzien van een geldig energielabel, wat ongeveer 48% van de totale woningvoorraad betrof. De meeste energielabels zijn geregistreerd in 2009, een jaar waarin veel woningbouwcorporaties hun woningbestanden lieten doorlichten.
In 2020 gold de methodiek NEN 7120 voor het bepalen van energielabels, maar vanaf 1 januari 2021 werd de NTA 8800 in gebruik genomen. Dit nieuwe kader richt zich op het primaire fossiele energiegebruik per vierkante meter. Het energielabel is 10 jaar geldig, waarbij het verloop van labels uit eerdere jaren aanleiding gaf tot nieuwe beoordelingen, vooral bij nieuwbouw of na renovatie.
Het doel van dit artikel is om de toestand van energielabels in 2020 te analyseren, te verduidelijken wat de verplichtingen zijn en te onderzoeken hoe woningen verbeterd kunnen worden op het vlak van energiezuinigheid, op basis van gegevens van het CBS, CLO en RVO.
Toestand van energielabels in 2020
Aantal energielabels in Nederland
Per 1 januari 2020 was er sprake van dat ruim 3,8 miljoen woningen voorzien waren van een energielabel. Aangezien Nederland circa 7,9 miljoen woningen telt, betekent dit dat ongeveer 48% van de totale woningvoorraad beschikte over een geldig label. De verdeling van de labels volgens kwaliteit was als volgt:
- Label A: 22%
- Label B: 17%
- Label C: 28%
Labels A en B samen stonden dus voor 39% van de gelabelde woningen. Dit geeft aan dat ondanks de verplichtingen en het beleid van verduurzaming, nog steeds ruim de helft van de gelabelde woningen onder het gemiddelde lag.
Verdeling per woningtype
De verdeling van energielabels varieerde sterk per woningtype. Zo hadden meergezinswoningen een hogere labelaanwezigheid (64%) dan ééngezinswoningen (40%). Dit verschil kan gedeeltelijk verklaard worden door het feit dat meergezinswoningen vaak eigendom zijn van woningbouwcorporaties die verplicht zijn om hun woningbestand volledig te labelen.
Bij woningtype was het volgende op te maken:
- Flatwoningen en appartementen: 42% van de woningen had label A of B.
- Twee-onder-één-kapwoningen en tussenwoningen: 40% had label A of B.
- Vrijstaande woningen: 32% had label E, F of G (‘rode’ labels).
- Overige woningen (zoals gebouwen met niet zelfstandige woonruimten): slechts 20% had label A of B.
Deze cijfers tonen aan dat vrijstaande woningen relatief vaak het minst energiezuinig zijn. Dit kan te maken hebben met oudere bouwjaarden en een grotere oppervlakte die geïsoleerd moet worden.
Verdeling per marktsegment
De verdeling van energielabels varieerde ook per marktsegment. Woningen die via woningcorporaties of huurverhuring worden aangeboden, hadden doorgaans hogere labels dan woningen die via particuliere verkoop worden aangeboden. Dit is een logisch gevolg van het feit dat woningcorporaties verplicht zijn om hun woningbestand te labelen, terwijl particuliere woningeigenaren de keuze hebben om dit te doen, vooral bij verkoop of verhuur.
Energieverbruik en geldigheid van labels
Een energielabel geeft een inschatting van het energieverbruik van een woning. Dit houdt rekening met factoren zoals isolatie, CV-ketel, verlichting en de bouwjaar. Het energielabel is een duidelijke weergave van de energiezuinigheid, maar het moet worden gezien als een richtsnoer en geen exacte voorspelling van het daadwerkelijke energieverbruik, dat ook afhankelijk is van de leefgewoontes van de bewoner.
In 2020 waren de meeste labels nog geldig, aangezien het energielabel tien jaar geldig is. De oudere labels uit 2009 begonnen echter hun verloop te naderen. In het kader van renovatie of nieuwbouw zijn nieuwe labels vaak vereist, en dit leidde tot een toename in het aantal energielabels in de loop van 2020.
Verplichtingen en regelgeving
Verplichting bij verkoop of verhuur
Sinds 1 januari 2008 is het verplicht voor woningeigenaren om een energielabel in te richten bij verkoop of verhuur. Deze verplichting is onderdeel van het Besluit energieprestatie gebouwen (BEG) en de Regeling energieprestatie gebouwen (REG), die zijn ingevoerd in overeenstemming met de Europese richtlijn over de energieprestaties van gebouwen (EPBD).
De verplichting geldt voor vrijwel alle woningen, met enkele uitzonderingen. Zo zijn bepaalde kleine vrijstaande woningen (<50 m²) en monumenten vrijgesteld van het verplichte energielabel. Meer informatie over uitzonderingen is te vinden op de website van de Rijksoverheid.
Beleid en EU-richtlijnen
Het beleid rond energielabels in Nederland is grotendeels gericht op het verbeteren van de energiezuinigheid van woningen en het verminderen van CO₂-uitstoot. In 2020 gold de methodiek NEN 7120 voor het bepalen van energielabels, maar met ingang van 2021 werd deze vervangen door NTA 8800. Deze nieuwe methode biedt een duidelijker beeld van het fossiele energieverbruik per vierkante meter en richt zich meer op de daadwerkelijke energiezuinigheid van de woning, onafhankelijk van de leefgewoontes van de bewoner.
De EU-richtlijn over de energieprestaties van gebouwen (EPBD) stelt dat lidstaten energiecertificering moeten reguleren. Nederland heeft dit omgezet in nationale wetten en regelgeving, zoals het BEG en de REG. Deze regelgeving wordt beheerd door de Rijksdienst voor Wegverkeer (RVO) en wordt opgenomen in de Woonbase, een centrale databank met informatie over woningen.
Kosten, uitvoering en processen
Kosten van een energielabel
De kosten van een energielabel zijn gemiddeld tussen €250 en €350. Deze kosten variëren afhankelijk van de complexiteit van de woning, het aantal verdiepingen, de aanwezigheid van specifieke bouwmaterialen en de ervaring van de EP-adviseur.
Sinds 2021 is het verplicht om een erkend EP-adviseur in te schakelen voor het uitvoeren van het energielabel. Deze adviseur bezoekt de woning om een inspectie te doen en het energielabel vast te stellen. Het proces duurt meestal 1 tot 3 uur, afhankelijk van de omvang van de woning.
Het energielabel is een uitgebreid rapport dat niet alleen de letter (A t/m G) bevat, maar ook een gedetailleerde analyse van de energiezuinigheid van de woning. Het rapport bevat informatie over:
- Isolatie
- CV-ketel
- Verlichting
- Ventilatie
- Warmwaterinstallatie
- Zonwering
- Energieverbruik
- Verbetermogelijkheden
Deze informatie kan dienen als basis voor eventuele renovatiemaatregelen of nieuwbouwprojecten.
Uitzonderingen en vrijstellingen
Niet alle woningen zijn verplicht om een energielabel te hebben. Uitzonderingen zijn onder andere:
- Vrijstaande woningen kleiner dan 50 m²
- Monumentale woningen
- Gebouwen die niet bestemd zijn voor woonfunctie
Meer informatie over uitzonderingen is te vinden op de website van de Rijksoverheid. Deze informatie is ook relevant voor woningeigenaren die overwegen om hun woning te verkoopen of te verhuren zonder een energielabel.
Verbetermogelijkheden en verduurzaming
Verbeteringen op basis van het energielabel
Het energielabel geeft duidelijk aan welke aspecten van de woning verbeterd kunnen worden. Bijvoorbeeld:
- Isolatie: Een tekort aan isolatie leidt vaak tot een slechter label. Verbetering van de spouwmuurisolatie, dakkapel of vloerisolatie kan de energiezuinigheid aanzienlijk verhogen.
- CV-ketel: Een oude CV-ketel is vaak niet efficiënt. Het vervangen van een CV-ketel door een nieuwere, efficiëntere model kan het label verbeteren.
- Verlichting: Het vervangen van gloeilampen door LED-verlichting is een relatief goedkope manier om energie te besparen.
- Ventilatie: Een goed ventilatiesysteem zorgt voor een gezonder binnenklimaat en vermindert het verlies van warmte.
- Zonwering: Het installeren van zonwering of dubbel glas helpt om zonlicht te beheersen en vermindert het energieverbruik.
Deze verbeteringen zijn niet alleen gunstig voor het energielabel, maar ook voor de comfort, gezondheid en waarde van de woning.
Verduurzaming en financiële ondersteuning
In 2020 werd de verduurzaming van woningen een belangrijk onderwerp in het beleid van de overheid. Informatie over verduurzamingsprojecten en financiële ondersteuning is beschikbaar via het Nationale Warmtefonds en andere subsidies. Deze fondsen bieden ondersteuning aan woningeigenaren die hun woning willen verduurzamen, bijvoorbeeld door het installeren van zonnepanelen, een warmtepomp of verbetering van de isolatie.
De RVO biedt ook maatwerkadvies aan woningeigenaren die geïnteresseerd zijn in verduurzaming. Dit advies helpt bij het maken van een plan voor energiebesparing, het bepalen van de kosten en de mogelijke subsidies.
Nieuwbouw en energiezuinigheid
Nieuwbouwprojecten zijn vaak beter geïsoleerd en efficiënter dan bestaande woningen. Dit wordt onder andere veroorzaakt door de huidige bouwvoorschriften en de toepassing van duurzame bouwtechnieken. In 2020 was de meeste energiezuinigheid te vinden in flatwoningen en appartementen, die vaak gemaakt zijn in nieuwbouwprojecten. Deze woningen hadden vaak een label A of B, terwijl vrijstaande woningen vaak een lager label hadden.
De rol van het energielabel in de verkoop en verhuurmarkt
Het energielabel speelt een belangrijke rol in de verkoop en verhuurmarkt. Kopers en huurders letten op het label, omdat dit直接影响 hun energiekosten en comfort. Een woning met een hoger label (A of B) is meestal duurder, maar biedt ook lage energiekosten en een gezonder binnenklimaat.
Bij verkoop of verhuur is het energielabel verplicht om te tonen. Dit betekent dat woningeigenaren verplicht zijn om een erkend EP-adviseur in te schakelen en het label te laten vaststellen. Het label moet geldig zijn, wat betekent dat het niet verlopen mag zijn. Als het label verlopen is, moet er een nieuw label worden aangemaakt.
Het energielabel is ook een waardevolle informatiebron voor kopers en huurders. Het geeft inzicht in de energieprestatie van de woning en helpt bij de beslissing om de woning te kopen of te huren. Daarnaast bevat het energielabel ook aanbevelingen voor verbeteringen, wat kan leiden tot verduurzamingsprojecten.
Technische toelichting en methodiek
NEN 7120 en NTA 8800
Tot en met 31 december 2020 gold de NEN 7120 als berekeningsmethode voor energielabels. Deze methode berekent het energieverbruik van een woning op basis van bouwjaar, isolatie, CV-ketel, verlichting en andere factoren. De NEN 7120 was ontworpen om een algemeen beeld te geven van de energiezuinigheid van een woning.
Met ingang van 1 januari 2021 is de NTA 8800 in gebruik genomen. Deze methode richt zich op het primaire fossiele energiegebruik per vierkante meter. Het doel van deze methode is om een duidelijkere en consistente beoordeling te bieden van de energiezuinigheid van woningen, ongeacht de leefgewoontes van de bewoner.
Betrouwbaarheid van de data
De data over energielabels in Nederland is afkomstig uit het registratiesysteem van RVO (voorheen Agentschap NL). Deze data wordt als “zeer betrouwbaar” beschouwd, aangezien het geregistreerd wordt door erkende EP-adviseurs en er geen bijschattingen plaatsvinden. De data wordt jaarlijks geüpdatet en is beschikbaar via het CBS en andere overheidssites.
Conclusie
In 2020 was Nederland op weg om de energiezuinigheid van woningen te verbeteren, maar er bleven nog aanzienlijke verbetermogelijkheden. Het energielabel speelde een centrale rol in deze ontwikkeling, zowel als instrument voor woningeigenaren als voor kopers en huurders. De verdeling van labels was duidelijk ongelijk, met een hoger percentage labels A en B bij flatwoningen en appartementen en een lager percentage bij vrijstaande woningen.
De verplichtingen voor energielabels zijn duidelijk vastgelegd in nationale wetten en EU-richtlijnen. Het energielabel is 10 jaar geldig en moet worden vastgesteld door een erkend EP-adviseur. De kosten van een energielabel zijn gemiddeld rond €300, en er zijn uitzonderingen voor bepaalde woningtypen.
Het energielabel is meer dan alleen een letter. Het bevat gedetailleerde informatie over de energieprestaties van de woning en kan dienen als basis voor verbeteringen. De overheid biedt ondersteuning aan woningeigenaren die hun woning willen verduurzamen, via subsidies, maatwerkadvies en het Nationale Warmtefonds.
In de toekomst is het verwacht dat het aantal energielabels A en B zal stijgen, aangezien de verplichtingen worden uitgebreid en het beleid zich verder richt op verduurzaming. Het energielabel blijft een essentieel hulpmiddel voor woningeigenaren, huurders en professionals in de bouwsector.